Η TV αρρωσταίνει τα παιδιά

Όταν από τα μάτια του «Pikachu» άρχισαν να βγαίνουν εκτυφλωτικές λάμψεις
και τα χρώματα στην οθόνη να εναλλάσσονται με ταχύτητα, εκατοντάδες παιδιά
εμφάνισαν συμπτώματα επιληπτικών κρίσεων.

Φωτοευαίσθητη επιληψία. Είναι δυνατόν να συμβεί, μόνον όταν το παιδί έχει προδιάθεση. Και οι πηγές της δεν είναι μόνον η TV

ΤΟ αγαπημένο κόμικ των παιδιών στην Ιαπωνία δεν προβάλλεται στην Ελλάδα. Όμως
και στη χώρα μας έχουν καταγραφεί παρόμοια περιστατικά.

Η οθόνη της τηλεόρασης είναι μία από τις «πηγές» που ενδέχεται να προκαλέσουν
φωτοευαίσθητη επιληπτική κρίση. «Η εναλλαγή εικόνων στα κόμικς ή στα
βίντεο-παιχνίδια είναι απλώς ένα από τα ερεθίσμτα που μπορεί να φέρουν στην
επιφάνεια μια γενετικά προκαθορισμένη ευαισθησία», εξηγεί η κ. Ελένη Σκουτέλη,
παιδονευρολόγος. «Άλλα ανάλογα ερεθίσματα μπορεί να είναι το παλλόμενο
ασπρόμαυρο σήμα της τηλεόρασης, φώτα που αναβοσβήνουν, όπως αυτά των
ντισκοτέκ, ακόμα και η αντανάκλαση των ηλιακών ακτίνων στην επιφάνεια του νερού».

Είναι δυνατόν όμως και καθ’ όλα φυσιολογικά παιδιά, αν εκτεθούν για πολλή ώρα
στα «κατάλληλα» ερεθίσματα, να εμφανίσουν μία και μοναδική κρίση επιληψίας.
«Όμως, ασφαλώς δεν πρόκειται για ασθένεια», τονίζει η κ. Σκουτέλη, «ενώ
απαραίτητη προϋπόθεση είναι να φέρει το παιδί το γονιδιακό στίγμα». Σύμφωνα με
την γιατρό, περιστατικά σαν της Ιαπωνίας ­ «όχι σε αυτή την έκταση βέβαια» ­
έχουν συμβεί και στη χώρα μας.

Στη σκηνή που προκάλεσε τα συμπτώματα στους Ιάπωνες τηλεθεατές, έντονα φλας
αναβόσβηναν για πέντε δευτερόλεπτα στα μάτια του ήρωα των κινουμένων σχεδίων.
«Οι έντονες εναλλαγές φωτεινού και σκοτεινού πεδίου προκαλούν δυσανεξία στον
άνθρωπο και διεγείρουν κάποια κέντρα του εγκεφάλου και της όρασης», εξηγεί ο
δρ Στέφανος Τσιτομενέας, επίκουρος καθηγητής Φυσικής στα ΤΕΙ Πειραιά.
Συμβάλλει σ’ αυτό η ορατή με το ανθρώπινο μάτι ακτινοβολία που εκπέμπει η
τηλεοπτική οθόνη, δεν περιορίζεται όμως μόνον εκεί το φαινόμενο. «Ακόμα και αν
οδηγείτε με μεγάλη ταχύτητα σε δρόμο με πολλά δέντρα, όπου εναλλάσσονται το
φως του ήλιου με τη σκιά τους, μπορεί να εμφανίσετε τα ίδια συμπτώματα. Σε
περίπτωση που σας ενοχλεί κάποιο έντονο φως, στρίψτε αλλού το κεφάλι».

Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να δημιουργηθούν και από ηλεκτρονικά παιχνίδια. Γι’
αυτό και στην Αμερική, τα εγχειρίδια των παιχνιδιών αυτών συμβουλεύουν όσους
πάσχουν από επιληψία να μην τα χρησιμοποιούν.

Οι επιληπτικές κρίσεις έχουν πολλαπλές μορφές. Όπως εξηγούν οι νευρολόγοι,
μπορεί να εκφράζονται ως έντονος παροξυστικός πονοκέφαλος με τάση εμετού,
μπορεί να λαμβάνουν τη μορφή συγχρονισμένων τιναγμάτων σ’ όλο το σώμα ή μπορεί
ακόμα να προκαλέσουν μια ολοκληρωμένη κρίση επιληψίας. Η άμεση αντιμετώπιση
είναι η διακοπή του ερεθίσματος. «Οι περισσότερες κρίσεις δεν είναι
παρατεταμένες και ως εκ τούτου δεν χρειάζεται καμιά παρέμβαση, πέρα από το να
γυρίσουν το παιδί στο πλάι, για να αποφύγει τυχόν εισρόφηση και να
απομακρύνουν αντικείμενα που από τις συσπάσεις του σώματος μπορεί να το
τραυματίσουν», εξηγεί η κ. Σκουτέλη. Από εκεί και μετά, οι γονείς πρέπει να
μεταφέρουν το παιδί στο πλησιέστερο νοσοκομείο.

ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ είναι συνήθως «φλούο», η δράση έντονη και η εναλλαγή εικόνων πολλές
φορές πιάνει το όριο των είκοσι πέντε εικόνων ανά δευτερολέπτο. Το «ελκυστικό»
θέαμα συμπληρώνεται, συνήθως, με την προσθήκη ανάλογης μουσικής υπόκρουσης.
Στην οθόνη, οι επίγονοι των Τομ και Τζέρι (οι οποίοι αρέσκονταν το πολύ-πολύ
να ρίχνουν σφυριές ο ένας στο κεφάλι του άλλου), μιλάνε γρήγορα, κινούνται
γρήγορα και «συναγωνίζονται» τις κινηματογραφικές σκηνές βίας.

«Αν αφαιρέσεις τα εφέ από την επίμαχη σκηνή του γιαπωνέζικου κόμικ και τα
στοιχεία που κορυφώνουν την αγωνία του θεατή, τότε πρόκειται για αθώες
φιγούρες. Είναι το σύνολο, όμως, που προκάλεσε τις κρίσεις στα παιδιά και όχι
μεμονωμένα η σκηνή», εξηγεί ο κ. Νίκος Βεργίτσης, σκηνοθέτης-σεναριογράφος της
εταιρείας «Artoon», μίας από τις πενήντα εταιρείες δημιουργίας καρτούν που
έχει βραβεύσει η Γιούνισεφ.

Για τον κ. Βεργίτση ο ανταγωνισμός Ιαπωνίας και ΗΠΑ από την μια πλευρά και
ευρωπαϊκού κοινούμενου σχεδίου από την άλλη, δίνει την διάσταση στο πρόβλημα.
«Τα γιαπωνέζικα κόμικ, ειδικά, έχουν έντονα εφέ, υποβλητική μουσική και σκηνές
βίας, όπως για παράδειγμα τα “χελωνονιντζάκια”. Κανείς δεν αρνείται πως η βία
υπάρχει έντονα στον κόσμο των παιδιών, όμως εξαρτάται από τον δημιουργό πώς
και τι θα δώσει».

Η μάχη της παιδικής τηλεθέασης οδηγεί ακόμα και σε ακραίες δημιουργίες. Τα
παιδικά βλέμματα αιχμαλωτίζονται από τη λάμψη, τους περίεργους ήχους, την
κίνηση. «Βλέπουμε στα κόμικ να χρησιμοποιούνται κατά 2-5% περισσότερο φλούο
χρώματα, όμως ασφαλώς και το πρόβλημα δεν δημιουργείται από την ακτινοβολία»,
τονίζει ο κ. Χρήστος Μάγκος, τηλεοπτικός παραγωγός. «Σε πολλές
κινηματογραφικές ταινίες, όπως στην “Επαφή”, υπάρχουν σκηνές με έντονη
εναλλαγή χρωμάτων. Ακόμα, υπάρχει το πρόγραμμα για να διαβάζει κανείς με
μεγαλύτερη ταχύτητα κείμενα, όπου προβάλλεται μόνο μια λέξη στην οθόνη του
υπολογιστή και οι λέξεις εναλλάσσονται γρήγορα. Αν όλ’ αυτά δημιουργούσαν
πρόβλημα, θα έπρεπε χιλιάδες ανθρωποι να πάθουν επιληψία».