ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το αλάτι των απολαύσεων

«Σου έδωσαν πολλή δουλειά πάλι;» ­ «Όχι, διακοπές» (από τη «Μοντ»)

Μετά το άφθονο φαγητό, τα γλέντια, τον τζόγο και τη φρενίτιδα εν γένει των
γιορτών, τι καλύτερο από ένα βιβλίο που σε συμφιλιώνει με την ανία;

«ΤΙΠΟΤΑ δεν είναι τόσο αφόρητο για τον άνθρωπο όσο το να τελεί σε πλήρη
ανάπαυση, χωρίς πάθη, χωρίς δουλειά, χωρίς ψυχαγωγία. Νιώθει τότε την
ανυπαρξία του, την εγκατάλειψή του, την ανεπάρκειά του, την εξάρτησή του, την
αδυναμία του, το κενό του. Κι αμέσως βγαίνουν από τα βάθη της ψυχής του η
ανία, η μαυρίλα, η θλίψη, η απελπισία». Όταν έγραφε αυτές τις φράσεις ο
Πασκάλ, πριν από 350 χρόνια, η ανία προκαλούσε ήδη αισθήματα ανησυχίας. Ήταν
ένα φαινόμενο ανεξήγητο, η επιστήμη μπορούσε να περιγράψει μόνο τα συμπτώματά
της, όχι και τις αιτίες της. Μόνο για το χασμουρητό έχουν διατυπωθεί οι πιο
απίθανες, οι πιο εξωφρενικές θεωρίες.

Παρά ταύτα, οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τότε την ανία ως κάτι φυσιολογικό,
αναπόφευκτο, ένα αναγκαίο κακό. Όχι πια. Η σύγχρονη ανία, μια ανία που
συνδέεται με την ταχύτητα της εποχής, αντιμετωπίζεται ως ένα πρόβλημα που
πρέπει να λυθεί. Πρόκειται για τη «φρενήρη ανία», γράφει ο γάλλος καθηγητής
Ζαν-Πωλ Ντελαέ σ’ ένα ειδικό τεύχος του γνωστού γαλλικού περιοδικού
«Autrement» με τίτλο «Η ανία» που μόλις κυκλοφόρησε. «Ζούμε στην εποχή του
τεμαχισμού και του πολλαπλασιασμού της ανίας», γράφει. Για να μην κουράζονται
οι πελάτες σου ­ αναγνώστες, τηλεθεατές, ακροατές, ψηφοφόροι ή καταναλωτές ­
πρέπει να κομματιάζεις, να διαιρείς, να ποικίλλεις, να διαφοροποιείς. «Μικρά
κείμενα!» λένε και ξαναλένε οι αρχισυντάκτες των εφημερίδων στους
δημοσιογράφους, πιστεύοντας ότι μόνο έτσι θα αποφευχθεί η διαρροή κουρασμένων
αναγνωστών. Η βραχύτητα και η ελαφρότητα αποτελούν τους κανόνες της εποχής.

Η ίδια λογική διέπει και τη λειτουργία της τηλεόρασης, ενός μέσου που
στηρίζεται στον δραστικό αγώνα κατά της ανίας. Όλα αποσκοπούν πλέον στην
ψυχαγωγία: τα θεάματα, η ενημέρωση, τα παιχνίδια, ο πολιτισμός, ο αθλητισμός,
η πολιτική. Ο φόβος της ανίας δημιουργεί όμως μια νέα ανία, προϊόν της
ομοιομορφίας και της μονοτονίας. Για να βγούμε απ’ αυτόν τον φαύλο κύκλο, το
«Autrement» μας προτείνει να πάψουμε να φοβόμαστε την ανία. Αντί για εχθρό που
πρέπει να εξουδετερώσουμε, να την αντιμετωπίσουμε ως πιστό μας σύντροφο και να
τη χρησιμοποιήσουμε με παραγωγικό τρόπο. «Η ανία είναι το αλάτι των
απολαύσεων», αναφωνεί ο Κλεμάν Μαρό. Πόσο ανιαρή θα ήταν η ζωή μας χωρίς την ανία!

Οι συνεργάτες του περιοδικού επισημαίνουν όμως και κάτι άλλο: η ανία καθαίρει,
όπως και το χιούμορ. Ο Σιοράν το είχε καταλάβει και είχε εξυμνήσει την ανία.
Όπως άλλωστε και ο Θωμάς Ακινάτης, που είχε επισημάνει το χάσμα ανάμεσα στη
θεωρία και την πράξη της στοχαστικής ζωής. Όταν δεν δοξάζουν τον Θεό, οι
καλόγεροι και οι καλόγριες βαριούνται θανάσιμα στα κελιά τους. Και η εμπειρία
αυτή είναι χρήσιμη και σωτήρια.