ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ανισότητα είναι εδώ!

Πολλοί λένε ότι οι γιορτές των Χριστουγέννων είναι γιορτές χαράς,
οικογενειακής γαλήνης και αισιοδοξίας, αλλά ταυτόχρονα δίνουν μια ευκαιρία
μικροαπολογισμών και μιας κάποιας περισυλλογής για τους αναξιοπαθούντες. Έτσι
είναι σε ό,τι τουλάχιστον με αφορά.

Φέτος αλλά και πέρσι, στις διάφορες τέτοιου είδους εκδρομές του μυαλού μου, οι
οποίες συνήθως είναι σιωπηρές επειδή ακριβώς γίνονται ανεξαρτήτως τού πού
είμαι και τι κάνω, βασικός τόπος είναι η παιδεία. Ίσως επειδή παρακολουθώ
κάπως τις εξελίξεις στην Αγγλία, ίσως επειδή είμαι ο ίδιος εκπαιδευτικός, ίσως
επειδή έχω πειστεί για το νευραλγικό ρόλο της παιδείας σε όλα τα επίπεδα, έχω
διαμορφώσει την εξής άποψη: παρ’ ότι κοινωνίες χωρίς ανισότητα ο άνθρωπος δεν
έχει εντοπίσει ακόμη· παρ’ ότι ακόμη και τα αριστερά κόμματα στην εξουσία
σχετικοποίηση μόνο των ανισοτήτων αυτών μπορούν να επιδιώξουν· τέλος, παρ’ ότι
ίσως να ακούγεται υπερβολικό, ωστόσο, η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος
αφενός βρίσκεται μεταξύ άλλων στην πηγή παραγωγής των κοινωνικών ανισοτήτων,
και αφετέρου αποτελεί το μόνιμο πολλαπλασιαστή τους.

Απλά, λογικά αρθρωμένα, ερωτήματα αποδεικνύουν, πιστεύω, του ανωτέρω λόγου το
αληθές. Πώς είναι δυνατόν να διεκδικήσει κανείς ίσες ευκαιρίες στην εργασία,
δηλαδή ισορροπίες στη διεκδίκηση βιοτικού επιπέδου, όταν στερείται προσόντων;
Και πώς είναι δυνατόν να αποκτήσει τα απαραίτητα εφόδια, όταν υφίσταται τις
πρώτες σκληρές διακρίσεις και ανισότητες από τη στιγμή που θα ενταχθεί στην
εκπαιδευτική διαδικασία, για να αποκτήσει λαλιά, γραφή, γνώσεις, ίσως παιδεία
και, τελικώς προσόντα; Έως πριν από δύο δεκαετίες την κινητικότητα στο
εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας (ένας π.χ. αγροτικής προέλευσης νέος ήταν
σύνηθες να φθάνει στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας) διευκόλυνε η επάρκεια
της δημόσιας εκπαίδευσης. Η οποία ως βασικό της πρόβλημα είχε την έλλειψη
δημοκρατίας στην παρεχόμενη γνώση και στη δομή της. Στη συνέχεια, ναι μεν
κατακτήθηκε ο ζωτικός εκδημοκρατισμός, αλλά υπονομεύθηκε από όλους τους
εμπλεκομένους (κράτος, καθηγητές, δασκάλους, οικογένειες, μαθητές) η ποιότητα
της εκπαίδευσης. Με αποτέλεσμα σήμερα ο απόφοιτος της Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης ­ κυρίως στις μεγάλες πόλεις ­ να είναι συνήθως ο ιδανικός άνεργος
ή υποψήφιος για ποιοτικώς κατώτερα επαγγέλματα, ο εθνικώς ανυποψίαστος, ο
πολιτικώς αδιάφορος, ο θεατής κι αργότερα ήρωας των reality shows, ο
προνομιακός φορέας τού «δεν ξέρω», το οποίο συνήθως αρθρώνει με δυναμισμό. Το
κλασικό, δηλαδή, απελέκητο ξύλο που μας έλεγαν οι παππούδες και οι δάσκαλοί
μας. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, μια τέτοια περίπτωση να ανταγωνιστεί λίγο
αργότερα τον γόνο των εύπορων οικογενειών, που φοιτά στα ακριβά ιδιωτικά
σχολεία, στα οποία πολύ δύσκολα χάνει ώρες διδασκαλίας, μαθαίνει καλά ελληνικά
και δίχως να κουράζεται ξένες γλώσσες και ετοιμάζεται για το πανεπιστήμιο και
τη σταδιοδρομία του;

Ας μην γελιόμαστε. Αν κανείς δεν επιθυμεί να επιβάλει ή να αποδεχθεί παθητικά
την υποβάθμιση του δημόσιου σχολείου, δηλαδή, την εξ υπαρχής παγίωση της
ανισότητας για ένα παιδί ή νέο άνθρωπο, οφείλει πολιτικώς να διακηρύξει πως η
κοινωνική ισότητα εφαλτήριο έχει το δημόσιο σχολείο. Και ταυτόχρονα, αν ασκεί
εξουσία, οφείλει να προωθήσει μέτρα για την αναβάθμιση της δημόσιας
εκπαίδευσης, απαξιώνοντας τον αντίθετο λόγο και υπερνικώντας τις ανεύθυνες
αντιστάσεις. Η εκπαίδευση δεν είναι μεταφορές ή συγκοινωνίες. Κι έτσι οι
αδυναμίες εδώ δεν αποδεικνύονται με τρόπο σαφή, όπως π.χ. οι ελλείψεις σε
ραντάρ. Ωστόσο, οι ανεπάρκειες είναι το ίδιο ζημιογόνες και, κυρίως,
σημαδεύουν τις επόμενες γενιές.

Στην εκπαίδευση, λοιπόν, πρέπει να δώσουμε πολλές από τις δυνάμεις μας. Εκεί
διασταυρώνονται οι διαχειριστικές μας ικανότητες με τους πολιτικούς μας
στόχους και τα οράματά μας ως Ελλήνων. Ήδη η κατάργηση της επετηρίδας και η
εισαγωγή συστημάτων αξιολόγησης μαθητών και καθηγητών είναι πολύ σημαντικά
μέτρα. Πρέπει, όμως, να εφαρμοσθούν πάραυτα. Ανήκω σ’ αυτούς που γνωρίζουν
καλά πόσο εύκολα χάνεται ο χρόνος στο Δημόσιο. Εκεί κατάλαβα πως ένα εξάμηνο
μπορεί δυστυχώς να είναι αμελητέος χρόνος. Πρέπει, λοιπόν, να κάνουμε ό,τι
μπορούμε και κυρίως αποτελεσματικά, δηλαδή γρήγορα χωρίς καθυστερήσεις.
Αφήσαμε, δυστυχώς, εδώ και πολλά χρόνια το χρόνο να δουλεύει εις βάρος μας.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.