1 τσιγάρο, 30 λεπτά τα λαιπωρία

Για κάθε πέντε λεπτά που εισπνέετε τον καπνό των άλλων, η καρδιά σας
υποφέρει επί 30 ολόκληρα λεπτά! Τρεις χιλιάδες τουλάχιστον Έλληνες χάνουν κάθε
χρόνο τη ζωή τους από το παθητικό κάπνισμα.

ΣΕ ΑΥΤΟ το εντυπωσιακό εύρημα κατέληξε μελέτη της Καρδιολογικής Κλινικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών, με επικεφαλής τον αναπληρωτή καθηγητή κ. Χριστόδουλο
Στεφανάδη.

Τα αποτελέσματα της μελέτης ανακοινώθηκαν πρόσφατα στο ετήσιο συνέδριο της
Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας ­ το πιο σημαντικό καρδιολογικό συνέδριο
στον κόσμο ­ στην Ατλάντα των ΗΠΑ. «Η μελέτη είχε σκοπό τη διερεύνηση των
επιπτώσεων του παθητικού καπνίσματος στις ελαστικές ιδιότητες των αγγείων»,
εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο κ. Στεφανάδης. «Η μελέτη της ελαστικής συμπεριφοράς των
αγγείων με έναν νέο ενδοαγγειακό καθετήρα, τον οποίο επινοήσαμε, έδειξε ότι το
παθητικό κάπνισμα έχει μια επιβλαβή επίδραση στη λειτουργική κατάσταση του
αγγείου, η οποία διαρκεί για τουλάχιστον 30 λεπτά μετά μία πεντάλεπτη παθητική
έκθεση στον καπνό του τσιγάρου».

Ο κ. Στεφανάδης υπογραμμίζει: «Είναι προφανές λοιπόν ότι τα αγγεία
καταπονούνται για πολλές ώρες μέσα στην ημέρα σε ανθρώπους, οι οποίοι στο
εργασιακό ή οικογενειακό τους περιβάλλον εκτίθενται παθητικά στον καπνό του
τσιγάρου. Οι διαστάσεις του θέματος είναι τεράστιες, εάν αναλογισθεί κανείς
την ηθική πλευρά της ακούσιας έκθεσης, καθώς και το ότι εκτίθενται
πληθυσμιακές ομάδες ευαίσθητες, αλλά και ανήμπορες να αυτοπροστατευθούν, όπως
είναι τα παιδιά». Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι καρδιακοί
θάνατοι από το παθητικό κάπνισμα αποτελούν τα 3/4 του συνόλου των θανάτων από
το κάπνισμα αυτό (60.000 περίπου τον χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, 3.000
περίπου κατ’ αναλογία στην Ελλάδα).

Έτσι, το παθητικό κάπνισμα κατατάσσεται ως τρίτη κατά σειρά αιτία θανάτου ­
μετά το ενεργητικό κάπνισμα και το αλκοόλ ­ η οποία μπορεί να αποφευχθεί.

Για πολλά χρόνια, οι αρτηρίες εθεωρούντο παθητικοί αγωγοί του αίματος, δηλαδή
σωλήνες που μετέφεραν απλώς το αίμα από την καρδιά στην περιφέρεια του
σώματος. Έτσι, για δεκαετίες τα αγγεία βρίσκονταν από ερευνητική άποψη στη
«σκιά» της καρδιάς.

Το έντονο ενδιαφέρον ορισμένων ερευνητών, όμως, κατά τα τελευταία χρόνια έχει
αποδείξει τη μεγάλη σημασία των ελαστικών ιδιοτήτων των αγγείων στην καλή
λειτουργία ολόκληρου του καρδιαγγειακού συστήματος..

«Τα αγγεία μπορούν να χαρακτηρισθούν πλέον ως αυτόνομα όργανα, που χάρη στις
ελαστικές ιδιότητές τους αποθηκεύουν την ενέργεια που εκλύει η αριστερή κοιλία
κατά τη διάρκεια της καρδιακής συστολής», επισημαίνει ο κ. Στεφανάδης. «Την
ενέργεια αυτή αποδίδουν σε ολόκληρο το σώμα κατά τη διάρκεια της διαστολής,
κατά τον χρόνο δηλαδή που η καρδιά “χαλαρώνει”».

Με δεδομένη πια τη μεγάλη σημασία των αγγείων, παρατηρείται διεθνώς μια μεγάλη
ερευνητική κινητικότητα, η οποία έως πρόσφατα περιοριζόταν από την έλλειψη
μεθόδων που να μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια την ελαστική συμπεριφορά των
αγγείων. Η Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, την οποία διευθύνει
ο καθηγητής κ. Παύλος Τούτουζας και η οποία αποτελεί ένα από τα κέντρα
αναφοράς παγκοσμίως στην έρευνα των λειτουργικών παθήσεων των αγγείων,
πρωτοτοστατεί τα τελευταία χρόνια ­ και με την ενίσχυση και του Ελληνικού
Ιδρύματος Καρδιολογίας ­ στη διεθνή έρευνα για τα αγγεία. Προϊόν αυτής της
έρευνας είναι η επινόηση ­ από τον κ. Στεφανάδη ­ ενός ενδοαγγειακού καθετήρα,
ο οποίος καταγράφει με πιστότητα την ελαστική συμπεριφορά του αγγείου.

Με τον καθετήρα αυτόν, οι Έλληνες ερευνητές πέτυχαν να δουν αντικειμενικά και
να μετρήσουν τις συνέπειες του παθητικού καπνίσματος, αλλά και του ενεργητικού
­ το οποίο συνεχίζει πάντα να είναι υπεύθυνο για το 1/4 των καρδιαγγειακών
θανάτων. «Αν και οι μελέτες έχουν αποδείξει τον συσχετισμό καπνίσματος και
αρτηριοσκλήρωσης, οι μηχανισμοί με τους οποίους ο καπνός και τα 4.000
συστατικά του προάγουν τη νόσο δεν έχουν πλήρως διερευνηθεί», λέει ο κ.
Στεφανάδης. «Εμείς μελετήσαμε τη βλαπτική επίδραση του καπνίσματος στις
ελαστικές ιδιότητες της αορτής και διαπιστώσαμε με τη χρήση αυτού του καθετήρα
ότι από το πρώτο κιόλας λεπτό του καπνίσματος ενός συνηθισμένου τσιγάρου, η
αορτή χάνει την ελαστικότητά της. Δηλαδή, σκληραίνει, αναγκάζοντας την καρδιά
να κουραστεί περισσότερο για να μεταφέρει την απαιτούμενη ποσότητα αίματος στο
σώμα». Η αορτή είναι η μεγαλύτερη αρτηρία του σώματος. Είναι το αγγείο που
βγαίνει από τη σημαντικότερη κοιλότητα της καρδιάς ­ την αριστερή κοιλία ­ και
μεταφέρει με τις πολλές διακλαδώσεις του το αίμα σε όλο το σώμα. Από την αορτή
εκφύονται και οι στεφανιαίες αρτηρίες που τροφοδοτούν την ίδια την καρδιά.

Οι Έλληνες ερευνητές βρήκαν επίσης ότι η σκλήρυνση της αορτής από το κάπνισμα
διαρκεί τουλάχιστον 20 έως 30 λεπτά μετά το κάπνισμα του τσιγάρου. «Αρκεί ένας
απλός πολλαπλασιασμός, για να αντιληφθεί κανείς πόσες ώρες την ημέρα καταπονεί
την καρδιά του (μία καρδιά μάλιστα που συχνά ήδη νοσεί) ένας μέσος καπνιστής
20 τσιγάρων ημερησίως», τονίζει ο κ. Στεφανάδης. «Η αποκάλυψη αυτού του
μηχανισμού δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη να καταπολεμήσουμε αυτή τη
σύγχρονη μάστιγα, το κάπνισμα».

Η μελέτη αυτή δημοσιεύθηκε στο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό «Circulation»,
που είναι το επίσημο όργανο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Αξίζει
να σημειωθεί ότι το 91% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα στην Ευρωπαϊκή
Ένωση οφείλεται στο κάπνισμα και ότι περισσότεροι από 500.000 θάνατοι τον
χρόνο σχετίζονται με αυτή τη συνήθεια. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής
Αντικαρκινικής Εταιρείας, σε κάθε δύο εφήβους που αρχίζουν το κάπνισμα και το
συνεχίζουν, ο ένας θα πεθάνει από αυτόν το λόγο.

ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ για την υπέρταση έχουν ευνοϊκή επίδραση στις ανθρώπινες αρτηρίες,
γιατί συντελούν στην ελαστικότητά τους. Αυτό ανακάλυψαν οι μελέτες της
Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών ­ με τη βοήθεια ενός
πρωτότυπου ενδοαγγειακού καθετήρα ­ για δύο μεγάλες κατηγορίες αντιυπερτασικών
φαρμάκων, τους αναστολείς του ασβεστίου και τους αναστολείς του μετατρεπτικού
ενζύμου και των εκπροσώπων τους (της διλτιαζέμης και της εναλαπρίλης).

«Η υπέρταση ταλαιπωρεί μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού και ορισμένες μελέτες
ανεβάζουν αυτό το ποσοστό στο 20%», τονίζει ο κ. Στεφανάδης. «Σήμερα, υπάρχουν
πολλά φάρμακα για την αντιμετώπιση της υπέρτασης.

Αν και τα φάρμακα αυτά, όμως, χρησιμοποιούνται εδώ και πολλά χρόνια σε
εκατομμύρια ασθενών, υπάρχουν ακόμη πολλές αδιευκρίνιστες πτυχές στον
μηχανισμό δράσεώς τους. Τα αποτελέσματα των μελετών μάς ανοίγουν νέους δρόμους
στη θεραπευτική προσέγγιση των ασθενών με υπέρταση και στην ευρύτερη και
αποτελεσματικότερη χρήση των αντιυπερτασικών φαρμάκων».