ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένα βιβλίο, μια γροθιά

Ποιο είναι το αγαπημένο σας βιβλίο του 1997; Από τους διανοούμενους στους
οποίους απετάθη μια σειρά ευρωπαϊκών εφημερίδων, τρεις απαντήσεις ξεχωρίζουν.

Ο ΓΚΥΝΤΕΡ Γκρας διάλεξε το βιβλίο ενός ηττημένου για μια χώρα που δεν υπάρχει
πια. Τίτλος του είναι «Πρωσία: ο κήπος των απολαύσεων» και συγγραφέας είναι ο
58χρονος ανατολικογερμανός Φόλκερ Μπράουν, καλλιτεχνικός διευθυντής του
Μπερλίνερ Ανσάμπλ μέχρι το 1966. Τα ποιήματα αυτού του βιβλίου, σημειώνει ο
Γκρας, καταγράφουν με ειρωνεία και σαρκασμό, ειλικρίνεια και απελπισία, την
ανάπτυξη και την κατάρρευση ενός υπεράνθρωπου σχεδίου. Ο άνθρωπος που τραγουδά
αυτή την αποτυχία ανήκει και ο ίδιος στους αποτυχημένους. Παρά τις πεποιθήσεις
του, έμεινε στη χώρα του. Παρά τις προοπτικές που ανοίγονταν μπροστά του μετά
την ενοποίηση, αρνήθηκε να παραδοθεί στην Αγορά. Κάθε του λέξη την έχει ζήσει,
την έχει υποφέρει, την έχει γευτεί και την έχει ανασκευάσει.

«Ιδιοκτησία» λέγεται το πιο πονεμένο ποίημα της συλλογής. «Εδώ είμαι ακόμα: Η
χώρα μου πηγαίνει στη Δύση. / Πόλεμος στις καλύβες, ειρήνη στα παλάτια. / Εγώ
ο ίδιος την κλώτσησα μακριά. / Εκπορνεύεται χρησιμοποιώντας το λιγοστό της
κύρος. / Τον χειμώνα τον ακολουθεί το καλοκαίρι της απληστίας. / Εγώ μπορώ να
πάω στο διάβολο/ τη φωνή μου δεν θα την καταλαβαίνει κανείς. / Αυτό που δεν
απέκτησα ποτέ, αυτό μου αρπάξανε. / Αυτό που δεν έζησα είναι αυτό που θα μου
λείψει περισσότερο. / Την ιδιοκτησία μου την έχετε πια στα κουρέλια σας».

Ένα βιβλίο, έλεγε ο Κάφκα, πρέπει να είναι σαν μια γροθιά. Κι αυτό ακριβώς ­
γράφει ο αυστριακός συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις ­ συμβαίνει με το «Grande
Sertao» του βραζιλιάνου Ζοάο Γκιμαράες Ρόσα. Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά
το 1963 και, παρ’ όλο που έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, δεν έχει
αναγνωριστεί ακόμη ως ένα από τα μεγάλα βιβλία αυτού του αιώνα. Τοποθετείται
στα οροπέδια της Βραζιλίας και διηγείται τις περιπλανήσεις των jaguncos, των
γελαδάρηδων και των κτηνοτρόφων εκείνων των μοναχικών τόπων. Περιγράφει όμως
και μια ανολοκλήρωτη ερωτική ιστορία: τη σχέση του πρωταγωνιστή Ριομπάλντο και
της Διαδορίμ, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στις μεγαλύτερες ιστορίες πάθους της
παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Για τον ισπανό συγγραφέα Μανουέλ Βάσκες Μονταλμπάν, το βιβλίο της χρονιάς (ή
μήπως του αιώνα;) είναι ο «Ροβινσών Κρούσος». Και στις δύο του αναγνώσεις. Μια
συναρπαστική περιπέτεια ενός λευκού και ενός μαύρου σε ένα έρημο νησί, όπου
κατά καιρούς φτάνουν κανίβαλοι για να φάνε τα θύματά τους. Μια ηθική και
ιδεολογική παραβολή που αντανακλά τη φιλοσοφία του κόσμου της αστικής τάξης
μέσα από το βλέμμα ενός από τους πλέον επίμονους προπαγανδιστές της
ανερχόμενης συνείδησής της: του Ντάνιελ Ντεφόε. Η πρόκληση, κατά τον
Μονταλμπάν, είναι να γίνει η σύνθεση αυτών των δύο αναγνώσεων. Η σύνθεση
ανάμεσα στην αφέλεια ενός αναγνώστη που είχε μεταφερθεί μαζί με τους ήρωές του
σ’ ένα έρημο νησί και στον κυνισμό ενός διανοούμενου του τέλους του αιώνα που
διακρίνει στον Ροβινσώνα ένα μυστικό πράκτορα της Μάργκαρετ Θάτσερ.