ΑΥΤΟΙ

… παλαιοί αρχιτέκτονες έλεγαν ότι οι παχείς τοίχοι σ’ ένα κτίριο δίνουν
στους ενοίκους του αίσθημα μεγαλύτερης ασφάλειας. Το πέρασμα από την πέτρα στο
τσιμέντο μας έκανε όλους, υποτίθεται, πιο άγρυπνους, πιο ανήσυχους. Κατά τον
Ουίλλιαμ Μίτσελ όμως, πρύτανη της Αρχιτεκτονικής στο ΜΙΤ, αυτό που μας
μέλλεται ­ ή που μάλλον άρχισε ήδη ­ είναι ένα νέο πέρασμα: σε υλικά ακόμη πιο
λεπτά, πιο αραχνοΰφαντα ή, ακριβέστερα, άυλα. Τα κτίσματα ως τώρα, λέει ο Μ.,
«φωτογράφιζαν» τους θεσμούς που υπηρετούσαν. Ναοί για τη λατρεία, σχολεία για
τη μάθηση, φυλακές για την ανομία, κατοικίες για τον ύπνο των δικαίων. Το
τοπίο των πόλεων καθοριζόταν αποφασιστικά από τη λειτουργική ταυτότητα των
κτισμάτων τους.

… μ’ άλλα λόγια, διηγούνται το είδος της ζωής που φιλοξενούν. Στην
τοπογραφία του Βυζαντίου ξεχώριζαν τα παλάτια, οι ναοί και οι στρατώνες. Στη
νομομανή Ρώμη το Καπιτώλιο. Την εμπορική, πολύτροπη Μίλητο οι Έλληνες την
έχτισαν πάνω σε μια στενή χερσόνησο του ελικοειδούς Μαίανδρου, σαν για να
υποβάλουν την ιδέα της αέναης κίνησης, της ζήτησης διεξόδων. Οι αλλαγές σήμερα
σε θεσμούς και ήθη θα επιβάλουν τελικά την αλλαγή και των πόλεων. Η λογική του
κομπιούτερ, γράφει ο Μ. στο τελευταίο του βιβλίο, την «Πόλη των bits», θα
μεταβάλει τα κτίρια σ’ ένα είδος «κόμβων» του γιγάντιου συστήματος των
επικοινωνιών: σε μεγάλα interface Δικτύων. Ποια σχολεία και ποια υπουργεία θ’
αντέξουν στη σημερινή τους μορφή όταν η μετάδοση γνώσης και κάθε υπηρεσία δεν
θ’ απαιτεί παρά το πάτημα ενός κουμπιού, την ανταλλαγή μερικών εκατομμυρίων
bits σε on-line διαδρομές; Και τι εμπορικά κέντρα, τι γραφεία, όταν παρόμοια,
με bits, θα λειτουργούν όλες οι συναλλαγές;

… από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς της νέας αρχιτεκτονικής, δεν
δεοντολογεί. Ο 54χρονος αυτός Αυστραλός αποφεύγει, κάπως επίμονα μάλιστα, να
γνωστοποιήσει στους φοιτητές του αν οι εξελίξεις που προβλέπει τον
ενθουσιάζουν ή όχι. Απλώς θεωρεί βέβαιο ότι στα σπίτια του 21ου αιώνα ένας ή
περισσότεροι τοίχοι θα είναι οθόνες: το living room, που έγινε απλά sitting
room, θα καταλήξει viewing room. (Ή μήπως δεν είναι κιόλας;) Ότι ένα ή δύο
δωμάτια θα μοιάζουν με εργαστήρια ηλεκτρονικής μάλλον παρά με συνήθεις χώρους
ενδιαίτησης. Ότι μαζί με τις σωληνώσεις και τα «ηλεκτρικά», σε κάθε σπίτι θα
κοιτάμε αν είναι εντάξει και η «δικτύωση». Το πώς και πού λειτουργούν οι
συσκευές. Ποιες οι δυνατότητές τους. Πόσο καλά υπηρετούν τον ιδιοκτήτη.

… λοιπόν στην «μπιτόσφαιρα». Από τη γωνιά του στη δαιδαλώδη και συναρπαστική
διεύθυνση του ΜΙΤ στο Ιντερνέτ, www. mit. edu, o Μ. εξηγεί πώς τα bits θ’
αλλάξουν όχι μόνο την τοπογραφία των πόλεων αλλά και τους ρυθμούς τους. Από τη
«σύγχρονη» κοινωνία, λέει, αυτήν που καθορίζεται από το γεγονός ότι τα ρολόγια
όλων μας δείχνουν την ίδια ώρα, περνάμε στην «ασύγχρονη»: όπου ο χρόνος του
καθενός ελάχιστα θα επηρεάζεται από τον χρόνο του άλλου. Στην πόλη των bits,
οι εργασίες συντελούνται πέρα και άσχετα από ωράρια, αρκεί τα μηχανήματα να
είναι στην πρίζα. Παραγγελίες διαβιβάζονται τη νύχτα, μηνύματα αποστέλλονται
οποιαδήποτε ώρα, για να ληφθούν οποιαδήποτε άλλη (δεν γίνεται ήδη με τους
αυτόματους τηλεφωνητές;) και ο καθένας βρίσκει (ή αναζητεί) τον ιδανικό
βιολογικό του ρυθμό. Καλύτερα έτσι; Χειρότερα; Ας μην το προεξοφλήσουμε. Ας
πούμε πως θα είναι και αυτό ένα, ακόμη, στάδιο.