Χάνουν τα σπίτια χωρίς να μπορούν ν’ αντιδράσουν

Κάποτε κυριαρχούσαν, όχι μόνο για την αρχιτεκτονική τους, σε κάθε γωνιά της
Κωνσταντινούπολης. Σήμερα δεν είναι παρά ερείπια. Τα περισσότερα έχουν
πωληθεί. Όσα απέμειναν, άλλα έχουν καταληφθεί από Κούρδους και Τσιγγάνους και
άλλα έχουν καταστραφεί.

Όσα ανήκουν σε Έλληνες, που απελάθηκαν το 1964, το τουρκικό κράτος έχει
ορίσει επίτροπο για τη διαχείρισή τους. Όμως, πολλά από αυτά έχουν πωληθεί με
αδιαφανείς διαδικασίες, όπως και πολλά άλλα που έχουν νόμιμους ιδιοκτήτες.
Τούρκοι δικαστές, κτηματομεσίτες, αγοραστές, πολλές φορές με «περίεργες
συμμαχίες» καταφέρνουν να τα αρπάζουν σε πολύ χαμηλές τιμές. Ακόμη και τα
ιδρύματα βρίσκονται πλέον στην «ώρα μηδέν», αφού ούτε να συντηρηθούν μπορούν
ούτε να αξιοποιηθούν από τις επιτροπές. Έτσι, εκεί που κάποτε υπήρχαν μόνο
ελληνικά σπίτια και καταστήματα, σήμερα δεν υπάρχουν παρά άδεια κτίρια τα
οποία χάνονται μαζί με τους Έλληνες της Πόλης. Στο κέντρο της Πόλης πολλά
κτίρια έχουν γίνει στόχος Τούρκων επιχειρηματιών. Στις κοινότητες, ακόμη και
γύρω από το Φανάρι, εκείνα τα όμορφα ξύλινα σπίτια σαπίζουν, χωρίς να μπορεί
κανείς να παρέμβει γιατί οι ιδιοκτήτες τους δεν έχουν τα απαραίτητα χαρτιά, τα
οποία σε άλλες περιπτώσεις κάηκαν και σ’ άλλες χάθηκαν στη διάρκεια των συχνών
επεισοδίων. Και σαν να μην έφθαναν αυτά, υπάρχει και το τουρκικό κράτος που
παρεμβαίνει στη διαχείρισή τους, σε μία προσπάθεια να ξεμπλέξει οριστικά και
με τις περιουσίες των Ελλήνων, με μυστικά διατάγματα τα οποία στην ουσία
δεσμεύουν κάθε τι που θυμίζει «Ρωμιούς».

Σπίτι – φάντασμα. Στο Γαλατά απέναντι από το κεντρικό Γυμνάσιο, ένα ακόμη ελληνικό σπίτι κατεστραμμένο. Οι ιδιοκτήτες του άγνωστοι. Και κανείς δεν γνωρίζει σε τίνος τα χέρια θα περάσει

ΓΙΑ ΤΟΥΣ Τσιγγάνους και τους Κούρδους είναι η εύκολη λύση για να βρουν στέγη.
Για το τουρκικό δημόσιο είναι μία ευκαιρία να ξεμπλέξουν οριστικά με τις
περιουσίες των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και πολλές φορές μοχλός πίεσης
εις βάρος της Ελλάδας για να κερδίσουν κάτι παραπάνω στη Θράκη. Για το
Πατριαρχείο και το ελληνικό προξενείο είναι το μεγάλο αγκάθι, που χρειάζεται
ξεχωριστή τακτική. Όσο για τους ιδιοκτήτες εντός και εκτός Τουρκίας δεν είναι
παρά τα σπίτια τους που χάνονται κάθε ημέρα, χωρίς να μπορούν να κάνουν κάτι.
Και ανάμεσα σε όλους αυτούς, οι επιτήδειοι δικηγόροι, δικαστές, κτηματομεσίτες
που με χίλια δυο τεχνάσματα τα βγάζουν στο σφυρί, αποκομίζοντας τεράστια οφέλη…

Από το Πέρα έως τον Βόσπορο, αλλά και όπου υπήρχαν ελληνικές κοινότητες,
χιλιάδες είναι τα ερειπωμένα ακίνητα, τα οποία έχουν γίνει στόχος. Το μεγάλο
όμως πρόβλημα, που αυτή την περίοδο «καίει», είναι τα σπίτια των 12.000
Ελλήνων, οι οποίοι απελάθηκαν το 1964. Αυτά, σύμφωνα με μυστικό διάταγμα της
τουρκικής κυβέρνησης, ούτε πωλούνται ούτε μπορούν να κληρονομηθούν από τους
απογόνους των ιδιοκτητών. Για τα περισσότερα έχει ορισθεί επίτροπος από το
τουρκικό κράτος, ο οποίος έχει την ευθύνη για την εκμετάλλευσή τους.

Αυτός είναι ο τυπικός τρόπος που λειτουργεί το τουρκικό δημόσιο. Όμως, όπως
έλεγαν Ελληνες που ασχολούνται με αυτά τα θέματα, όλα ξεπερνιούνται και
ξεμπλοκάρονται τα πάντα αν βρεθούν τρεις άνθρωποι: ένας αγοραστής, ένας
δικαστικός και ένας υπάλληλος υψηλά ιστάμενος στη Γενική Διεύθυνση Βακουφιών,
στην Άγκυρα. Οι τρεις αυτοί αρκούν για να πωληθεί ένα ακίνητο. Στην υπόθεση
μπορούν άνετα να συνεργασθούν ένας κτηματομεσίτης και ακόμη ένας, ο οποίος αν
δεν είναι Τούρκος τόσο το καλύτερο(!)…

Στο Πέρα. Το σπίτι του Χυτήρογλου μισοκατεστραμμένο. Σήμερα εκεί μένουν δύο Κούρδοι. Κανείς δεν μπόρεσε να τους διώξει

Η διαδικασία είναι απλή: Πρώτα εντοπίζεται το ακίνητο που έχει αξία. Η
κατάληψη από μία οικογένεια Τσιγγάνων ή Κούρδων είναι ό,τι χρειάζεται για να
ασχοληθεί με την υπόθεση το τουρκικό δημόσιο. Ορίζεται επίτροπος και παράλληλα
αρχίζει ένας δικαστικός αγώνας σε Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα, για να
ξεκαθαρίσει το ιδιοκτησιακό καθεστώς. «Το λάδι κυλάει τις μηχανές», λένε στην
Κωνσταντινούπολη. Αφού ξεκαθαριστεί αυτό, οι ιδιοκτήτες ή οι απόγονοί τους,
προκειμένου να κερδίσουν έστω και λίγα, συμφωνούν να πωληθεί. Βέβαια ο
ιδιοκτήτης δεν θα μάθει ποτέ το πραγματικό ποσό και ούτε μπορεί να το ψάξει.
Έτσι όλα κλείνουν οριστικά και ένα ένα τα ακίνητα των απελαθέντων πωλούνται ή
δεσμεύονται. Όσα δεν πωλούνται, παραμένουν υπό επιτροπεία, τα οποία όσο
περνάει όμως ο καιρός εγκαταλείπονται στην τύχη τους και μετατρέπονται σε
εστίες μόλυνσης.

Στην ίδια κατάσταση βρίσκονται και πολλά ακίνητα εκκλησιών που δεν είχαν
δηλωθεί το 1936,, με αποτέλεσμα σήμερα το ιδιοκτησιακό καθεστώς να
αμφισβητείται από την τουρκική κυβέρνηση. Μάλιστα, πριν από λίγο καιρό, τα
τουρκικά Μέσα Ενημέρωσης ασχολήθηκαν με το Οικοτροφείο της Πριγκίπου, όπου
πέντε Τούρκοι επιχειρηματίας ανακοίνωσαν ότι θα το αγόραζαν (χωρίς να πουν με
ποιους Έλληνες συζήτησαν το θέμα!) έναντι μεγάλου ποσού, με σκοπό να το
μετατρέψουν σε πολυτελές ξενοδοχείο, το οποίο θα φιλοξενούσε συνέδρια. Και ενώ
όλα φαίνονταν να κυλούν ομαλά, η «Μιλιέτ» έγραψε ότι το κτίριο δεν είναι
ελληνικό, με αποτέλεσμα να ναυαγήσει η προσπάθεια και να αρχίσει ένας
δικαστικός αγώνας για να να αποδειχθεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς…

Ήταν κάποτε: Τίποτε δεν έχει μείνει από την ελληνική αγορά στο Ταξίμ. Τα περισσότερα εμπορικά έχουν πωληθεί ή έχουν δεσμευτεί από το τουρκικό δημόσιο

Ανάλογα προβλήματα έχουν παρουσιαστεί και για πολλά ιδρύματα ή περιουσίες που
δεν είχαν δηλωθεί. Όμως, ακόμη και όταν το ιδιοκτησιακό καθεστώς είναι
ξεκάθαρο υπάρχει κίνδυνος, αφού εύκολα μπορούν τα μέλη των επιτροπών να
πωλήσουν, όπως έγινε με ένα οικόπεδο πάλι στην Πρίγκιπο. Μόλις έγινε γνωστή η
αγοραπωλησία, ο Έλληνας γενικός πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη κάλεσε τα μέλη
της επιτροπής και τους ζήτησε, σύμφωνα με πληροφορίες, να σταματήσουν στο εξής
να πωλούν. Κάτι που είναι δύσκολο να ελεγχθεί, καθώς τα ακίνητα σε ορισμένες
περιοχές είναι μεγάλης αξίας και οι προσφορές ιδιαίτερα υψηλές…

Άδειες εκκλησίες. Οι περισσότεροι Έλληνες εγκατέλειψαν τις περιοχές τους και έφυγαν. Οι επιτροπές, έστω και χωρίς ενορίτες προσπαθούν να διατηρήσουν ό,τι απέμεινε

«ΝΑ ΕΔΩ ήταν το σπίτι μου. Πιο πάνω ήταν του ράφτη. Και αυτό ήταν το σπίτι του
καλαϊτζή μας. Μια αυλή είχαμε. Είχε τρεις κόρες. Τους πετούσα τριαντάφυλλα».
Είχε χρόνια να περάσει από τη γειτονιά του στα Ταταύλα ο κ. Δήμος. Από τότε
που έφυγε κυνηγημένος είχε να περάσει. Άλλωστε δεν έχει μείνει και τίποτε.
Εκεί που ήταν μόνο Έλληνες, δεν υπάρχουν παρά μισοκατεστραμμένα σπίτια, χωρίς
παράθυρα. Έτσι είναι παντού. Στο Πέρα, το Γαλατά, το Ταξίμ, το Νεοχώρι, το
Φανάρι, τις περίπου 70 ελληνικές κοινότητες που είναι διάσπαρτες στο ευρωπαϊκό
τμήμα της Κωνσταντινούπολης…

Όσα δεν έχουν πωληθεί, έχουν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους. Ακόμη και αυτά που
είναι σε καλή κατάσταση. Όπως συμβαίνει με το αρχοντικό τού Ζαχαριάδη στον
κεντρικό δρόμο του Πέρα. Με επιβλητική αρχιτεκτονική δεσπόζει ανάμεσα σε
δεκάδες που έχουν κτισθεί αργότερα. Μόνο στο ισόγειο λειτουργεί ένα μαγαζί. Οι
υπόλοιποι όροφοι είναι άδειοι με σπασμένα τα τζάμια και έχουν μετατραπεί σε
φωλιές για τα περιστέρια. Κάπου στον δεύτερο όροφο έχουν εγκατασταθεί δύο
Κούρδοι. Κανείς δεν μπορεί να τους πει τίποτε. Ένας Κούρδος έχει εγκατασταθεί
στο σπίτι του μεγαλέμπορα Μαυρή. Τουλάχιστον αυτός δεν αφήνει κανέναν άλλο να
μπει μέσα, όπως συμβαίνει με το παλιό αρχοντικό του Χυτήρογλου. Εκεί τα
κλειδιά τα έχουν δύο νεαροί. Με τι ασχολούνται, κανείς δεν γνωρίζει…

ΘΡΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΛΗΨΙΕΣ

Στο Γαλατά εκεί που κάποτε μόνο Έλληνες κυκλοφορούσαν, οι επάνω όροφοι του
σπιτιού του Παρησιάδη έχουν σχεδόν καταστραφεί. Μένουν κάτι Τσιγγάνοι. Στο
ξύλινο μπαλκόνι έχουν απλώσει, πάνω σε νάιλον σχοινιά, ρούχα. Αποφεύγουν να
βγαίνουν. Στο ισόγειο ένας Τούρκος έχει πιτσαρία. Παντού ίδιες οι εικόνες. Και
αν κάπου κάπου αλλάζουν, είναι τα ελληνικά σπίτια που έχουν καεί και
παραμένουν μαύρα και χωρίς παράθυρα, για να θυμίζουν τις παλιές καλές ημέρες.
«Όπου και να γυρίσεις στην Κωνσταντινούπολη παντού συναντάς ελληνικά σπίτια.
Οι καταληψίες είναι θρασείς. Η τουρκική αστυνομία δεν κάνει τίποτε για να τους
βγάλει, ακόμη και στις περιπτώσεις που τα δικαστήρια μάς δικαιώνουν», λέει ο
δικηγόρος κ. Βασίλης Καλαμάρης, ο οποίος τα τελευταία χρόνια ασχολείται με τις
περιουσίες των Ελλήνων. Ήδη στο γραφείο του στο Πέρα υπάρχουν 200 φάκελοι με
υποθέσεις περιουσιών, των οποίων αμφισβητείται το ιδιοκτησιακό καθεστώς είτε
από τους ενοικιαστές είτε από τους ίδιους τους καταληψίες. Είναι
χαρακτηριστική η περίπτωση του σπιτιού του Παρησιάδη, όπου ο ίδιος ασχολείται
τουλάχιστον επτά χρόνια. Έχει δικαιωθεί από όλα τα τουρκικά δικαστήρια, αλλά
πάντα βρίσκεται ένας δικαστής να κάνει έφεση και να αρχίζουν όλα από την αρχή.
Τι θα γίνει στο τέλος, κανείς δεν γνωρίζει…

Τα ίδια παντού. Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες ορίζουν πληρεξούσιους δικηγόρους
Έλληνες ή Τούρκους. Σε περίπτωση που υπάρχει ευνοϊκή απόφαση, όλοι βιάζονται
να πωλήσουν, αφού δεν έχουν τη δυνατότητα να επιστρέψουν και ούτε θέλουν.
Ακόμη και αυτοί που νοικιάζουν τα ακίνητά τους, σιγά σιγά αναγκάζονται να τα
πωλήσουν, αφού δεν εισπράττουν παρά ελάχιστα ποσά τα οποία πολλές φορές δεν
φθάνουν σε αυτούς. Και γι’ αυτό το γεγονός, μεγάλες είναι οι ευθύνες ορισμένων
Ελλήνων που μεσολαβούν είτε για την είσπραξη ενοικίων είτε για πωλήσεις.
Σύμφωνα με εκπροσώπους της Ομογένειας, που γνωρίζουν πράγματα και καταστάσεις,
όσοι δεν απελάθηκαν το 1964 μπορούν να αξιοποιήσουν την περιουσία τους όπως
θέλουν. Δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο. Άλλωστε, από το 1986 και μετά, η κατάσταση
έγινε πιο εύκολη και είναι η περίοδος κατά την οποία οι Έλληνες άρχισαν να πωλούν…

Βασίλης Καλαμάρης. Ο Έλληνας δικηγόρος που ασχολείται με τις περιουσίες των Ελλήνων στην Πόλη. Τουλάχιστον 200 περιπτώσεις βρίσκονται σε εκκρεμότητα

ΕΚΤΟΣ όμως από τις ιδιοκτησίες των Ελλήνων, σοβαρά προβλήματα υπάρχουν και με
τις περιουσίες των ιδρυμάτων και των εκκλησιών. Την ευθύνη για αυτές έχουν οι
επιτροπές, τα μέλη των οποίων εκλέγονται μεταξύ των Ελλήνων. Όπου υπάρχουν
δραστήρια μέλη πολλά ακίνητα αξιοποιούνται, όπως συνέβη στον Βόσπορο ή τον
Άγιο Δημήτριο στα Ταταύλα όπου μία μεγάλη έκταση, για την οποία εισέπραττε 100
δολάρια τον μήνα, αξιοποιήθηκε προς όφελος όλων. Αλλού όμως η κατάσταση
παραμένει συγκεχυμένη.

Καταπατήσεις επί καταπατήσεων, καταλήψεις, εγκατάλειψη και πωλήσεις ή
ενοικιάσεις έναντι πολύ μικρού τιμήματος. Αν όμως σήμερα κάποιος επιχειρήσει
να καταγράψει την περιουσία αυτή θα δυσκολευτεί, καθώς δεν υπάρχουν
συγκεντρωτικά στοιχεία. Τελευταίως έχει αρχίσει μία προσπάθεια καταγραφής,
αλλά το μέχρι τώρα καθεστώς προκαλεί πάρα πολλά προβλήματα, με την έννοια ότι
δεν μπορούν να ελεγχθούν οι επιτροπές για τον τρόπο που αξιοποιούν τα
περιουσιακά στοιχεία. Υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν εισπράττουν καν
ενοίκια, ακόμη και σε περιπτώσεις που η αξία των ακινήτων είναι μεγάλη.

Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια αξιοποίησης εκκλησιαστικής περιουσίας έγινε πριν από
λίγα χρόνια στο Ίδρυμα Βαλουκλή. Η επιτροπή όρισε τον Τούρκο δικηγόρο Μουράτ
Τζάννο, ο οποίος κατάφερε, αξιοποιώντας τις γνωριμίες του, να διώξει τους
καταπατητές, να εισπράξει ενοίκια και έτσι να μεταμορφωθεί η περιοχή, αλλά και
τα κτίρια που σήμερα φιλοξενούν το γηροκομείο και ένα σύγχρονο νοσοκομείο.

Η προσπάθεια όμως με τον Τούρκο δικηγόρο σταμάτησε γρήγορα, καθώς ο ίδιος
άρχισε ­ όπως έλεγε ­ να φοβάται για τη ζωή του από τη μαφία ή τη ΜΙΤ «γιατί
κατάφερε να μεγεθύνει τα έσοδα του ιδρύματος». Ο ίδιος είχε προβλέψει ότι αν
δεν κινητοποιηθούν οι κοινότητες, σε τρία – τέσσερα χρόνια δεν θα υπάρχει περιουσία.

Τα ιδρύματα: Οι μαθητές ελάχιστοι. Και οι Τούρκοι από καιρό έχουν διαπιστώσει ότι τα σχολεία όπως το Ζάππειο σε λίγουν θα μείνουν άδεια και προσπαθούν να τα θέσουν υπό τον έλεγχό τους

ΣΤΟ ΜΑΤΙ της τουρκικής μαφίας έχουν μπει τον τελευταίο καιρό διάφορα ιδρύματα,
όπως συμβαίνει στην Πρίγκιπο και αλλού. Στο λιμάνι ένα ξενοδοχείο σχεδόν έχει
καταληφθεί. Ο δικηγόρος κ. Βασίλης Καλαμάρης έχει αρχίσει δικαστικό αγώνα. Το
αποτέλεσμα αβέβαιο. Αβέβαιη όμως είναι και η τύχη των μεγάλων ιδρυμάτων, τα
οποία σήμερα λειτουργούν ως σχολεία. Το Ζάππειο, το Σισμανόγλειο, το Ζαρίφειο,
το Ζωγράφειο, το Ιωακείμειο είναι κτίρια, τα οποία πολλοί θα ήθελαν να τα
αξιοποιήσουν. Ήδη εκεί που λειτουργούν σχολεία οι μαθητές είναι ελάχιστοι και
είναι βέβαιο ότι σε κάποια χρόνια δεν θα υπάρχουν.

Οι Τούρκοι το γνωρίζουν αυτό καλύτερα από τον καθένα και περιμένουν. Πολλοί
θεωρούν βέβαιο ότι όλα αυτά τα μεγαλοπρεπή κτίρια θα αποτελέσουν στόχο, κυρίως
των μεγαλοεπιχειματιών στην Τουρκία που προσανατολίζονται στη δημιουργία
υποδομής για την υποδοχή τουριστών.

Εκτός όμως από αυτά, τα περισσότερα κτίρια είναι σε κακά χάλια και για τη
συντήρησή τους απαιτούνται πάρα πολλά χρήματα που αυτή τη στιγμή κανείς δεν
είναι σε θέση να καταβάλει. Επίσης, ένα πρόσθετο πρόβλημα είναι και οι
επιτροπές. Άλλωστε, σήμερα δεν υπάρχει ο ικανός αριθμός προσώπων που να είναι
σε θέση να αναλάβουν ως μέλη, ενώ το προχωρημένο της ηλικίας τους δεν τους
επιτρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες, συντήρησης αλλά και προστασίας τους.