Οι δικαστές αμφισβητούν τους ενόρκους

Δεν ήταν η πρώτη φορά στη δίκη Γερωνυμάκη που οι ένορκοι τα «τσούγκρισαν»
με τους τακτικούς δικαστές. Σε παραπάνω από τις μισές υποθέσεις κακουργημάτων
που φτάνουν στο δικαστήριο, όπως λένε νομικοί και δικαστικοί, το «λαϊκό
στοιχείο» των ενόρκων έρχεται σε σύγκρουση με την «επαγγελματική ευσυνειδησία»
των δικαστών.

Στις αγκαλιές των συγγενών του ο Γερωνυμάκης, έξω από τις φυλακές Αλικαρνασσού

Ο ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Παναγιώτης Κωστάκος, προσπαθώντας να εξηγήσει τη διάσταση που
παρατηρείται στις απόψεις, παραδέχεται ότι «ακόμη και σήμερα πολλοί δικαστές
δεν έχουν αποκτήσει την κοινωνικότητα που πρέπει». Υπάρχουν όμως και άλλοι
λόγοι που οδηγούν σε διαφορετικές προσεγγίσεις στο ίδιο θέμα: «Οι ένορκοι
αποφασίζουν ανεπηρέαστοι χωρίς να σκέπτονται την προστασία της καριέρας τους ή
τον έλεγχο από τους ανωτέρους τους» λέει ο δικηγόρος Ανδρέας Αναγνωστάκης.
«Επίσης, έχουν την αίσθηση πως αποδίδουν δικαιοσύνη για πρώτη και,
ενδεχομένως, για τελευταία φορά και καταβάλλουν προσπάθεια να μην αδικήσουν».

Οι ένορκοι σε κάθε δίκη ορίζονται ύστερα από κλήρωση. Ώς το 1967 ήταν οι
κυρίαρχοι στις δίκες κακουργημάτων, με τον πρόεδρο του δικαστηρίου να
περιορίζεται στην ανακοίνωση της απόφασής τους. Στη διάρκεια της δικτατορίας,
όπως λέει ο κ. Κωστάκος, οι δικαστές έγιναν τέσσερις και οι ένορκοι τρεις.
Όμως, το Σύνταγμα του 1975 επαναφέρει την πλειοψηφία ενόρκων (τέσσερις έναντι
τριών δικαστών).

Συχνά οι ένορκοι κατηγορούνται ότι δεν έχουν την απαιτούμενη κατάρτιση για να
αντεπεξέλθουν στις δίκες. «Σε ένα έγκλημα οι ένορκοι συνήθως επιμένουν στο
κίνητρο. Όμως, όταν έχει τελεστεί η πράξη, αυτό δεν είναι το πιο σημαντικό
στοιχείο» τονίζει ο κ. Κωστάκος.

Ο θεσμός των ενόρκων στις δίκες έχει τις ρίζες του στη Γαλλική Επανάσταση, ως
αντίδραση στη βασιλική εξουσία που ουσιαστικά ήταν και δικαστική. Σήμερα στην
Αγγλία και στη Γαλλία ισχύει το λεγόμενο αμιγώς ορκωτό σύστημα, με πλήρη
«εξουσία» των ενόρκων. Στην Αμερική αυτό ισχύει σε αρκετές πολιτείες, όχι όμως
και στη Μασαχουσέτη.

Όπως φάνηκε και στη δίκη του δικηγόρου Μιχάλη Γερωνυμάκη, στο Μεικτό Ορκωτό
Δικαστήριο του Ρεθύμνου, στην Κρήτη οι σχέσεις δικαστών και ενόρκων είναι…
αγάπης και μίσους.

«Στην Κρήτη η κατάσταση παρουσιάζει μιαν ιδιομορφία. Ο κόσμος έχει μιαν
ιδιαίτερη άποψη για την αξία της ελευθερίας και γνωρίζει τι σημαίνει η φυλακή
για τους κρατουμένους και τις οικογένειές τους» λέει ο κ. Αναγνωστάκης.

Από την πλευρά του ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Αντώνης
Ρουπακιώτης τονίζει ότι η διαφοροποίηση μεταξύ δικαστών και ενόρκων δεν είναι
κάτι πρωτόγνωρο. «Άλλωστε, ο στόχος της συμμετοχής των ενόρκων στις δίκες για
κακουργήματα είναι η σύνθεση απόψεων που προέρχονται από ίδιες ή διαφορετικές
αφετηρίες, που έχουν δημιουργηθεί με βάση ίδια ή διαφορετικά κριτήρια».

Τα παιδιά. Κοντά του, τη στιγμή της αποφυλάκισης, οι δυο του γιοι

ΣΤΗ ΔΙΚΗ Νάσιουτζικ οι τακτικοί δικαστές τον καταδίκαζαν σε πρώτο βαθμό και οι
ένορκοι τον αθώωναν στα εφετεία! Οι σχέσεις μεταξύ δικαστών και ενόρκων έχουν
δοκιμαστεί πολλές φορές στο παρελθόν. Δεν είναι ασύνηθες, μάλιστα, το
φαινόμενο σημαντικές δίκες να έχουν λήξει με το οριακό «4-3»…

Στη δίκη του Ιωσήφ Βαγιωνή η πλειοψηφία των ενόρκων έδωσε στον κατηγορούμενο
το ελαφρυντικό της ειλικρινούς μεταμέλειας. Έτσι καταδικάστηκε σε 21 χρόνια,
την στιγμή που αν δεν του έδιναν αυτό το ελαφρυντικό (που δεν το δέχτηκαν οι
δικαστές) η πιο πιθανή ποινή θα ήταν ισόβια.

Επίσης, στην δίκη του Απόστολου Κοσμά, που κατηγορείτο ότι σκότωσε τον γιο
του, οι τέσσερις ένορκοι (και ένας δικαστής) αποφάσισαν ότι συντρέχει
περίπτωση μειωμένου καταλογισμού «κατεβάζοντας» την ποινή στα 15 χρόνια.

«ΠΙΟ ΕΠΙΕΙΚΕΙΣ»

«Οι ένορκοι πάντοτε είναι πιο επιεικείς και προσπαθούν να δώσουν μια δεύτερη
ευκαιρία», λέει ο δικηγόρος κ. Νίκος Τσώλης.

Στα δικαστικά χρονικά, όμως, έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις όπου η ψήφος των
ενόρκων καταδίκασε τον κατηγορούμενο. Στη δίκη στο εφετείο της κ.
Τρανάκου-Τσαούση (πρωτοδίκως είχε αθωωθεί), που κατηγορείτο ότι σκότωσε τον
σύζυγό της, δύο ένορκοι ψήφισαν υπέρ της ενοχής της για θανατηφόρα σωματική
βλάβη γέρνοντας την πλάστιγγα εις βάρος της.

Στη δίκη που έγινε στα τέλη του 1994 στο Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο Ρεθύμνου
ήταν κατηγορούμενοι 28 Χανιώτες για βαριές κακουργηματικές πράξεις που
διέπραξαν κατά τη διάρκεια συλλαλητηρίου που έγινε στα Χανιά το 1992 εναντίον
των βάσεων. Το «λαϊκό ένστικτο» των ενόρκων απάλλαξε τους περισσότερους, την
ίδια στιγμή που οι τακτικοί δικαστές είχαν προτείνει την καταδίκη τους για
πολλές πράξεις.