ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η μόνη δυνατή μεταρρύθμιση

Με την ευκαιρία που μας δίνει ο διάλογος γύρω από την αναθεώρηση του
Συντάγματος, ευκαιρία που δίνει στον κάθε υπεύθυνο πολίτη, και όχι αναγκαστικά
μόνο στον επαγγελματία πολιτικό, το δικαίωμα αλλά και το καθήκον να στοχαστεί
πάνω στις θεμελιώδεις αρχές που υπόκεινται του πολιτειακού μας οικοδομήματος,
τολμώ να προτείνω μια ρύθμιση.

Η ΡΥΘΜΙΣΗ αυτή νομίζω πως, όταν μελετηθεί με νηφαλιότητα, θα θεωρηθεί και
αυτονόητη, αν σ’ αυτόν τον τόπο δεν ρητορεύουμε απλώς για να καλύψουμε την
αλήθεια και αν δεν θεωρητικολογούμε για να συγκαλύψουμε θεμιτά και αθέμιτα
συμφέροντα. Όλοι κατά καιρούς οι θεσμικοί παράγοντες της Παιδείας από την
κορυφή της πολιτειακής εξουσίας έως την εκτελεστική και από την ακαδημαϊκή και
ιδίως εκπαιδευτική κοινότητα, από τους συνδικαλιστές του εκπαιδευτικού χώρου
έως τους θεωρητικούς, τους δοκιμιογράφους, αλλά και τους γράφοντες
διανοούμενους, ακούγεται, και με επιχειρήματα τεκμηριώνεται, η ανάγκη για μια
εθνική κοινής αποδοχής πολιτική στην εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων. Κατά καιρούς
πάλι επιστρατεύονται ποικιλώνυμες μεθοδεύσεις και δημόσιοι διάλογοι για να
συγκροτηθεί ένα εκπαιδευτικό σύστημα κοινής συναίνεσης και ευρείας αποδοχής.
Ματαίως επιχειρούνται μεταρρυθμίσεις, οι οποίες εμφανίζονται ως πανάκεια για
την χρόνια παθολογία των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ματαίως κάθε φορά οι
επιχειρούμενες «τομές» αποδεικνύονται ακρωτηριασμοί, ευνουχισμοί ή
ανεπανόρθωτες αναπηρίες ή αθεράπευτες κακώσεις.

Ιδού, λοιπόν, τώρα που αναθεωρείται προσεχώς το Σύνταγμα και υπάρχει γενική
πολιτική συναίνεση για την αναγκαιότητα αυτής της αναθεώρησης, ιδού μια
πρόταση συνταγματικής ρύθμισης που θα έλυνε αυτομάτως και δημοκρατικά, αλλά
και παιδαγωγικώς ευοίωνα, όλα τα χρονίζοντα προβλήματα της εκπαιδευτικής μας αγκύλωσης.

Προτείνω λοιπόν να υπάρξει ρύθμιση στο προσεχώς αναθεωρητέο Σύνταγμα που θα
ορίζει ότι οι θεμελιώδεις αρχές, παιδαγωγικές, ιδεολογικές και ηθικές,
οιασδήποτε μελλούσης εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης δεν θα επιτρέπεται να
μεταβληθούν αν δεν παρέλθει μια δεκαπενταετία, όσος δηλαδή χρόνος χρειάζεται
για να δοκιμαστεί ένα παιδαγωγικό σύστημα παροχής γενικής Παιδείας πλήρως· σε
δεκαπέντε χρόνια μια γενιά διατρέχει τον εκπαιδευτικό χρόνο από την προσχολική
έως την πανεπιστημιακή παιδευτική εμπειρία.

Η πρόταση αυτή εξασφαλίζει εκ των πραγμάτων την ευρύτατη πολιτική συναίνεση,
γιατί μια εκπαιδευτική πολιτική που δεν μπορεί να αλλάξει για δεκαπέντε χρόνια
στις βασικές της ρυθμίσεις, παρά μόνο να βελτιωθεί στα επί μέρους χωρίς να
αλλοιώνεται το αρχικό της πνεύμα και ο φιλοσοφικός της άξονας, θα χρειαστεί
κατ’ ανάγκην να υπηρετηθεί από διαφορετικές πολιτικές και ιδεολογικές
κομματικές κυβερνήσεις.

Όταν μια κυβέρνηση προτείνει μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, όση πλειοψηφία κι
αν έχει στη Βουλή, θα χρειαστεί τη συνδρομή ευρύτερης υποστήριξης, αφού ο
νόμος της δεν θα μπορεί ν’ αλλάξει για δεκαπέντε χρόνια· και η αντιπολίτευση
και η μείζων και η άλλη θα σπεύσει να συμβάλει στην όσο το δυνατόν
αντιπροσωπευτικότερη πρόταση, αφού είναι σχεδόν βέβαιο πως μέσα στη
δεκαπενταετία θα κληθεί κάποια περίοδο, ως κυβέρνηση, να την εφαρμόσει χωρίς
να δύναται να την ανατρέψει.

Δεν θα είναι εύκολο σε μια ισχυρή κυβέρνηση, χρησιμοποιώντας την
κοινοβουλευτική της δύναμη, να δεσμεύσει τις επόμενες κυβερνήσεις για
δεκαπέντε χρόνια, γιατί μια τυχόν, ανθρώπινο αυτό, αποτυχία της μεταρρύθμισης
θα χρεωθεί και μάλιστα τραυματικά, αφού θα καταστρέψει μια ολόκληρη γενιά
παιδιών, στην κυβερνητική πλειοψηφία που τυχόν θα έχει προχωρήσει μονομερώς
στη μεταρρύθμιση.

Μια δεκαπενταετής αμετακίνητη στις βασικές της αρχές εκπαιδευτική πολιτική θα
είναι υποχρεωτικά συναινετική και ως εκ τούτου ευρείας στήριξης και εν τέλει
εθνική πολιτική Παιδείας.

Επιτέλους, ας το δοκιμάσουμε. Ας αφήσουμε να ολοκληρωθεί μια συνεπής και
αδιάσπαστη, μακροπρόθεσμη και πλήρης εκπαιδευτική μεταρρύθμιση γιατί έως τώρα
μόνο δύο, δυστυχώς, διήρκεσαν περισσότερα από τέσσερα χρόνια, δύο
εκπαιδευτικές αυταρχικές και συντηρητικές, του Μεταξά και της χούντας με τα
γνωστά αποτελέσματα. Ας αξιωθούμε και μια Δημοκρατική Μεταρρύθμιση διαρκείας.

Μια δημοκρατική μεταρρύθμιση θα είναι αναγκαστικά συναινετική· μια συναινετική
θα είναι αναγκαστικά διαρκέστερη· μια μακροπρόθεσμη μεταρρύθμιση είναι η μόνη
παιδαγωγικώς παραδεκτή, αφού ως ολοκληρωμένη θα επιτρέπει ασφαλή και γόνιμα
συμπεράσματα που θα ανοίξουν δρόμο σε τεκμηριωμένες αναθεωρήσεις.