Το χαστούκι επιμένει… ελληνικά

Στη Βόρεια Ευρώπη το έχουν διά νόμου απαγορεύσει. Στην Αγγλία οι συζητήσεις
έχουν ήδη φουντώσει. Εμείς στην Ελλάδα επιμένουμε «ελληνικά». Και μπροστά στην
αγωνία μας «να κάνουμε τα παιδιά μας σωστούς ανθρώπους» δεν διστάζουμε να
αναρωτηθούμε με σιγουριά «τι κι αν ρίξουμε στο παιδί ένα χαστούκι παραπάνω;».

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ελληνική οικογένεια, όπως επιβεβαιώνουν πολύ πρόσφατες έρευνες,
δείχνει να αποδέχεται στους κόλπους της τη χρήση της σωματικής τιμωρίας. Σε
ό,τι αφορά βέβαια τα νεώτερα μέλη της. Και με την πεποίθηση πάντα ότι σε
κάποιες περιπτώσεις «δυο – τρεις ξυλιές στα πόδια ή ένα ελαφρό χαστούκι»
βοηθούν με τον τρόπο τους στη σωστή ανατροφή των μικρών παιδιών.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός, όπως προκύπτει από τα τελευταία στοιχεία του
Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, ότι από 591 μητέρες που ρωτήθηκαν σχετικά ένα
ποσοστό της τάξης 65,5% παραδέχτηκε πως κάνει χρήση της σωματικής τιμωρίας. Οι
ειδικοί που επιμελήθηκαν τη συγκεκριμένη έρευνα ­ η Ειρήνη Φερέτη,
κοινωνιολόγος – εγκληματολόγος και η κοινωνική λειτουργός Μεταξία Σταυριανάκη
­ θεωρούν πως το παραπάνω ποσοστό είναι υψηλό. Η εξήγηση όμως υπάρχει.

ΣΥΝΗΘΕΙΑ

«Πρόκειται για μια συνήθεια» λέει η κ. Σταυριανάκη «που χρόνια τώρα αποδέχεται
η κοινωνία μας. Οι σημερινοί γονείς πολλές φορές συμπεριφέρονται στα παιδιά
τους όπως τα παλαιότερα χρόνια τούς συμπεριφέρονταν και οι δικοί τους γονείς.
Με αρκετό ξύλο δηλαδή όταν έκαναν αταξίες ή ήταν ανυπάκουοι». Και φαίνεται
οξύμωρο το γεγονός ότι πολλοί από τους ερωτηθέντες γονείς παραδέχονται εν
τέλει πως «η σωματική τιμωρία δεν φέρνει αποτέλεσμα παρά μόνο στιγμιαίο» και
πως οι ίδιοι «όταν δίνουμε κάποιο χαστούκι ή άλλο μικρό χτύπημα, κάποιες
φορές, είναι και για να εκτονωθούμε». Μια νοοτροπία συμπεριφοράς που φέρνει
αποτελέσματα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα, όπως παρατηρεί η επίκουρη
καθηγήτρια της Εγκληματολογίας στο Πάντειο Βάσω Αρτινοπούλου.

Η σωματική τιμωρία διαφέρει από την κακοποίηση. Τα όρια μεταξύ των δύο εννοιών
είναι σαφώς πολύ κοντά μεταξύ τους. Και παρ’ όλο που εδώ και αρκετά χρόνια η
σωματική τιμωρία δεν βρίσκει ­ διά νόμου ­ γόνιμο έδαφος στα σχολεία,
συμβαίνει το αντίθετο σε ό,τι αφορά το πλαίσιο της οικογένειας. Ο δικηγόρος
Παναγιώτης Βασιλακόπουλος εξηγεί πως «ένα απλό χαστούκι από τον γονέα προς το
παιδί ­ όταν αυτό δίνεται επειδή ο γονιός το κρίνει παιδαγωγικά σκόπιμο ­ δεν
παραβαίνει την κείμενη νομοθεσία μας και πολύ περισσότερο τους ηθικούς κανόνες
της κοινωνίας μας. Αντιθέτως, όταν η πράξη αυτή επαναλαμβάνεται και επιφέρει
σωματική βλάβη στο παιδί, τότε έχουμε να κάνουμε με την περίπτωση της
κακοποίησης η οποία και επισείει ανάλογες ποινές».

ΠΟΛΛΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

Οι συχνότερες μορφές της σωματικής τιμωρίας είναι το χτύπημα με το χέρι, το
χαστούκι, το άγριο σπρώξιμο, το γράπωμα, το τράβηγμα των μαλλιών ή των αυτιών
και το χτύπημα με κάποιο αντικείμενο. Από την έρευνα του Ινστιτούτου Υγείας
του Παιδιού φαίνεται ότι είναι πολλοί οι γονείς που παραδέχονται ότι
προσφεύγουν στις παραπάνω μεθόδους χωρίς πολλές φορές να υιοθετούν κάποια
διαφορετική μέθοδο συμπεριφοράς. Πάντως το 78% των μητέρων στις οποίες
βασίστηκε η έρευνα του Ινστιτούτου θεωρεί σωστό ό,τι συμβαίνει στις
σκανδιναβικές χώρες, την Αυστρία και την Κύπρο, όπου δηλαδή η σωματική τιμωρία
απαγορεύεται. Και παρά το ότι «άλλα πράττουν εδώ», εκφράζουν τη θέλησή τους να
ισχύσει παρόμοιο καθεστώς και στη χώρα μας.

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ μέθοδος διαπαιδαγώγησης δεν αποδέχεται την χρήση σωματικής
τιμωρίας, παρά μόνο σε ακραίες περιπτώσεις και εφόσον προηγουμένως έχουν
εξαντληθεί άλλα μέσα. Το σίγουρο είναι πως χαστούκι από χαστούκι διαφέρει,
όπως διαφέρει και ο τρόπος που εκλαμβάνει την πράξη αυτή το παιδί που το δέχεται.

«Η απειλή και μόνο ενός επικείμενου χαστουκιού, συνήθως φέρνει καλύτερο
αποτέλεσμα από το ίδιο το χαστούκι», τονίζει ο παιδοψυχολόγος κ. Γιάννης
Κούρος. «Από την άλλη πλευρά, το ίδιο το χαστούκι μπορεί να φέρει αποτέλεσμα
εφόσον είναι συμβολικό. Και στην περίπτωση, πάντα, που έχει προηγηθεί η
λεκτική επίπληξη ή η απειλή στέρησης του παιδιού από κάτι που αγαπά πολύ, όπως
μια βόλτα ή την αγορά ενός παιχνιδιού».

ΖΗΜΙΟΓΟΝΟΣ

Ο κ. Κούρος διαπιστώνει πως η σωματική τιμωρία ενός μικρού παιδιού «είναι
πολλαπλώς ζημιογόνος». Εξηγεί πως «υπάρχουν εσωστρεφή παιδιά που δεν μπορούν
να εξωτερικεύσουν το συναίσθημα που τους δημιουργείται από τη χρήση σωματικής
τιμωρίας. Και η επίδραση αυτού του συναισθήματος στο χαρακτήρα του παιδιού
φαίνεται χρόνια αργότερα, όταν το παιδί θα έχει μεγαλώσει».

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο γονιός προτού προχωρήσει σε μια ακραία τέτοια
κίνηση, θα πρέπει να έχει σιγουρευτεί ότι οποιαδήποτε άλλη μέθοδος συνετισμού
έχει αποτύχει. Προσθέτει, όμως, ότι «ένα πολύ υψηλό ποσοστό γονέων έχουν
χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, γεγονός που τους αναγκάζει να προσφεύγουν χωρίς πολύ
περίσκεψη στην εύκολη λύση, δηλαδή τη σωματική τιμωρία».

Η ΖΩΗΡΟΤΗΤΑ του, ως παιδί, τον χρέωσε με πολλά… χαστούκια. Ήταν η εποχή που
οι γονείς πίστευαν ότι το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο: «Είχαν και οι δικοί
μου γονείς αυτόν τον τρόπο συνέτισης.

Πίστευαν ότι όπου δεν πίπτει λόγος, πίπτει ράβδος. Θυμάμαι στην τελευταία
τάξη του Γυμνασίου, ο μαθηματικός σήκωσε το χέρι του και μου έριξε ένα τέτοιο
χαστούκι που αστραπιαία του έπιασα το χέρι λέγοντάς του: «Αυτό δεν θα το
ξανακάνεις!».

Έμεινε άναυδος από την αποφασιστικότητα της φωνής μου. Ο πατέρας μου, που
έκανε στη Σχολή του Γένους στην Κωνσταντινούπολη, θυμόταν συχνά τις σκληρές
τιμωρίες που του είχαν επιβληθεί, όπως να γονατίζει για ώρες πάνω στα χαλίκια.
Όπως καταλαβαίνετε, το να μου δώσει ένα χαστούκι δεν ήταν… τίποτα! Τώρα που
το σκέπτομαι, ανατριχιάζω…».

Ως πατέρας της Λήδας, δεν εφάρμοσε ανάλογους τρόπους συνέτισης: «Δυστυχώς οι
παλιότερες εποχές δεν είχαν χιούμορ ­ το χιούμορ ήταν κάτι σαν αμαρτία.

Γι’ αυτό και θυμάμαι πολλά χαστούκια! Στο δικό μας παιδί προσπαθήσαμε με την
Χρυσούλα να αποφύγουμε την σωματική και ψυχολογική βία και μάλλον κατορθώσαμε
πολλά περισσότερα…».

ΕΩΣ ΕΚΕΙΝΗ την ημέρα, είχε βιώσει στο σπίτι του μόνο την λογική της πειθούς,
της συζήτησης και του διαλόγου.

Έτσι όταν ένιωσε το χέρι του πατέρα του να προσγειώνεται με δύναμη στο πρόσωπό
του, το σοκ ήταν μεγαλύτερο από τον πόνο: «Για να είμαι ειλικρινής, σήκωνε και
η πράξη μου χαστούκι, για τα δεδομένα της εποχής», ομολογεί δεκαετίες αργότερα
ο Γιώργος Βουλγαράκης.

«Ήμουν έφηβος στα 16 και ο παιδονόμος στο αυστηρό ιδιωτικό σχολείο που πήγαινα
με έπιασε να καπνίζω στην τουαλέτα του σχολείου. Με πήγε για αναφορά στον
γυμνασιάρχη και εκεί έκανα το δεύτερο λάθος να αντιμιλήσω ­ χωρίς να αρνηθώ
την πράξη μου, αλλά επικαλούμενος ατομικές ελευθερίες κ.λπ. Το αποτέλεσμα;
Έφαγα την πρώτη και τελευταία διήμερη αποβολή από το σχολείο.

Όταν πήγα στο σπίτι ο πατέρας μου ήταν ενημερωμένος και με το που λέω «καλό
απόγευμα» σηκώθηκε το χέρι του και έπεσε σαν αστροπελέκι στο πρόσωπό μου…».

Δεν ήταν μόνο το χαστούκι, έφαγε τόσο ξύλο που κατρακύλησε στις σκάλες: «Το να
καπνίζεις εκείνη την εποχή, δεν ήταν ανεκτό, ήταν διασυρμός, στα όρια της αλητείας…».

Φυσικά, το χαστούκι δεν τον… συνέτισε! Το τσιγάρο το έκοψε πριν από τέσσερα
χρόνια, όταν εκείνος το αποφάσισε: «Την περίοδο εκείνη ήταν διαδεδομένη η…
βίτσα. Και εγώ, επειδή είχα την υπεροψία του καλού μαθητή, νόμιζα ότι είχα
δικαίωμα να είμαι και κατ’ εξοχήν άτακτος. Ήμουν ο συνήθης ύποπτος ­ για ό,τι
κι αν γινόταν…».

Δεν υιοθετεί, ως πατέρας τριών μικρών παιδιών, το χαστούκι. Δεν θα το…
άντεχε: «Η αλήθεια είναι ότι καμιά φορά φωνάζω τόσο πολύ που είναι ίσως
χειρότερο και από χαστούκι. Μια μέρα με εκνεύρισε τόσο η Παυλίνα που την
γαργαλούσα μέχρι να την αναγκάσω να πει “ήμαρτον”.

Και η πλάκα είναι που είπε “σήμαρτον, μπαμπά, σήμαρτον!”».

ΘΕΩΡΕΙ το χαστούκι ως το χειρότερο παιδαγωγικό μέσο. Είναι, επιμένει,
προσβολή, είναι καταρράκωση. Όταν βλέπει γονιούς να χαστουκίζουν τα παιδιά
τους, του ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι. Και τότε θυμάται δυο αξέχαστα
χαστούκια που εκείνος εισέπραξε. Το πρώτο ήταν από τη δασκάλα του και όταν το
σκέπτεται πονάει ακόμη το κεφάλι του: «Με έδειρε χωρίς κανένα ουσιαστικό λόγο
­ για μια μικρή παιδική αταξία μέσα στην τάξη. Ήταν ένα δυνατό ηχηρό χαστούκι.
Το άλλο ήταν τρομερότερο. Γιατί το έφαγα σε ηλικία 19 ετών και μάλιστα από
έναν ενωμοτάρχη της Χωροφυλακής. Στην κυριολεξία με κόλλησε στον τοίχο. Κι
αυτό γιατί του ζητούσα επιμόνως να μου δώσει πίσω την ταυτότητά μου…».

Ήταν την περίοδο του Εμφυλίου και ο ενωμοτάρχης δεν ήθελε «να κυκλοφορούν κι
άλλοι κομμουνιστές με ταυτότητα στην Αθήνα».

Τα δυο χαστούκια της ζωής του παραδειγμάτισαν τόσο τον Στέφανο Ληναίο ώστε να
μην κάνει ποτέ το μοιραίο λάθος στην ανατροφή της κόρης και του γιου του: «Δεν
πήρα ποτέ χαστούκι από τους γονείς μου. Δεν έδωσα ποτέ χαστούκι στα παιδιά
μου. Ποτέ, σε κανένα άνθρωπο…».