ΑΥΤΟΙ

… της Κεντροαριστεράς στους ιταλικούς δήμους την περασμένη Κυριακή έδωσε
φτερά στην Ελιά και την κυβέρνηση Πρόντι. Αλλά οι δημοτικές εκλογές δεν ήταν
μόνο «δημοψήφισμα» για την Κεντροαριστερά, όπως το ήθελαν μερικοί. Το πρόσωπο
πάντα σημαίνει, και ο δημότης ψηφίζει ­ και ­ πρόσωπο. Επιβεβαιώθηκε έτσι η
εμπιστοσύνη σε τοπικούς άρχοντες που είχαν διακριθεί για τις ικανότητές τους
και που κερδίζουν τη διακομματική συναίνεση όχι στην κορυφή, αλλά εκεί που
μετρά: στη βάση. Από τις κάλπες, ωστόσο ­ κατά τη «Στάμπα» ­ προκύπτει κάτι
ακόμη: η λαϊκή κατάφαση στο κυβερνητικό πρόγραμμα σύγκλισης. Ο μέσος πολίτης
καταριέται τη λιτότητα, αλλά θέλει το εύρω. Και μια τελευταία διαπίστωση των
Ιταλών αναλυτών: Η Δεξιά έχει στερέψει και από προσωπικότητες. Από τους
κόλπους της δεν προβάλλει πια ούτε ίχνος ηγετικών μορφών ικανών για πολιτικό ανταγωνισμό.

… δεν έχαιρε εκτίμησης ούτε μεταξύ των στελεχών των αδελφών (ή εξαδέλφων)
κομμάτων. «Ο Μαρσαί ήταν ένας κομμουνιστής που ουδέποτε συμπάθησα ­ δήλωσε ο
Πιέτρο Ινγκράο, από τις ιστορικές μορφές του ΙΚΚ. ­ Θεωρούσα πάντοτε το
γαλλικό ΚΚ εξαιρετικά δογματικό. Το κόμμα αυτό, με πρώτον τον Μαρσαί, τασσόταν
εναντίον κάθε ανανεωτικής κίνησης. Είχαν πολεμήσει όλες μας τις προσπάθειες να
οικοδομήσουμε μια γραμμή λιγότερο ορθόδοξη. Δεν θεωρώ ότι ο Μαρσαί είχε
πραγματικά πολιτικό ανάστημα. Το κόμμα του παρέμεινε από τα πιο κλειστά της
Ευρώπης, και αυτό όχι μόνο επί ευρωκομμουνισμού αλλά και πριν».

… έχει εντυπωσιασθεί ­ λέει ­ από την άκρα σιγή που επικρατεί μεταξύ των
συμπατριωτών του διανοουμένων. Ο γνωστός Γερμανός συγγραφέας και σκηνοθέτης,
ιδεολόγος (αλλά και μπελάς) της Αριστεράς, θυμάται την πτώση του Τείχους.
«Έγινε ερήμην της διανόησης. Υπήρχαν μάλιστα πολλοί που το θεώρησαν λάθος».
Αλλά το πώς και το γιατί συνέβη αυτή η τεράστια αλλαγή στην Ευρώπη και στον
κόσμο, λέει ο Σ. στην «Ουνιτά», οι Γερμανοί διανοούμενοι ούτε τότε μας το
εξήγησαν ούτε τώρα το συζητούν. Πράγμα που ισχύει και για τους Ανατολικούς και
για τους Δυτικούς. «Πολλοί από μας ζούσαμε με τις ουτοπίες μας. Και κανένας
δεν κάθησε να θέσει σοβαρά το ερώτημα: Επιτέλους, γιατί κατέρρευσαν αυτά τα καθεστώτα;»

… ­ συνεχίζει ο Σ. ­ εκ των δύο εύλογων ερωτημάτων, έθεταν συνήθως μόνο το
ένα: «Μήπως ήταν λάθος ο τρόπος που εφαρμοζόταν ο σοσιαλισμός;». Το άλλο,
«Μήπως ήταν λάθος ο σοσιαλισμός;» το παρέλειπαν εντελώς. Κριτικός ­ και
αυτοκριτικός μέχρι μαζοχισμού ­ ο Σ., όσο και αν χτυπά τους «δικούς του», δεν
γίνεται ωστόσο συμπαθής στο κατεστημένο. Χαρακτηριστικό το εγκώμιο της «Βελτ»
για ένα βιβλίο του: «Έργο πολύ εξυπνότερο απ’ αυτόν που το έγραψε». Αλλά το
άτακτο παιδί της γερμανικής Αριστεράς αισθάνεται την ανάγκη να ανακαλέσει τη
Μητέρα στον ορθό δρόμο. «Καιρό τώρα, σκέφτομαι ότι η μεγίστη πνευματική αρετή
είναι η προθυμία ν’ αναλύεις τα σφάλματά σου. Δυστυχώς σπάνια υπάρχει. Οι
σοσιαλδημοκράτες δεν έκαναν αυτοκριτική για τη στάση τους απέναντι στους
Ανατολικούς. Και η αυτοκριτική δεν είναι απλώς θέμα ηθικής τάξης, είναι και
προϋπόθεση για να ξεπηδήσουν νέες ιδέες». Ο Σ. πάντως αυτοκρίνεται ­ ακόμη και
για τον ρόλο του στην εξέγερση των νέων του ’68. «Ας το πούμε επιτέλους, δεν
ήταν δημοκρατική εξέγερση. Ήμασταν αλαζόνες, αδιάλλακτοι. Θαρρούσαμε πως εμείς
κατείχαμε την αλήθεια. Λάθη, λάθη. Πάλι καλά που δεν γίναμε εξουσία».