Αλληλεγγύη για τα σύνορα

Στρασβούργο, 19.11.: «Ναι» στη νέα Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ψήφισε
μόλις πριν από λίγο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με ψήφους 348 υπέρ, 101 κατά και
34 αποχές. Αυτό άλλωστε είχαν εισηγηθεί, με πολλά «αλλά» και έντονη κριτική,
οι δύο εισηγητές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο κ. Δημήτρης Τσάτσος της
Σοσιαλιστικής Κοινοβουλευτικής Ομάδας και ο Ισπανός κ. Injigo Mendez de Vigo
της Ομάδας του Λαϊκού Κόμματος, με εκτενή Έκθεση και σύντομο Σχέδιο Ψηφίσματος.

Αμέσως μετά την ψηφοφορία, ο εκ των εισηγητών κ. Δ. Τσάτσος απάντησε στα
ερωτήματα των «ΝΕΩΝ».

ΕΡΩΤΗΣΗ: Είναι γνωστό, πως η θέση σε ισχύ της νέας Συνθήκης δεν
εξαρτάται από το «ναι» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ποια
σημασία όμως έχει τότε η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για
τη νέα Συνθήκη του Άμστερνταμ και γιατί ασχολείται το Ευρωπαϊκό
Κοινοβούλιο τόσους μήνες με τη σχετική «Έκθεση»;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν μετέχει μεν νομικά, δηλαδή κατά τις
διατάξεις της Συνθήκης, στη διαδικασία της αναθεώρησης. Μετέχει όμως πολιτικά,
δηλαδή στην πραγματικότητα και μάλιστα κατά τρόπο αποφασιστικό. Υπάρχει περί
αυτού πλήρης απόδειξη. Τα περισσότερα θετικά σημεία της νέας Συνθήκης
αποτελούν αποδοχή δικών μας αυτούσιων προτάσεων και πολιτικών αξιώσεων. Σας
αναφέρω ενδεικτικά τα εξής: Οι νέες ρυθμίσεις για σύμπραξη (διαδικασία
συναπόφασης) του Κοινοβουλίου σε περισσότερες από ό,τι κατά τη Συνθήκη του
Μάαστριχτ νομοθετικές αποφάσεις του Συμβουλίου, για περισσότερη εξάρτηση της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου, για νέο κεφάλαιο
περί διαφάνειας, για κυρώσεις κατά κρατών που παραβιάζουν τις θεμελιώδεις
αρχές της Ένωσης (π.χ. τα ανθρώπινα δικαιώματα), για προστασία κατά του
κινδύνου μιας «Ευρώπης των πολλών ταχυτήτων». Η επιρροή μας λοιπόν
αποδείχθηκε, κι αυτό προς τιμήν των εθνικών κυβερνήσεων που σεβάστηκαν το
όργανο που εκφράζει άμεσα τους λαούς της Ευρώπης. Άλλωστε, τα Κοινοβούλια της
Ιταλίας και του Βελγίου έχουν ρητά δηλώσει ότι για τη δική τους κρίση θα
αναμείνουν τη γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

ΠΡΩΤΑ ΟΙ ΛΑΟΙ

ΕΡ.: Η σύστασή σας να εγκριθεί, δηλαδή να επικυρωθεί το
Άμστερνταμ, προς ποιους απευθύνεται;

ΑΠ.: Απευθύνεται πρώτα στους λαούς που χωρίς τη βούλησή τους είναι αδύνατη η
πορεία προς την πολιτική ολοκλήρωση. Άλλωστε σε δύο τουλάχιστον κράτη, στη
Δανία και την Πορτογαλία, θα έχουμε δημοψήφισμα. Απευθύνεται όμως και στα
Εθνικά Κοινοβούλια. Κι ας μην ξεχνάμε πως στη μεγαλειώδη κοινή συνεδρίαση της
Θεσμικής μας Επιτροπής, που έγινε στις Βρυξέλλες στις 27 και 28 Οκτωβρίου, και
όπου ο Mendez de Vigo και εγώ εκθέσαμε τα βασικά σημεία του εγγράφου μας,
έγινε σαφές πως τα Εθνικά Κοινοβούλια μας ζήτησαν επίμονα να καταλήξουμε στη
δική μας κρίση, πριν αρχίσουν οι συζητήσεις τους για την επικύρωση της νέας
Συνθήκης. Ας σημειώσω εδώ πως η μεγάλη πλειοψηφία των Εθνικών Κοινοβουλίων
δέχτηκε θετικά τη φιλοσοφία της Έκθεσής μας αλλά κι εμείς υιοθετήσαμε πολύτιμα
δικά τους εναύσματα.

ΤΑ ΤΡΙΑ ΜΕΤΩΠΑ

ΕΡ.: Από τον Ιούλιο και ως τη σημερινή ψηφοφορία προηγήθηκαν
διαπραγματεύσεις με όλες τις πολιτικές ομάδες, στη δε Επιτροπή
Θεσμών η ατμόσφαιρα ήταν εξαιρετικά φορτισμένη και συγκρουσιακή.
Ποιο ήταν το επίκεντρο αυτών των συγκρούσεων;

ΑΠ.: Για πρώτη φορά μετά τριάμισι χρόνια που μετέχω στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
έζησα τέτοια πάθη και τέτοια φόρτιση. Τα μέτωπα ήταν τρία:

Ένα μέτωπο, αρκετά ισχυρό και θα έλεγα «ηχηρό», δεν θεωρεί αρκετές τις
αρμοδιότητες που μεταβιβάζουν τα κράτη – μέλη στην Ένωση. Το μέτωπο αυτό
εκφράστηκε και οργανωτικά. Ευρωβουλευτές, περίπου 100 από διάφορα κόμματα
(κυρίως πράσινους αλλά και των δύο μεγάλων κομμάτων), συνέστησαν την Ομάδα
«SOS για την Ευρώπη». Η αντίληψη αυτή θέλει τελικά την Ευρώπη εδώ και τώρα
ομοσπονδιακό κράτος. Ένα δεύτερο, ακριβώς αντίστροφο μέτωπο, συσπειρώθηκε γύρω
από την αντίληψη πως ήδη έχουμε προχωρήσει υπέρμετρα στην ενωσιακή διαδικασία.

Ένα τρίτο είναι εκείνο που τάσσεται υπέρ των μικρών και λελογισμένων βημάτων,
κινείται δηλαδή ενάντια στις δύο προηγούμενες τάσεις.

ΕΡ.: Μεταξύ αυτών των μετώπων η Έκθεσή σας πού κινήθηκε; Ποια είναι
η φιλοσοφία της;

ΑΠ.: Ας μου επιτραπεί να πω, μια που δεν πρόκειται μόνο για δικό μου έργο, πως
το Ψήφισμα έχει κάποια, ας πούμε, ιδιαίτερη και ίσως μάλιστα ιστορική σημασία.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνοδεύει τη θετική του σύσταση για κύρωση της
Συνθήκης με μια ενδελεχή κριτική και αξιώσεις για σημαντικές βελτιώσεις στην
επόμενη αναθεώρηση. Παράλληλα, όμως, το Ψήφισμα παίρνει θέση σε καίρια
ζητήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ρητά αποσαφηνίζει:

Πρώτον, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι μόνο ένωση λαών αλλά και ένωση κρατών.

Δεύτερον, πως τα ενωσιακά βήματα, δηλαδή η μεταφορά αρμοδιοτήτων από τα εθνικά
κράτη στην Ένωση, είναι νοητά μόνο μέσα στο πλαίσιο των βουλήσεων των λαών.

Τρίτον, πως θεωρεί καίριο θέμα την ισοτιμία των κρατών-μελών. (Αυτό, μάλιστα,
σε περισσότερα του ενός σημεία).

ΠΡΩΤΟΓΝΩΡΟ ΒΗΜΑ

Το Ψήφισμα όμως κάνει και ένα πρωτόγνωρο για το Κοινοβούλιο βήμα και αυτό
πρέπει να προσεχθεί: Διακηρύσσει ότι οι θεσμικές εξελίξεις στο ενωσιακό
οικοδόμημα, δηλαδή οι αναθεωρήσεις της Συνθήκης, δεν πρέπει πια στο μέλλον να
παραμένουν αποκλειστικά στα χέρια των διακυβερνητικών διαδικασιών, δηλαδή της
διπλωματίας και της γραφειοκρατίας, αλλά πρέπει να περάσουν και στα χέρια των
Εθνικών Κοινοβουλίων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής. Λέει το κείμενό μας, αυτολεξεί, πως ήρθε η ώρα «η πολιτική να πάρει
τον κυρίαρχο ρόλο» ώστε οι θεσμοί να αποκτήσουν δημοκρατικότερη νομιμοποίηση.
Προτείνουμε, δηλαδή, το Σχέδιο, η βάση της προσεχούς αναθεώρησης, να προκύψει
από τα Εθνικά Κοινοβούλια, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή. Ένα τέτοιο Σχέδιο, με τόση δημοκρατική νομιμοποίηση, θα δεσμεύει
πολιτικά την επόμενη Διακυβερνητική.

ΕΡ.: Πού εντοπίζετε τα αρνητικά σημεία του Άμστερνταμ;

ΑΠ.: Σε αρκετά σημεία. Αναφέρω ενδεικτικά ορισμένα: Ασθενής πολιτικός έλεγχος
στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ανεπαρκείς ελεγκτικές δυνατότητες του
Κοινοβουλίου σε ορισμένα κεφάλαια του προϋπολογισμού, ασθενής ευρωπαϊκή
δικαστική προστασία στο πεδίο Schengen (όπου ο πολίτης περιορίζεται στα εθνικά
δικαστήρια, εφόσον ο εθνικός νομοθέτης το προβλέπει!), απουσία του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου κατά τη σύναψη διεθνών συνθηκών μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και
τρίτων. Κυρίως, όμως, και απολύτως απαράδεκτο είναι το γεγονός ότι οι
αναθεωρήσεις της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εξαρτώνται νομικά και
από τη σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινουβουλίου.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΓΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΡ.: Τι σημαίνει τελικά το Ψήφισμα για την Ελλάδα; Υπάρχουν
προβλήματα για τα οποία η ελληνική κοινή γνώμη έχει
μεγάλη ευαισθησία. Αρκεί να αναφέρουμε τη λέξη «βέτο»;

ΑΠ.: Εκεί νομίζω πως μπορώ σχετικά θετικά να κάνω κάποιο μικρό απολογισμό,
αλλά και να μην κρύψω και κάποιες ανησυχίες μου για τις «ευαισθησίες» αυτές.
Αρχίζω, όμως, από τρεις «καθησυχαστικές» επισημάνεις:

Πρώτον: Για πρώτη φορά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αξιώνει με τόση σαφήνεια
αλληλεγγύη όταν: Προσβάλλονται ή και απλά απειλούνται τα σύνορα. Νομίζω πως
εδώ κάθε σχόλιο περιττεύει. Η φράση αυτή σήμερα νοηματικά απευθύνεται στην
Τουρκία και αποτελεί δικαίωση της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Δεύτερον: Ναι μεν ομολογεί το Ψήφισμα πως με την αρχή της ομοφωνίας στο
Συμβούλιο, όταν μάλιστα η Ένωση θα έχει σε λίγο 20 μέλη, ο θεσμικός μηχανισμός
θα νεκρωθεί. Όμως, το Κοινοβούλιο με το σημερινό του Ψήφισμα ζητεί τη
διατήρηση του «βέτο», σε βασικά θέματα «συνταγματικής ποιότητας», όπως είναι η
διεύρυνση, η θέσπιση νέων πολιτικών κ.λπ.

Τρίτον: Το Ψήφισμα ­ όπως άλλωστε και η ίδια η Συνθήκη ­ κάνει λόγο για
«αναστάθμιση των ψήφων» στο Συμβούλιο. Προστίθεται όμως η κρίσιμη για τα μικρά
κράτη φράση: «Διασφαλιζομένης της ισοτιμίας μεταξύ των κρατών-μελών». Ο νοών νοείτω.

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΒΕΤΟ

ΕΡ.: Γιατί, όμως, σας ανησυχούν αυτές οι «ελληνικές ευαισθησίες»;

ΑΠ.: Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ούτε και νομίζω ότι μπορεί να γίνει «κράτος»
απορροφώντας ουσιαστικά την κρατική υπόσταση των μελών της. Η θέση αυτή
βρίσκει άλλωστε έκφραση στο σημερινό μας Ψήφισμα. Από την άλλη μεριά,
ορισμένοι τομείς της κρατικής αρμοδιότητας είναι και αναγκαίο και χρήσιμο να
εκχωρηθούν στα ενωσιακά όργανα. Το «βέτο», όσο κι αν είναι απαραίτητο σε
ορισμένα κρίσιμα θέματα, δεν μπορεί να διατηρηθεί ως κανόνας, ιδίως όταν η
Ένωση θα φτάσει να έχει είκοσι μέλη. Γι’ αυτό και δεν συμφωνώ με όσους το
παρουσιάζουν ως «εθνικό λάβαρο». Η συζήτηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση στην
Ελλάδα πρέπει να πάψει να είναι συζήτηση μεταξύ μειοδοτών ή ευρωλιγούρηδων
(φίλων της ενωσιακής διαδικασίας) και πατριωτών ή, κατά την πιο ευγενική
εκδοχή, μεταξύ «αφελών» και «διορατικών». Πρέπει, και μάλιστα σύντομα, με την
ευκαιρία της συζήτησης για την κύρωση της Συνθήκης του Άμστερνταμ, να
αρχίσουμε μια ουσιαστική συζήτηση (όχι ταυρομαχία!) που δυστυχώς ποτέ δεν έγινε!

ΕΡ.: Υπάρχει κάτι άλλο που θα θέλατε να πείτε;

ΑΠ.: Ευχαριστίες για την έξοχη συνεργασία στον φίλο Injigo Mendez de Vigo,
στους συντρόφους μου Π. Αυγερινό, Ν. Παπακυριαζή, Γ. Κατηφόρη και Άγγ. Κοκκόλα
που σε δύσκολες στιγμές με στήριξαν αλλά και στον αντιπρόεδρο Γ.
Αναστασόπουλο, που ως μέλος της Θεσμικής Επιτροπής στήριξε με δεξιοτεχνία την Έκθεση.