Γιατί τα καρότα είναι πορτοκαλί;

Ξέρετε γιατί το φεγγάρι είναι στρογγυλό; Ή γιατί φτερνίζεστε πάντα με τα
μάτια κλειστά; Ή μήπως γιατί τα καρότα είναι πορτοκαλί και σε τι οφείλεται η
κρέμα στην επιφάνεια ενός σωστά φτιαγμένου εσπρέσο;

Γιατί φτερνιζόμαστε με κλειστά τα μάτια; Για να μην… πεταχτούν έξω, καθώς η ορμή του φτερνίσματος μεταφέρεται από τη μύτη στην περιοχή των ματιών

ΣΕ αυτά και άλλα ερωτήματα για φαινόμενα της καθημερινής ζωής, που ποτέ δεν
έχουμε ψάξει την αιτία τους, δίνουν απάντηση οι ίδιοι οι αναγνώστες τού
βρετανικού επιστημονικού περιοδικού «New Scientist».

«Η τελευταία λέξη» είναι η δημοφιλέστερη στήλη του εβδομαδιαίου περιοδικού και
γράφεται αποκλειστικά από τους αναγνώστες. Πρώτα δημοσιεύεται το ερώτημα, που
πρέπει να αφορά ένα καθημερινό φαινόμενο ­ το οποίο συνήθως δεν μας απασχολεί
γιατί το θεωρούμε ως δεδομένο ­ και σε ένα από τα επόμενα τεύχη, η απάντηση με
την επιστημονική εξήγηση του φαινομένου. Επειδή, λοιπόν, η ανταπόκριση του
κόσμου ξεπερνά τις σελίδες που διαθέτει το περιοδικό για την στήλη, το
τελευταίο τεύχος κυκλοφόρησε με ένα ένθετο βιβλιαράκι, το οποίο περιείχε 26
ακόμα ερωταπαντήσεις, καθώς και το τοπ τεν όλων των εποχών από προηγούμενα
τεύχη. «Ήταν κρίμα να τις δούμε να σκονίζονται στα ράφια μας», εξηγεί ο Μικ
Οχέιρ, υπεύθυνος της «Τελευταίας λέξης».

ΕΞΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Τα ερωτήματα και οι απαντήσεις τους χωρίζονται σε έξι κατηγορίες: δυνάμεις της
φύσης, σπιτική επιστήμη, σωματικές λειτουργίες, ανθρώπινες συνήθειες,
τεχνολογία και η κιβωτός του Νώε.

Το γιατί το φεγγάρι είναι στρογγυλό, για παράδειγμα, ανήκει στην πρώτη
κατηγορία. Την απάντηση την δίνει ένας αναγνώστης από την Ολλανδία. Το
στρογγυλό του σχήμα οφείλεται στο μεγάλο του μέγεθος και όχι στην ατμόσφαιρά
του. Οι δυνάμεις που ασκεί η βαρύτητα, προσπαθούν να δώσουν το σχήμα της
σφαίρας σε κάθε αντικείμενο, γιατί τότε κάθε σημείο του είναι όσο το δυνατόν
πλησιέστερα στο κέντρο της βαρύτητας. Στα μικρότερα σώματα και αντικείμενα,
όπως οι αστεροειδείς ή τα τούβλα, η εσωτερική ισχύς των υλικών τους είναι
δυνατότερη από τις δυνάμεις της βαρύτητας που ασκούνται στην επιφάνειά τους
και έτσι διατηρείται το ακανόνιστο σχήμα τους.

Γι’ αυτό στη Γη, κανένα βουνό δεν μπορεί να είναι υψηλότερο από 15.000 μέτρα,
ενώ στον Άρη, έναν πλανήτη μικρότερο από τη Γη, το υψηλότερο βουνό είναι
25.000 μέτρα, γιατί η βαρύτητα είναι ασθενέστερη. Κι εκτός αυτού, οι
περισσότεροι πλανήτες σχηματίστηκαν από καυτό λιωμένο υλικό, διευκολύνοντας
την επίδραση της βαρύτητας.

Ξεφυλλίζοντας κανείς το ένθετο του «New Scientist», μαθαίνει ακόμα ότι η
καφετιά κρέμα του εσπρέσο δημιουργείται όταν τα λίπη και η ζάχαρη που περιέχει
ο καφές «καραμελοποιούνται» εξαιτίας της υψηλής θερμοκρασίας και πίεσης της
μηχανής του εσπρέσο. Όταν, λοιπόν, η μηχανή είναι παλιά, βρώμικη, με χαμηλή
θερμοκρασία και πίεση, ο εσπρέσο σας δεν έχει καθόλου κρέμα στην επιφάνεια.

ΤΟ ΞΕΠΑΓΩΜΑ ΤΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ

Σε τι οφείλεται η καφετιά κρέμα του εσπρέσο; Στο ότι τα λίπη και η ζάχαρη, που περιέχονται στον καφέ, «καραμελοποιούνται» από την υψηλή θερμοκρασία και την πίεση της μηχανής του εσπρέσο

Παραμένοντας στην κουζίνα, θα έχετε ακούσει σίγουρα ότι το κρέας που
ξεπαγώνετε ωμό δεν πρέπει να ξαναμπαίνει στην κατάψυξη. Την εξήγηση δίνει ένας
Άγγλος αναγνώστης: η δεύτερη ψύξη πολλαπλασιάζει τον αριθμό των βακτηρίων στο
κρέας, κάνοντάς το επικίνδυνο για την υγεία. Όσο για τα πορτοκαλί καρότα,
μάλλον φταίνε… οι μανάβηδες, μια που υπάρχουν και καρότα με πολλά άλλα
χρώματα: σκούρο μοβ, κόκκινα, κίτρινα, ακόμα και άσπρα (το χρώμα του καρότου
σε άγρια μορφή). Και βέβαια, η απάντηση στο ερώτημα «γιατί φτερνιζόμαστε πάντα
με τα μάτια κλειστά», είναι πολύ απλή: για να μην… πεταχτούν έξω καθώς η
ορμή του φτερνίσματος μεταφέρεται από τη μύτη στην περιοχή των ματιών.

ΕΧΕΤΕ αναρωτηθεί ποτέ γιατί οι «μεγάλοι» δεν πέφτουν από το κρεβάτι στον ύπνο
τους, κάτι που στα παιδιά συμβαίνει πολύ συχνά; Ο κ. Μαρκ Τζέιμς από το
Λονδίνο εξηγεί ότι τα παιδιά απλώς δεν έχουν προλάβει να μάθουν πώς να μην
πέφτουν. Αντίθετα, οι ενήλικοι έχουν την απαιτούμενη εμπειρία και παρ’ όλο που
αλλάζουν πλευρό τουλάχιστον 50 φορές κάθε νύχτα, γνωρίζουν καλά τον χώρο που
έχουν στη διάθεσή τους. Γι’ αυτό άλλωστε, όταν κοιμούνται για πρώτη φορά σε
ένα πολύ στενό κρεβάτι, όπως στα πλοία ή τα τρένα, δεν αποκλείεται να
ξυπνήσουν στο… πάτωμα.

Άλλο ένα εξαιρετικά… δυσάρεστο φαινόμενο που έχει σχέση με τον ύπνο και έχει
απασχολήσει τους αναγνώστες του «New Scientist», είναι η εκνευριστική βρύση
που στάζει στο μπάνιο ή την κουζίνα και τους κόβει τον καλύτερο ύπνο στη μέση.
Κάτι που περιέργως δεν συμβαίνει όταν κοιμούνται δίπλα σε ένα ήρεμο ποτάμι, ή
σε έναν καταρράκτη. Κι αυτό γιατί ο μονότονος επαναλαμβανόμενος ήχος
ξεκουράζει και ηρεμεί το αυτί. Αντίθετα, ο ήχος της βρύσης που στάζει, ξυπνά
πρωτόγονα ένστικτα στον άνθρωπο, ειδοποιώντας τον ότι «κάτι δεν πάει καλά και
θα πρέπει να το ερευνήσει».

Πρωτόγονα ένστικτα, όμως, ξυπνούν και άλλα φαινόμενα της καθημερινής ζωής,
δυσάρεστα για ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων, όπως η ανατριχίλα που προκαλούν τα
νύχια όταν ξύνουν έναν μαυροπίνακα. Σύμφωνα με τον κ. Χάουαρντ Βόγκελ, η αίτια
κρύβεται στο μακρινό παρελθόν του ανθρώπινου είδους. Οι ήχοι που βγάζουν οι
μεγαλόσωμοι πίθηκοι όταν κινδυνεύουν, έχουν παρόμοια συχνότητα και έτσι, τα
νύχια θυμίζουν κάτι από τη ζωή μας στη… ζούγκλα.

Περνώντας σε κάτι πιο ευχάριστο, κανείς δεν μπορεί να «αυτογαργαληθεί» ­ ακόμα
και όσοι γαργαλιούνται με το παραμικρό άγγιγμα ­ καθώς όταν προσπαθείτε να
γαργαλήσετε τον εαυτό σας, είστε απόλυτα ήρεμοι και χαλαρωμένοι, κάτι που δεν
συμβαίνει όταν κάποιο ξένο χέρι σάς πλησιάζει… απειλητικά.

Διαβάζοντας τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις των αναγνωστών του βρετανικού
περιοδικού, μπορείτε ακόμα να μάθετε ότι η ένταση της φωνής ενός βρέφους
μπορεί να προκαλέσει βλάβες στην ακοή των γονιών του, όπως επίσης ένας
κεραυνός μπορεί να κουφάνει έναν δύτη όταν πέσει στη θάλασσα μερικές δεκάδες
μέτρα μακριά του. Αν μάλιστα στο σημείο του κεραυνού βρίσκονται ψάρια,
γίνονται… ψητά.

Όχι όμως αν βρίσκονται μακρύτερα, καθώς η ηλεκτρική ενέργεια διασκορπίζεται
στο νερό και χάνει την ισχύ της.

Τα ψάρια πάντως, αφορά και το τελευταίο μέρος των 10 καλύτερων ερωτήσεων στην
ιστορία της στήλης: «Γιατί τα ψάρια δεν παράγουν αέρια»; Σύμφωνα, λοιπόν με
κάποιους αναγνώστες, η άποψη αυτή είναι λανθασμένη, καθώς τα πλάσματα του
βυθού δεν διαφέρουν σε αυτό το θέμα από τους ανθρώπους…