Η πολιτική πρόκληση μιας μεταρρύθμισης

Η ιστορία της εκπαίδευσης, αλλά και η σύγχρονη παιδαγωγική θεωρία δίνουν με
έναν αρκετά σαφή τρόπο τον χαρακτήρα και το πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής
μεταρρύθμισης.

Η μεταρρύθμιση δεν μπορεί παρά να εκφράζει αυθεντικά τους ώριμους
εκπαιδευτικούς και κοινωνικούς στόχους, να κινείται με βάση τις αντιλήψεις των
σύγχρονων ρευμάτων της κουλτούρας και του πολιτισμού, να μορφοποιεί τους
πόθους και τις επιλογές της εκπαιδευτικής κοινότητας, να προσδιορίζεται από
σαφείς τάσεις περαιτέρω εκδημοκρατισμού της εκπαιδευτικής λειτουργίας, να
στηρίζεται σε σοβαρή χρηματοδότηση, να εκφράζει και να εμπνέει τα υποκείμενα
της παιδαγωγικής πράξης και να απελευθερώνει τις δημιουργικές δυνάμεις του
σχολείου. Και ενώ οι καιροί μας είναι απαιτητικοί για ουσιαστικές καινοτομίες
στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας και οι κοινωνικές δυνάμεις ζητούν με
συγκροτημένο τρόπο μια σαφή μεταρρυθμιστική πολιτική, το ΥΠΕΠΘ υπολείπεται των
απαιτήσεων. Και όχι μόνο αυτό. Αντί να ανοίξει τα μεγάλα ζητήματα του σχολείου
(μορφωτικό περιεχόμενο, εκσυγχρονισμός προγραμμάτων, διδακτική μεθοδολογία,
κοινωνικές ανισότητες, χρηματοδότηση κ.λπ.) κινείται σε επιμέρους στοιχεία της
εκπαίδευσης (εξετάσεις, αξιολόγηση, επετηρίδα) με τα οποία επιχειρεί να
απαντήσει στην ουσία του εκπαιδευτικού «αιτήματος», ενός αιτήματος που είναι
θεμελιακό πρόταγμα της ίδιας της κοινωνίας των γνωσιοκεντρικών εποχών μας.

Η αισιοδοξία: Πάνω από το 70% των μαθητών τελειώνει το λύκειο

Το Ενιαίο Λύκειο αποτελεί σταθερό αίτημα του κλάδου μας και εδώ και αρκετά
χρόνια. Η ΟΛΜΕ παρουσίασε τον Μάιο μια ολοκληρωμένη πρόταση του Κέντρου
Μελετών και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΕΤΕ) για τα αναλυτικά προγράμματα, που ήταν καρπός
μιας συστηματικής συνεργασίας με όλες τις επιστημονικές – εκπαιδευτικές
ενώσεις. Το ΥΠΕΠΘ επιχειρεί να συγκροτήσει το Λύκειο με μοχλό τις εξετάσεις! Ο
μεγάλος πολλαπλασιασμός των εξετάσεων θα επεκτείνει την ήδη δραματική εικόνα
της παραπαιδείας, θα αποθαρρύνει τους μαθητές από το να τελειώσουν το Λύκειο
και θα εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες. Η σκέψη και η λειτουργία του μαθητή
δεν μπορούν να κινούνται στην τροχιά τού πώς θα περάσουν τις εξετάσεις, αλλά
να διεισδύσουν στους ουσιαστικούς χώρους της μάθησης και της αγωγής. Η δική
μας πρόταση (μεταβατικής υφής) για την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
καθορίζεται: α) από την επίδοση σε εξετάσεις στη Γ’ Λυκείου, β) από τις
επιδόσεις στη Β’ και Γ’ Λυκείου (κατά μικρό ποσοστό). Υπάρχει προχειρότητα ­
εκτός των άλλων ­ στη συμπεριφορά του υπουργείου Παιδείας. Έτσι μιλάει για
«αλλαγές» απ’ αυτή τη σχολική χρονιά στην Α’ Λυκείου, όταν παραμένουν τα ίδια
αναλυτικά προγράμματα, τα ίδια βιβλία, ο ίδιος ο χαρακτήρας και το περιεχόμενο
της εκπαίδευσης! Βασικές εκπαιδευτικές πολιτικές κατευθύνσεις της δικής μας
αντίληψης είναι: α) Η ουσιαστικοποίηση του περιεχομένου του Λυκείου και η
βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, έτσι ώστε οι νέοι να έχουν ουσιαστικά
εφόδια για μια δημιουργική κοινωνική και επαγγελματική εξέλιξη. Προς τούτο
πρέπει να ενσωματωθεί η επαγγελματική εκπαίδευση και αρχική κατάρτιση στο
δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, ώστε οι απόφοιτοι του Λυκείου να έχουν
δυνατότητες διεξόδου στην αγορά εργασίας.

β) Η διαρκής ενίσχυση και η έμπρακτη ενθάρρυνση των μαθητών ώστε να
ολοκληρώνουν τη λυκειακή μόρφωση όλοι οι νέοι. Έχουμε ήδη μια πολύ θετική
αφετηρία. Πάνω από το 70% των μαθητών τελειώνει το Λύκειο, ποσοστό από τα
μεγαλύτερα στον χάρτη των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων. Η πρόσφατη
απόφαση του 8ου Συνεδρίου μας για επέκταση της σημερινής 9χρονης υποχρεωτικής
εκπαίδευσης σε 12χρονη είναι θεμελιακός στόχος όχι μόνο για την εκπαιδευτική
κοινότητα, αλλά και κρίσιμο δημοκρατικό αίτημα όλης της κοινωνίας.

Η επετηρίδα διορισμού των εκπαιδευτικών δεν διαφύλαξε απλά και μόνο τους
εκπαιδευτικούς από τις βουλιμίες του διευρυμένου πελατειακού συστήματος, αλλά
και το ίδιο το δημόσιο σχολείο. Καταργείται η επετηρίδα, θεσμός ενός αιώνα,
χωρίς να αισθάνονται στοιχειωδώς την υποχρέωση οι καινοτομούντες (…) να μας
πουν, ποιο επιτέλους είναι το καλύτερο «σχήμα» για τον διορισμό των
εκπαιδευτικών, που θα μας λυτρώσει και θα μας οδηγήσει στην καλύτερη
εκπαίδευση! Θεωρώ απαράδεκτη και λαϊκίστικη την αντίληψη που ισχυρίζεται ότι
κάποιο τρίωρο εξεταστικό σύστημα διορισμού μπορεί να «απαντήσει» στην ποιότητα
της παιδαγωγικής κατάρτισης. Δεν θα μπορούσε άραγε μια διακομματική επιτροπή
με τη συμμετοχή της ΟΛΜΕ και της ΔΟΕ να συζητήσει επί της ουσίας το όλο
πρόβλημα και να δώσει την πρότασή της στο υπουργείο Παιδείας; Επιπλέον,
ζωντανά τμήματα της εκπαίδευσης, οργανικά, δημιουργικά και αναπόσπαστα μέρη
του εκπαιδευτικού κόσμου (αναπληρωτές κ.λπ.) που έχουν οι ίδιες λειτουργίες
και δυνατότητες με τους μόνιμους καθηγητές, με ισχυρή προσδοκία ζωής στους
χώρους της μάθησης δεν μπορεί να εξοστρακιστούν και να βρεθούν έξω από τη
σχολική πραγματικότητα. Και εδώ απαιτείται συνολική και βιώσιμη λύση. Οι
λογικές του επιθεωρητισμού, που διατρέχουν την πρόταση αξιολόγησης, δεν
αντιστοιχούν σε καμία σύγχρονη εκπαιδευτική λειτουργία και δεν πρόκειται να
βρουν «καλλιεργήσιμο έδαφος». Το Σώμα Μόνιμων Αξιολογητών, που αποπνέει
αντιλήψεις αναχρονισμού, βαρβαρότητας και γκροτέσκο πολιτικο-ιδεολογικής
χειραγώγησης, φυσικά και δεν πρόκειται να συναφθεί με τη σχολική ζωή, γιατί
απλά δεν θα βρει εξεταζόμενο σώμα.

Αναρωτιέμαι, ωστόσο, αν έχει το θάρρος κάποιος επώνυμος εικονοκλάστης να
υποστηρίξει αυτή την «υπερδομή» με μια έστω οριακά ελάχιστη επιστημονική και
παιδαγωγική θεμελίωση. Η ιστορία του κινήματός μας είναι ιδιαίτερα
αποτελεσματική σε αυτόν τον τομέα και δεν απαιτείται περισσότερη
επιχειρηματολογία. Είμαστε εδώ και χρόνια υπέρ της αξιολόγησης του
εκπαιδευτικού έργου και φυσικά και του εκπαιδευτικού με σαφή όμως στόχο τη
βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Μια μεταρρυθμιστική πολιτική δεν
μπορεί παρά να είναι προϊόν ενός ουσιαστικού και ευρύτατου διαλόγου με τις
εκπαιδευτικές και κοινωνικές δυνάμεις. Ο διάλογος δεν είναι διαδικασία
ατέρμονης ή ανούσιας συζήτησης.

Έχει δυναμική, περιεχόμενο και στόχους και προσδιορίζει την έννοια της ευθύνης
για κάθε πλευρά με σαφή τρόπο. Όλοι γνωρίζουμε ότι δεν μπορεί να υπάρξει
μεταρρύθμιση «εργαστηριακού τύπου». Οι αυξημένες μορφωτικές ανάγκες της εποχής
επιτάσσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ως προς τη δομή και τη λειτουργία του
σχολείου. Και εδώ οι εκπαιδευτικοί δεν μπορεί παρά να έχουν τη δική τους
δημιουργική συμβολή. Η δική μας στάση είναι υπεύθυνη, συνετή και αγωνιστική. Η
ΟΛΜΕ δεν μπορεί και δεν πρόκειται να αγνοηθεί.

Μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση «οφείλει» να δίνει μορφωτική και πολιτισμική
πνοή στη δημόσια ζωή, «οφείλει» να προάγει τη μορφή ενός πολίτη που θα
αμφισβητεί, θα διεκδικεί και θα δημιουργεί. Οφείλει, δηλαδή, να έχει
ουσιαστικό δημοκρατικό και διαπαιδαγωγικό χαρακτήρα. Και εδώ «επωάζεται» η
μεγάλη πολιτική πρόκληση.

* Ο Νίκος Τσούλιας είναι πρόεδρος της ΟΛΜΕ.