Άγνωστη λέξη το «φροντιστήριο»

Διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα, αλλά με την ίδια βασική «φιλοσοφική»
κατεύθυνση, ακολουθούν η Γαλλία, η Γερμανία και το Βέλγιο. Κοινή συνισταμένη,
ότι σε καμία από τις χώρες αυτές δεν υπάρχει η έννοια «φροντιστήριο» με την
έκταση και το νόημα που της προσδίδουμε εδώ. Εξάλλου, στην Ευρώπη δεν
θεωρείται μεγάλο κακό να επαναλάβει ένας αδύνατος μαθητής μια τάξη και μάλιστα
αυτό συμβαίνει συχνά. Στη Γαλλία, λόγου χάρη, το 20% των μαθητών ενός Λυκείου
θα επαναλάβει μια τάξη ώσπου να τελειώσει, ενώ στο Βέλγιο (στην Ολλανδία και
αλλού) προβλέπεται ακόμη και υποχρεωτική αλλαγή τύπου σχολείου για τους πλέον αδυνάτους.

Και αυτό, παρά το γεγονός ότι η έννοια της δημόσιας ενισχυτικής διδασκαλίας
είναι παγιωμένη εδώ και πολλά χρόνια. Απλά, δεν το θεωρούν «ντροπή», αλλά
αναγκαιότητα όποτε συμβαίνει. Μεγάλο κακό όμως θεωρούνται οι απουσίες. Ο
αριθμός των απουσιών που γίνονται δεκτοί στην Ελλάδα είναι «εξωτικοί» έως
εξωπραγματικοί στην Ευρώπη, όπου μόλις συμβεί εξακολουθητικά αδικαιολόγητη
απουσία ενημερώνονται αμέσως οι γονείς και ο… ψυχολόγος του σχολείου! Όμως,
οι μαθητές δεν βαρυγκομούν, αφού η είσοδός τους στα Πανεπιστήμια είναι σχεδόν
εξασφαλισμένη εφόσον πάρουν απολυτήριο. Δεν εφησυχάζουν, όμως, γιατί είναι
πολύ δύσκολο να αποφοιτήσουν από τα Πανεπιστήμια της Γαλλίας, της Γερμανίας,
του Βελγίου και πολλών άλλων χωρών, όπου διενεργούν συνήθως αυστηρότατες
εξετάσεις από έτος σε έτος. Η αξιολόγηση των καθηγητών, που ακόμη και όταν δεν
οδηγεί σε αυστηρά μέτρα, είναι ενδελεχής, η δυνατότητα των σχολείων να
επιλέγουν τα βιβλία τους, καθώς και η παντελής απουσία της έννοιας «συστέγαση
σχολείων», που οδηγεί σε ωράρια από τις 8 το πρωί έως τις 5 το απόγευμα, είναι
επίσης κοινές συνισταμένες. Τι το κοινό έχουμε εμείς με αυτά; Μα, τα…
παρακο-λουθούμε με ενδιαφέρον!

Έμφαση στον αθλητισμό: στα σχολεία της Ευρώπης, η γυμναστική και ο αθλητισμός δεν είναι οι «φτωχοί συγγενείς» των άλλων μαθημάτων

Ο ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ του Κέντρου Πληροφοριών DESCARTES του Γαλλικού Ινστιτούτου κ.
Frederique Cocquebert, εξηγεί οτι οι Γάλλοι μαθητές Λυκείου αξιολογούνται με
ένα σύστημα συνεχούς ελέγχου για κάθε μάθημα, όμως οι μόνες πραγματικές
εξετάσεις είναι αυτές για το Μπακαλορεά, στην 3η τάξη.

«Είναι σύνηθες», λέει ο κ. Cocquebert, «ένα παιδί που δεν έχει καλές επιδόσεις
να μείνει στην ίδια τάξη, ύστερα απο συμφωνία του Συμβουλίου Καθηγητών. Το 20%
των μαθητών έχει επαναλάβει τουλάχιστον μία τάξη στη διάρκεια των σπουδών του.
Σε περίπτωση παρατεινόμενης απουσίας, ο καθηγητής στέλνει αμέσως επιστολή στην
οικογένεια και την καλεί σε συζήτηση. Εξάλλου, οι Σύλλογοι Γονέων στη Γαλλία
είναι δραστήριοι και συμμετέχουν στα Συμβούλια της Τάξης ανά τρίμηνο, καθώς
και στα Πειθαρχικά Συμβούλια. Τα μαθήματα διαρκούν 30,2 ώρες την εβδομάδα για
36 εβδομάδες τον χρόνο, με περισσότερες διακοπές αλλά και μεγαλύτερο ωράριο
από την Ελλάδα: η ημέρα ξεκινάει στις 8 το πρωί και καθώς δεν υπάρχουν
συστεγαζόμενα σχολεία, διαρκεί έως τις 5 το απόγευμα με διακοπή 1 ώρας το
μεσημέρι για το γεύμα».

Προφανώς υπό τέτοιες συνθήκες, η έννοια φροντιστήριο είναι άγνωστη. Τα
φροντιστήρια είναι ιδιωτικά ινστιτούτα που λειτουργούν πέραν του επίσημου
σχολικού προγράμματος για πρόσθετες γνώσεις και όχι για εμπέδωση των σχολικών μαθημάτων…

Αλλά και οι καθηγητές υπόκεινται σε συνεχή έλεγχο. Για να διοριστούν κατ’
αρχήν ως δημόσιοι υπάλληλοι, χρειάζεται να λάβουν μέρος σε εθνικές, γραπτές
και προφορικές εξετάσεις για απόκτηση τίτλου ικανότητας διδασκαλίας (CAPES).
Στη Γαλλία, υπάρχει και η ιδιαιτερότητα των καθηγητών Πανεπιστημίων που ζητούν
να διδάξουν σε Λύκεια! Ακόμα και αυτοί όμως για να γίνουν δεκτοί, δίνουν
επίσης ειδικές εξετάσεις για τον τίτλο του AGREGE, που αφορά αυτή την
κατηγορία. Υπάρχει και η κατηγορία των ­ 38.000 σήμερα ­ αναπληρωτών, όμως η
λειτουργία τους δεν είναι… ημιμόνιμη όπως εδώ, αλλά προσλαμβάνονται
προσωρινά για αντικατάσταση ασθενών ή αδειούχων συναδέλφων τους.

Η αξιολόγηση των καθηγητών μπορεί να μην οδηγεί σε απόλυση ή μετάταξη, είναι
όμως συνεχής και… τριπλή: «Από παιδαγωγικής πλευράς αξιολογούνται από
επιθεωρητές και βαθμολογούνται από 0 έως 60. Από διοικητικής πλευράς,
βαθμολογούνται από 0 έως 40 από τους διευθυντές των σχολείων, ενώ υπάρχει και
μία Εθνική Κλίμακα Βαθμολόγησης. Αν η βαθμολογία είναι καλή, η μισθολογική και
βαθμολογική εξέλιξη του καθηγητή επιταχύνεται ανεξαρτήτως αρχαιότητας. Αν
είναι κακή, η εξέλιξη γίνεται με μόνη βάση την αρχαιότητα και οι καθηγητές
παραπέμπονται σε κύκλο επανεκπαίδευσης».

Το ωράριο διδασκαλίας των καθηγητών ποικίλλει από 18 έως 20 ώρες, ενώ τα
βιβλία συγγράφονται από καθηγητές και εγκρίνονται κεντρικά. Υπάρχει ένα βιβλίο
ανά μάθημα, αλλά όχι ένα και μοναδικό. Η εκπαιδευτική ομάδα μπορεί να επιλέξει
το καταλληλότερο κατά την γνώμη της, μεταξύ πολλών για το ίδιο μάθημα.

Όσο για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια, οι Γάλλοι μαθητές δεν έχουν άγχος,
αποκτούν όμως μετά! Με εξαίρεση ορισμένα Πανεπιστήμια αιχμής που επιλεκτικά
ζητούν και καλό βαθμό απολυτηρίου, η εισαγωγή γίνεται εύκολα αν υπάρχει το
Μπακαλορεά. Όμως η συνέχεια δεν είναι εξίσου εύκολη: «Στο πρώτο έτος δεν
υπάρχει περιορισμός αριθμού εισακτέων, αλλά αρκετές σχολές όπως η Ιατρική,
έχουν “κλειστό αριθμό” από το 2ο έτος και κάνουν εξετάσεις στο τέλος του
πρώτου. Έτσι, λιγότεροι από 20% των φοιτητών που είναι γραμμένοι στο 1ο έτος
γίνονται δεκτοί στο 2ο, στα Πανεπιστήμια του Παρισιού και των προαστίων». Το
άγχος, λοιπόν, αρχίζει αφού εισαχθούν. Τα δίδακτρα (τέλη εγγραφής) κυμαίνονται
από 780 έως 2.000 φράγκα. Το 1995, από 2,2 εκατ. εγγεγραμμένους φοιτητές, το
13,8% ήταν εγγεγραμμένοι στη Νομική, το 10,5% στις Οικονομικές Επιστήμες και
το 7,8% στην Ιατρική.

ΥΠΑΡΧΕΙ ένας βασικός δρόμος, αλλά και αρκετές πάροδοι για την εισαγωγή στα
γερμανικά Πανεπιστήμια, αναφέρει ο μορφωτικός ακόλουθος της γερμανικής
πρεσβείας στην Αθήνα κ. Hans-Werner Bussman.

Οι περισσότεροι υποψήφιοι εισάγονται χωρίς εξετάσεις μέσω του «Abitur» ­ το
απολυτήριο του γερμανικού Λυκείου. Δεκτοί γίνονται και κάτοχοι απολυτηρίων των
«Κολεγίων», όπως ονομάζονται οι σχολές μεταδευτεροβάθμιας επαγγελματικής
εκπαίδευσης. Ειδικές εξετάσεις προβλέπονται για περιπτώσεις υποψηφίων που
επιδεικνύουν νωρίτερα ιδιαίτερη πνευματική ικανότητα. Στην πλειονότητα των
γερμανικών ΑΕΙ δεν υπάρχει κλειστός αριθμός εισακτέων, με εξαίρεση τις
περιζήτητες σχολές (ιατρική, ψυχιατρική, κτηνιατρική, φαρμακευτική,
οδοντιατρική, διοίκηση επιχειρήσεων, επιχειρηματική πληροφορική, σχολή
ιστορίας της τέχνης και γυμναστική ακαδημία) όπου οι περιορισμένες θέσεις
προκηρύσσονται δύο φορές το έτος, από το ομοσπονδιακό «Γραφείο Κατανομής
Σπουδαστικών Θέσεων». Κριτήρια επιλογής στις σχολές αιχμής είναι η μεγάλη
βαθμολογία απολυτηρίου (19-20…), η περίοδος αναμονής του υποψηφίου και
πρόσφατα, συνέντευξη και τεστ σε ειδικά μαθήματα. Πάντως, αν ο υποψήφιος δεν
εισαχθεί στην περιζήτητη σχολή είναι βέβαιο ότι θα βρεθεί θέση αλλού. Δίδακτρα
δεν προβλέπονται, όμως οι φοιτητές επιβαρύνονται με έξοδα χρήσης των
εγκαταστάσεων και υποχρεούνται σε ­ ιδιωτική ­ ασφάλιση υγείας.

Η έννοια της δημόσιας ενισχυτικής διδασκαλίας είναι παλιά και εφαρμόζεται τόσο
μέσα στα σχολεία όσο και έξω από αυτά, σε ειδικά τμήματα που ονομάζονται
«Nachhilfe». Ωστόσο, τελευταία έχουν αναπτυχθεί αρκετά ιδιωτικά ιδρύματα τύπου
«φροντιστήριο», τα οποία όμως προσφέρουν υπηρεσίες όπως επίβλεψη εργασίας στο
σπίτι, επαναλήψεις, επόμενα μαθήματα και γενικά φροντίδα κυρίως σε μαθητές των
οποίων και οι δύο γονείς εργάζονται.

Για να γίνει κάποιος καθηγητής πρέπει να περάσει από ειδικές εξετάσεις ύστερα
από 4 χρόνια πανεπιστημιακών σπουδών, κατόπιν από το «Referendarzeit»
(σεμινάρια διδακτικής), ύστερα να διδάξει τουλάχιστον επί 8 ώρες την εβδομάδα
για μερικούς μήνες υπό επίβλεψη, στη συνέχεια να περάσει από δεύτερες κρατικές
εξετάσεις και αφού γίνουν αυτά να υποβάλει αίτηση για κάλυψη κενής θέσης. Όταν
επιλεγεί, θα ακολουθήσει διάστημα δοκιμασίας 3-5 ετών προτού γίνει τακτικός
καθηγητής και δημόσιος υπάλληλος. Υπάρχει μικρός αριθμός αναπληρωτών
καθηγητών, οι οποίοι όμως δεν χρησιμοποιούνται όπως εδώ, αλλά καλούνται να
καλύψουν κενά που δημιουργούνται λόγω ασθενειών ή μακροχρόνιας απουσίας ενός
μόνιμου καθηγητή. Η αξιολόγησή τους είναι συνεχής, δεν οδηγεί όμως σε απόλυση
ή μετάταξη. Στο πρόσφατο παρελθόν μόνη επίπτωση κακής απόδοσης ήταν η
παράλειψη προαγωγής και η υποχρέωση πρόσθετης επιμόρφωσης. Πρόσφατα όμως, νέος
νόμος προέβλεψε και μισθολογική στασιμότητα του «κακού» καθηγητή.

Τα σχολικά βιβλία συγγράφονται από καθηγητές και εγκρίνονται από τα υπουργεία
Παιδείας των κρατιδίων. Οι μαθητές έχουν πρόσβαση σε περισσότερα του ενός
βιβλία ανά μάθημα, ανάλογα με το αντικείμενο και τον καθηγητή. Ευρύτατα
διαδεδομένη είναι και η χρήση εξωσχολικού υλικού, όπως μονογραφίες, μελέτες,
γνωστοί συγγραφείς κ.ά.

Οι μαθητές αξιολογούνται με 2-3 γραπτά τεστ κάθε εξάμηνο και πολλά προφορικά.
Οι τελικοί βαθμοί εξαμήνων και ο βαθμός των τελικών εξετάσεων συναθροίζονται
και δίνουν τον βαθμό του απολυτηρίου «Abitour», το οποίο όμως δεν το παίρνει ο
μαθητής αν δεν επιτύχει κάποιο μίνιμουμ βαθμού. Κάθε μάθημα έχει διαφορετικούς
συντελεστές βαρύτητας.

ΚΑΘΕ ΜΙΑ από τις τρεις βελγικές κοινότητες (γαλλόφωνη, φλαμανδόφωνη και
γερμανόφωνη) έχει την ευθύνη για την εκπαίδευση στην περιοχή της, ενώ το
ομοσπονδιακό κράτος αποφασίζει μόνο για τη διάρκεια της υποχρεωτικής
εκπαίδευσης, την αναγνώριση των πτυχίων ΑΕΙ και τη συνταξιοδότηση των διδασκόντων.

Οι τάξεις στα Λύκεια (τα οποία είναι 4 ειδών, εκ των οποίων το ένα καθολικό)
είναι συνήθως οργανωμένες είτε ανάλογα με το επίπεδο ικανοτήτων των μαθητών
είτε ανά μάθημα. Όμως επειδή είναι σχετικά συχνό το φαινόμενο επανάληψης μιας
τάξης, υπάρχουν ενίοτε στην ίδια τάξη παιδιά ποικίλων ηλικιών. Τα μαθήματα
διαρκούν 32-34 ώρες την εβδομάδα από τις 8.30 το πρωί ως τις 5 το απόγευμα με
1 ώρα μεσημεριανή διακοπή, αφού δεν υπάρχουν συστεγάσεις σχολείων. Υπάρχουν 2
εξεταστικές περίοδοι και περιοδική αξιολόγηση με τεστ και προφορικά. Το
συμβούλιο της τάξης, αναφέρει το ευρωπαϊκό δίκτυο εκπαιδευτικών πληροφοριών
«Ευρυδίκη», αποφασίζει στο τέλος αν ο μαθητής θα προαχθεί, θα επαναλάβει την
τάξη ή ακόμα κι αν θα αλλάξει τύπο σχολείου (τεχνικό π.χ.), εφόσον δεν πάει
καλά παρά τις ενισχυτικές διδασκαλίες που γίνονται εντός σχολείου σε ώρες μετά
το κανονικό μάθημα. Λαμβάνει υπόψιν του, εκτός από τις επιδόσεις, την έκθεση
του «Κέντρου Ψυχολογικής – Κοινωνικής Στήριξης» και τη συνέντευξη που παίρνει
από τον μαθητή και τους γονείς του. Επιτρέπονται μόνο 3 μέρες αδικαιολόγητης
απουσίας (συνολικά) προτού κληθούν οι γονείς και αποσταλεί γιατρός στο σπίτι.
Εξωσχολικά φροντιστήρια υπάρχουν ελάχιστα. Τα βιβλία γράφονται από καθηγητές,
ανανεώνονται τακτικά και κάθε σχολείο επιλέγει ελεύθερα από 1-2 για κάθε μάθημα.

Για να γίνει κάποιος καθηγητής πρέπει να έχει δίπλωμα διδάσκοντος (AESS)
έπειτα από 4-5 χρόνια σπουδών, κατόπιν να φοιτήσει σε ειδική σχολή (Repentaat)
που δίνει το εκπαιδευτικό «D-Diploma», στη συνέχεια να κάνει αίτηση σε σχολεία
της επιλογής του, να περάσει από συνέντευξη και από δοκιμαστική περίοδο 3-4
ετών προτού μονιμοποιηθεί ως δημόσιος υπάλληλος. Ακόμα και τότε όμως,
κινδυνεύει να απολυθεί ή να μεταταγεί σε διοικητικές υπηρεσίες, αν κριθεί 3
φορές «απαράδεκτος» από τους επιθεωρητές (που ελέγχουν απροειδοποίητα) είτε
από τον διευθυντή και την επιτροπή του σχολείου. Πάντως, αυτό είναι σπάνιο.
Υπάρχουν λίγοι αναπληρωτές, που πληρώνονται όμως καλά για τον περιορισμένο
χρόνο που αναπληρώνουν ασθενείς ή αδειούχους τακτικούς καθηγητές.

Το σύστημα εισαγωγής στα Πανεπιστήμια βρίσκεται υπό αναμόρφωση, καθώς μέχρι
τώρα δεν υπήρχε επίσημα σχεδόν πουθενά κλειστός αριθμός εισακτέων, όμως
προκύπτει πλέον αυτή η ανάγκη ειδικά για τα περιζήτητα τμήματα (ιατρικά,
οδοντιατρικά, πολιτικών μηχανικών κ.λπ.) τα οποία ως τώρα διοργάνωναν
εξετάσεις (Φλαμανδία) για να περιορίσουν τον αριθμό φοιτητών. Γενικά, η
εισαγωγή στα βελγικά ΑΕΙ ­ τα οποία είναι αυτόνομα ­ είναι εύκολη για όποιον
κατέχει απολυτήριο Λυκείου, εκτός των σχολών αιχμής. Όμως μετά την εισαγωγή οι
εξετάσεις είναι αυστηρές και για να περάσει ο φοιτητής στο επόμενο έτος πρέπει
να «πιάσει» το 60% του συνόλου της βαθμολογίας, αλλιώς ξαναδίνει την επόμενη
εξεταστική και αν δεν τα καταφέρει και τότε επαναλαμβάνει το ακαδημαϊκό έτος
όπως το σχολικό.