ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η φωτιά του Σάμερχιλ

Αντιαυταρχική εκπαίδευση. Οι μαθητές του Σάμερχιλ μπορούν να διαλέγουν πότε και ποια μαθήματα θα παρακολουθούν

«Εκπαίδευση δεν σημαίνει να γεμίζεις έναν κουβά, αλλά να ανάβεις μια φωτιά»,
έλεγε ο Γέιτς. Μα ο Τόνυ Μπλαιρ και οι συνεργάτες του διαφωνούν.

ΣΤΑ 76 χρόνια της λειτουργίας του, το Σάμερχιλ είχε κατατροπώσει μέχρι τώρα
πολλούς εχθρούς. Την εφημερίδα «News of the World», για παράδειγμα, που
δωροδόκησε μαθητές για να ποζάρουν γυμνοί στις τουαλέτες. Τους κακόβουλους,
που ισχυρίζονταν ότι οι καθηγητές έκαναν έρωτα στο γρασίδι. Τις Κασσάνδρες,
που προέβλεπαν ότι οι απόφοιτοι του περίφημου πειραματικού σχολείου δεν θα
μπορούσαν να προσαρμοστούν ποτέ στον έξω κόσμο. Όλους τους συντηρητικούς αυτού
του κόσμου, που διερρήγνυαν τα ιμάτιά τους όταν ο ιδρυτής του σχολείου, ο Α.Σ.
Νηλ, προτιμούσε τις ηλιόλουστες μέρες να εγκαταλείπει τα Μαθηματικά και να
πηγαίνει τα παιδιά για μπάνιο.

Κανείς δεν μπορούσε έτσι να φανταστεί ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το
Σάμερχιλ θα παρουσιαζόταν σε μια εποχή όπου στη Βρετανία υποτίθεται πως πνέει
ένας άνεμος ελευθερίας και θα προερχόταν από σεβάσμιους ανθρώπους με κοστούμι
και γραβάτα. Κανείς ­ εκτός από τους ίδιους τους μαθητές, που γνωρίζουν ότι
τίποτα καλό δεν μπορούν να περιμένουν από τέτοιους ανθρώπους. Και για άλλη μια
φορά οι φόβοι τους επιβεβαιώθηκαν. Οι επιθεωρητές που επισκέφθηκαν εκείνη την
καλοκαιρινή μέρα το σχολείο προειδοποίησαν ότι αν μέσα στους προσεχείς έξι
μήνες δεν βελτιωθεί το επίπεδο των μαθητών ώστε να ανταποκρίνεται στα νέα
κριτήρια του υπουργείου Παιδείας, η κυβέρνηση θα διαγράψει το Σάμερχιλ από τον
κατάλογο των εγκεκριμένων ανεξάρτητων σχολείων υποχρεώνοντάς το έτσι να κλείσει.

Οι αντιδράσεις ήταν έντονες, τόσο μέσα από το σχολείο όσο και από τους
υποστηρικτές του στο εξωτερικό. Δεν ξέρουν λοιπόν οι γραφειοκράτες του
υπουργείου ότι αυτό που προέχει στο συγκεκριμένο σχολείο δεν είναι οι βαθμοί
και οι εξετάσεις, αλλά η δυνατότητα των μαθητών να επιλέγουν ελεύθερα πότε θα
παρακολουθούν ένα μάθημα; Δεν έχουν ακούσει ότι η ιεραρχία έχει δώσει εδώ τη
θέση της στη δημοκρατία και ότι οι κανόνες της λειτουργίας του σχολείου
συζητώνται και αποφασίζονται στις εβδομαδιαίες συνεδριάσεις καθηγητών και
μαθητών; Αντί να προσπαθούν να σταματήσουν ένα πείραμα ελευθερίας (που στο
κάτω-κάτω δεν επιδοτείται από το κράτος), δεν μελετούν καλύτερα τις
στατιστικές που δείχνουν ότι η ανταγωνιστική εκπαίδευση έχει οδηγήσει ένα στα
πέντε παιδιά στη Βρετανία να έχει διανοητικά προβλήματα;

Ένα χρόνο πριν πεθάνει, το 1972, ο Νηλ είχε πει χαριτολογώντας: «Η Βρετανία
είναι η πιο ελεύθερη χώρα στον κόσμο. Πουθενά αλλού δεν θα μπορούσα να έχω το
Σάμερχιλ». Καλού-κακού, πάντως, είχε αφήσει και μια επιστολή με την οποία
ζητούσε από τους επιθεωρητές να δείξουν κατανόηση για το αντιαυταρχικό
εκπαιδευτικό του όραμα. Η επιστολή αυτή δεν ταχυδρομήθηκε ποτέ. Σε μια ύστατη
προσπάθεια να σώσει το σχολείο, η κόρη του Νηλ και σημερινή διευθύντρια Ζόε
Ρέντχεντ αποφάσισε να τη δώσει επιτέλους στη δημοσιότητα.