ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το αναγκαίο και το όνειρο

Ότι το ασφαλιστικό μας σύστημα δεν θα μπορεί μετά το 2000 να πραγματοποιεί όσα
υποσχέθηκε, ότι τα Ταμεία απειλούνται με κατάρρευση, ότι μία δημογραφική βόμβα
απειλεί να ανατινάξει την προσδοκία των νεώτερων γενεών εργαζομένων σε μία
ασφαλή συνταξιοδότηση, καθώς και ότι θα χρειαστεί να υποστούμε δυσάρεστες
προσαρμογές και να μάθουμε να ζούμε με χαμηλότερες προσδοκίες ­ όλα αυτά τα
ξέρουμε ήδη, τουλάχιστον από το 1990.

Η έκθεση των καθηγητών Σπράου και Τήνιου δεν είχε, λοιπόν, και πολλά νέα να
μας πει. Ήταν το άχαρο έργο της Ν.Δ. του Κ. Μητσοτάκη, γενικότερα, να μας
ξυπνήσει από το ροζ όνειρο της δεκαετίας του ’80 ­ το όνειρο μιας διαρκούς και
αδιατάρακτης επιδοτούμενης ψευδο-ευημερίας. Δικό της έργο ήταν να μας πει τα
δυσάρεστα νέα ­ ότι η «ωραία ζωή» τελείωσε, ότι οι παλιές υποσχέσεις
δυσκολεύονται να βρουν αντίκρυσμα, ότι το παλιό, πελατειακό, αποσπασματικό,
ανορθολογικό και ελάχιστα δίκαιο, οικοδόμημα του ελληνικού κράτους πρόνοιας
εκμετρά το ζην.

Το δυσάρεστο αυτό έργο, το έργο του αγγέλου δυσάρεστων νέων, η Ν.Δ. του κ.
Μητσοτάκη κουτσά – στραβά, το επετέλεσε. Και θα έκανε λάθος σοβαρό το «νέο»
ΠΑΣΟΚ του Κ. Σημίτη να υιοθετήσει τον ίδιο ρόλο για τον εαυτό του. Να
επαναλαμβάνει απλώς δυσοίωνες προβλέψεις και να εκφωνεί τον λόγο της ψυχρής
οικονομικής αναγκαιότητας.

Δεν είναι αυτός ο ρόλος που του έχει ανατεθεί. Δεν είναι γι’ αυτό που του
εδόθη η εντολή. Δεν είναι γι’ αυτόν τον ρόλο που εξασφάλισε μια εντυπωσιακή
συναίνεση στη μεταρρυθμιστική του επαγγελία ­ συναίνεση που επικυρώθηκε στις
ανόρεχτες εκλογές, του περασμένου Σεπτεμβρίου, τότε που η χώρα προσήλθε στις
κάλπες, όπως πηγαίνει κανείς στο γραφείο του συμβολαιογράφου, για να
προσυπογράψει τυπικά μια ήδη τελειωμένη συμφωνία. Για να επικυρώσει τη
συναίνεση που ο Κ. Σημίτης και το ΠΑΣΟΚ του είχαν ήδη εξασφαλίσει τους
ταραγμένους μήνες της διαδοχής του ΠΑΣΟΚ.

Η εντυπωσιακή σε έκταση και αντοχή στον χρόνο συναίνεση που υφάνθηκε γύρω από
τον Κ. Σημίτη και την επαγγελία του στηρίχθηκε, αφενός στην προσδοκία μιας
αποτελεσματικής διαχείρισης του ελληνικού προβλήματος, της ανταγωνιστικότητας
της εθνικής οικονομίας και της ένταξής της στο νέο διεθνές περιβάλλον.

Στηρίχθηκε, επίσης, στην προσδοκία μιας ρήξης με τον τρόπο διακυβέρνησης, τον
πολιτικό λόγο, την αβάσταχτη ελαφρότητα του λαϊκισμού, την κατάρα της
αναποτελεσματικότητας και την κακοσμία της διαφθοράς, που χαρακτήριζαν τον
ελληνικό δημόσιο βίο, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Μα στηρίχθηκε, επίσης,
στην προσδοκία ενός μέρους της κοινωνίας ότι η επιδίωξη της οικονομικής
ανταγωνιστικότητας και της ισότιμης ένταξης στη διεθνή αγορά θα συντεθεί σε
μια νέα σύνθεση, με το παραγνωρισμένο αξιακό αίτημα της ισότητας, της
κοινωνικής δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης. Ότι δηλαδή, η αδήριτη οικονομική
αναγκαιότητα δεν θα αποτελεί τον τυφλοσούρτη και τη μόνη νομιμοποιητική βάση
της πολιτικής πράξης.

Όσο λοιπόν η κυβέρνηση σπαταλά τον χρόνο της, εξαγγέλλοντας απλώς δυσάρεστες
εξαγγελίες, κινδυνεύει να τραυματίσει και τις τρεις βάσεις της συναίνεσης και
της εμπιστοσύνης που απέκτησε και ακόμη, σε μεγάλο βαθμό, όπως δείχνουν οι
δημοσκοπήσεις, διατηρεί.

Όσο αρκείται να διατυπώνει ως ψυχρός παθολόγος δυσοίωνες διαγνώσεις και να
γράφει, με το χέρι εντεταλμένων ειδικών, δύσπεπτες συνταγές και επώδυνες
θεραπείες για να τις παραπέμψει εν συνεχεία στο μέλλον. Όσο αρκείται να
δικαιολογεί την πολιτική της με όρους οικονομικής αναγκαιότητας και μόνον. Όσο
δεν τολμά, όσο δεν επιχειρεί να διατυπώσει νέες ιδέες, όσο δεν συνθέτει το
οικονομικά αναπόφευκτο με το κοινωνικά δίκαιο και επιθυμητό, τα τραύματα στην
εικόνα της θα σωρεύονται και η μεταρρυθμιστική-εκσυγχρονιστική της επαγγελία
θα απειλείται με ματαίωση.

Γιατί κάποια σημάδια είναι ήδη ορατά: η προσδοκία της κοινωνίας από την
πολιτική δεν είναι να διαχειρίζεται το αναπόφευκτο, αλλά να συνθέτει το
αναγκαίο με το όνειρο.