ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ιταλική κρίση

Κομμουνιστές εναντίον κομμουνιστών: αυτό υπήρξε το περιεχόμενο της «πιο τρελής
κρίσης» (σύμφωνα με τη διατύπωση του Ρ. Πρόντι) που έζησε τις τελευταίες
ημέρες η Ιταλία.

Ο πάντα ειρωνικός, και πάντα απροσδόκητος, «δόλος της ιστορίας» συνήργησε ώστε
η επί δεκαετίες αποκλεισμένη από την κυβέρνηση Αριστερά, αποκλεισμένη ακριβώς
γιατί ήταν κομμουνιστική, να απειληθεί ­ όταν επιτέλους βρέθηκε στην εξουσία ­
από τους πιο «δικούς» της ανθρώπους, από τμήμα του δικού της χώρου. Διότι η
Κομμουνιστική Επανίδρυση είναι σαρξ εκ της σαρκός τού άλλοτε ενιαίου και
ακτινοβολούντος ΙΚΚ. Η κεντρική σύμβαση λειτουργίας του ιταλικού μεταπολεμικού
πολιτικού συστήματος, η περίφημη «σύμβαση αποκλεισμού» από την εξουσία του πιο
ισχυρού κομμουνιστικού κόμματος στην Ευρώπη (conventio ad excludendum), έμελλε
να επανενεργοποιηθεί ­ έστω και προσωρινά ­ από τους ίδιους τους κομμουνιστές!

Ιστορικά, η Αριστερά, περισσότερο από κάθε άλλη οικογένεια κομμάτων, υπήρξε
δύναμη ισχυρής ιδεολογικής συγκρότησης, φορέας δηλαδή αυτού του ιδιότυπου
μείγματος θεωρίας, ηθικής και συμφερόντων που αποκαλούμε «ιδεολογία». Ωστόσο,
το ισοζύγιο ιδεολογικής ισχύος δεν ήταν πάντα ευνοϊκό για τα αριστερά κόμματα,
κόμματα φύσει «outsiders» και όχι κόμματα της κατεστημένης ιδεολογίας. Σε
ορισμένες κοινωνίες (παράδειγμα: μεταπολεμική Γερμανία και Ιταλία) οι
αντίπαλοι της Αριστεράς επεβλήθησαν ως οι φυσικοί δικαιούχοι της εξουσίας, ως
οι «φυσικοί κυρίαρχοι».

Σ’ αυτές τις χώρες η Αριστερά, σοσιαλιστική ή κομμουνιστική, αναγκάσθηκε να
ακολουθήσει μια μεγάλης εμβέλειας στρατηγική αποριζοσπαστικοποίησης ακριβώς
για να εξουδετερώσει το ανταγωνιστικό της μειονέκτημα και να γίνει αποδεκτή ως
νομιμοποιημένη κυβερνητική δύναμη από τα συντηρητικά κέντρα εξουσίας αλλά και
από την πλειοψηφία του πληθυσμού. Ο μετασχηματισμός του γερμανικού
Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (μέσω της στρατηγικής του Μπαντ Γκότεσμπεργ, 1959
και του Μεγάλου Συνασπισμού, 1966-1969) και του Ιταλικού Κομμουνιστικού
Κόμματος (μέσω του Ιστορικού Συμβιβασμού, 1973-1979) σε δύο από τις πιο
«δεξιές» δυνάμεις της ευρωπαϊκής Αριστεράς υπήρξε το σκληρό ιδεολογικό τίμημα
της πολιτικής τους νομιμοποίησης.

Υπό μία έννοια, η ακραία μετριοπάθεια του ΙΚΚ ­ αδιανόητη ακόμη και για τη
συντριπτική πλειοψηφία των σοσιαλιστικών κομμάτων της ίδιας εποχής ­ υπήρξε η
απάντηση στην ακραία έλλειψη νομιμοποίησης του κόμματος. Εν τούτοις, η
μετριοπάθεια αυτή δεν ήταν αρκετή για τη νομιμοποίηση των Ιταλών κομμουνιστών.
Το «όνομα» παρέμενε το τελευταίο εμπόδιο για ένα κόμμα «ημι-σοσιαλδημοκρατικού
τύπου» που δεν τολμούσε να πει το όνομά του. Το τελευταίο και το πιο
σημαντικό. Διότι ο όρος «κομμουνιστικό» εξακολουθούσε να σηματοδοτεί, για
εχθρούς και φίλους, για λαό και ελίτ, για κάθε είδους εξουσία και αντιεξουσία,
ένα κόμμα διαφορετικό από τα άλλα, ένα κόμμα που δεν μπορούσε να είναι όπως τα άλλα.

Η «μάχη του ονόματος», που συνόδευσε τον μετασχηματισμό του ΙΚΚ σε Δημοκρατικό
Κόμμα της Αριστεράς, αναστάτωσε τον άλλοτε ενιαίο κομμουνιστικό χώρο και τον
χώρισε στα δύο. Μέσα στη σύγκρουση, και λόγω της σύγκρουσης, παλαιές τάσεις
ενισχύθηκαν, επιβεβαιώθηκαν και περιχαρακώθηκαν. Μέσα από διαδοχικές κρίσεις
διαίρεσης και συμφιλίωσης διαμορφώθηκαν σταδιακά δύο διαφορετικοί, και εν
μέρει αντίπαλοι, πολιτικοί προσανατολισμοί.

Το μετριοπαθές προφίλ «ήσυχης δύναμης» του ΔΚΑ και του κυβερνητικού
συνασπισμού της «Ελιάς» δεν διαφοροποιεί με σαφήνεια και ενάργεια την
Κεντροαριστερά από τη Δεξιά και δημιουργεί ένα «κενό» στα αριστερά. Κενό που η
Κομμουνιστική Επανίδρυση (άρνηση ιδιωτικοποιήσεων, υπέρ της αυτόματης
τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών, υπέρ της μείωσης του χρόνου εργασίας,
υπέρ της αύξησης του φόρου περιουσίας και του ριζικού περιορισμού της
φοροδιαφυγής, υπέρ της εξόδου της Ιταλίας από το ΝΑΤΟ) τείνει να καταλάβει
ασκώντας, συχνά με επιτυχία, έναν επιδέξιο «πόλεμο χαρακωμάτων». Πόλεμος
χαρακωμάτων που, κατά την πρόσφατη κρίση, μετετράπη ­ για λίγο έστω ­ «σε
πόλεμο κινήσεων».

Στην πολιτική τα σύμβολα ασκούν εξουσία. Και συχνά βρίσκονται στο κέντρο κάθε
εγχειρήματος πολιτικής ανανέωσης. Αυτό το εγχείρημα οι οπαδοί του «παλαιού
ονόματος» δεν θέλησαν να ανακόψουν. Διότι προέρχονται από την ίδια οργανωτική
μήτρα και έχουν υπάρξει θύματα της ίδιας «σύμβασης αποκλεισμού». Στην Ιταλία,
ο πόλεμος χαρακωμάτων θα συνεχισθεί: ανάμεσα σε μία ριζοσπαστική Αριστερά σε
αναζήτηση ρόλου και σε μία μετριοπαθή Αριστερά σε αναζήτηση ιδεών.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.