ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Θεσμικός κλεφτοπόλεμος

Σε άρθρο μου στη στήλη αυτή προ μηνός υποστήριξα, ότι ως τη νέα δημιουργία
δήμων και κοινοτήτων, ως προς τη μεγαλύτερη δηλαδή μεταρρύθμιση στο διοικητικό
σύστημα της χώρας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η κυβέρνηση δεν έχει
αντιπολίτευση και δη αξιωματική.

Στο διάστημα που μεσολάβησε η μείζων αντιπολίτευση ξεδίπλωσε τα επιχειρήματά
της. Συνέλεξα από τον Τύπο τις σοβαρές τους στιγμές. Αυτές εν ολίγοις
συμπυκνώνονται στις δηλώσεις του αρχηγού της, του βουλευτή Επικρατείας
καθηγητή Προκ. Παυλόπουλου και στα άρθρα του καθηγητή Αντ. Μακρυδημήτρη.

Ας μου επιτραπεί η πρόταξη της γνώμης μου για τα επιχειρήματα που μου έγιναν
γνωστά, πριν από την αξιολόγησή τους. Πρόκειται για επιχειρήματα που
προσπαθούν να επενδύσουν νομικά και πολιτικά τον θεσμικό κλεφτοπόλεμο της
αντιπολίτευσης απέναντι σε μια βασική ανάγκη των καιρών: τη δημιουργία ισχυρών
δήμων και κοινοτήτων που θα είναι ικανοί να επωμιστούν την ανάγκη της
ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών και δι’ αυτών της χώρας.

Οι αξιολογήσεις μου συμπυκνώνονται συνοπτικότατα σε τέσσερα επιχειρήματα:

Επιχείρημα πρώτον: Το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα που αφορά τους νέους δήμους
και κοινότητες αποκλήθηκε «Ι. Καποδίστριας» όχι, όπως υποστηρίζεται από τους
ανωτέρω εκλεκτούς πολιτικούς και επιστήμονες, επειδή το όνομα του πρώτου ηγέτη
της ελεύθερης Ελλάδας συνδέθηκε με τον θεσμό της αυτοδιοίκησης, αλλά επειδή ο
Καποδίστριας ήταν ο πρώτος που οραματίσθηκε και που επιχείρησε να πραγματώσει
την ορθολογική διοικητική συγκρότηση της χώρας, θεωρώντας την ως προϋπόθεση
για την ανάπτυξή της.

Επιχείρημα δεύτερον: Όπως θα ειπωθεί και στη Βουλή, μεταρρύθμιση του Ελ.
Βενιζέλου με το ν. ΔΝΖ/1912, που κατήργησε τους 450 δήμους των Βαυαρών και
αναδιοργάνωσε την Τοπική Αυτοδιοίκηση της χώρας σε δήμους και κοινότητες
(6.000 περίπου) είχε άλλο αίτιο απ’ αυτό που εμφανίζει σήμερα η αξιωματική
αντιπολίτευση. Η μεταρρύθμιση εκείνη είχε ως σκοπό να περιοριστεί η περίπου
φεουδαλική ισχύς των δημάρχων και να ενισχυθούν τα όργανα της κεντρικής
διοίκησης της χώρας.

Επιχείρημα τρίτον: Επιχειρείται να υποστηριχθεί ότι οι συνενώσεις θα επιφέρουν
την εξαφάνιση των χωριών, που αποτελούν την προσωπική αναφορά των περισσότερων
Ελλήνων. Ουδέν αναληθέστερον αυτού: τα χωριά διατηρούν το όνομά τους και τη
θεσμική τους υπόσταση καθώς και τα όργανα διοίκησής τους στο πλαίσιο του νέου
Δήμου (τοπικά συμβούλια), στον οποίο μάλιστα εκπροσωπούνται ευθέως.

Επιχείρημα τέταρτον: Προβάλλεται η αντισυνταγματικότητα των συνενώσεων επειδή,
όπως λένε, το Σύνταγμα, το 1975, προβλέποντας τους δήμους και τις κοινότητες
ως τις μορφές των πρωτοβάθμιων ΟΤΑ, κατοχύρωσε μια συγκεκριμένη αριθμητική
ισορροπία. Συνεπώς, όπως επίσης λέγεται, είναι αντισυνταγματικό να ιδρύονται
σήμερα συντριπτικά περισσότεροι δήμοι (περίπου 850) και λίγες κοινότητες
(περίπου 120). Γι’ αυτό το επιχείρημα δεν νομίζω ότι χρειάζεται να γίνουν
σχόλια· ανατρέπεται από μόνο του αν υπομνησθεί ότι το 1975, οπότε ψηφίσθηκε το
Σύνταγμα, υπήρχαν περίπου 5.500 κοινότητες και 500 δήμοι.

Επιχείρημα πέμπτον: Υποστηρίζεται ότι οι συνενώσεις προϋποθέτουν διάλογο,
συναίνεση. Ποιος όμως υποστηρίζει το αντίθετο; Το θέμα συζητείται από το 1984.
Το 1984 μάλιστα προβλήθηκε ο θεσμός των προαιρετικών συνενώσεων με μηδαμινή
ανταπόκριση και για γνωστούς σε όλους λόγους (τοπικισμός, μικροσυμφέροντα).
Ήδη εδώ και ένα χρόνο διεξάγεται πανελληνίως έντονη συζήτηση για τις
συνενώσεις. Μάλιστα και οι ίδιες οι κοινότητες και οι δήμοι εξέφρασαν τη γνώμη
τους μέσω των τοπικών Ενώσεων Δήμων και Κοινοτήτων· και η γνώμη αυτή ήταν σύμφωνη.

Επιχείρημα έκτον: Προτείνεται το δημοψήφισμα ως μοναδική έκφραση συναίνεσης κι
ενώ προτείνεται η λύση αυτή ως μοναδική, ουδείς ενδιαφέρθηκε να την κάνει
συγκεκριμένη. Τι δημοψήφισμα; Ένα πανελλήνιο ή τοπικά δημοψηφίσματα; Με τι
ερώτημα; Μήπως ναι ή όχι στις συνενώσεις; Μήπως ναι στην προτεινόμενη από την
κυβέρνηση χωροταξική διευθέτηση; Και πώς θα βγει το αποτέλεσμα: με την
πανελλήνια καταμέτρηση των θετικών ψήφων; Με την καταμέτρηση των ψήφων σε
επίπεδο ΟΤΑ και την πρόσθεση θετικών και αρνητικών αποτελεσμάτων; Και στην
περίπτωση όπου κάποιος ΟΤΑ είναι αρνητικός τι θα γίνει; Θα γίνει νέα
χωροταξική διευθέτηση; Με ποιο κριτήριο; Τη βούληση του ενός ή του διπλανού
του όταν και οι δύο θέλουν να γίνουν έδρα; Μα είναι δυνατόν να είναι αυτή
υπεύθυνη πρόταση; Πότε στην Ελλάδα η μείζων αντιπολίτευση θα αντιληφθεί ότι ο
ρόλος της δεν είναι να αντιπολιτεύεται με αοριστίες, αλλά να αποδέχεται ή να
αρνείται υπεύθυνα, δηλαδή οπωσδήποτε με συγκεκριμένο τρόπο;

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.