Ένας ταξιδευτής που μας αγάπησε

Η είδηση ανήκει μάλλον στη στήλη «Συνέβη πριν από πενήντα χρόνια». Αλλά η
είδηση είναι κυρίως σημερινή, αφού αυτά τα πενήντα χρόνια γιορτάζονται σήμερα
στο Γαλλικό Ινστιτούτο της οδού Σίνα. Για τον Ζακ Λακαριέρ ο λόγος και για την
εκδήλωση «Από την σκοπιά του ταξιδευτή», όπου κείμενα του ίδιου του Λακαριέρ,
επιλεγμένα από τον ίδιο και παρουσία του, θα ακουστούν διαβασμένα από τον
ηθοποιό Αλέν Μερνιά.

ΕΙΝΑΙ μια από τις εκδηλώσεις που θα γίνουν (θα ακολουθήσουν και άλλες στη
Στοά του Βιβλίου και στο Εθνικό Κέντρο του Βιβλίου) για να τιμήσουν τον μεγάλο
συγγραφέα και ακραιφνή φιλέλληνα (που περιμένει, όπως λέει αστειευόμενος, να
αποκτήσει ένα διαμέρισμα στην οδό Φιλελλήνων).

Ο Λακαριέρ που ήρθε στον τόπο μας νεαρούλης δεκαεννιά χρόνων δεν έχει αλλάξει
σε τίποτα από τον σημερινό τιμώμενο που πλησιάζει τα εβδομήντα. Με τον φίλο
του Ζαν – Πιέρ Μικέλ, κατοπινό διευθυντή του Θεάτρου Οντεόν, της Γαλλικής
Δραματικής Σχολής και εδώ και μερικές δεκαετίες διευθυντή του Κρατικού
Γαλλικού Θεάτρου, της Comedie Francaise, είχαν έρθει για να δώσουν μια
παράσταση του «Φιλοκτήτη» στα γαλλικά κι ενώ ο Ζαν Πιέρ έφυγε μετά την
παράσταση, ο Ζακ Λακαριέρ έμεινε στον τόπο μας, γιατί (όπως το περιγράφει στο
«Ελληνικό Καλοκαίρι», το βιβλίο που ήταν μόνιμα στο προσκέφαλο του Φρανσουά
Μιτεράν), κάτι τον άγγιξε, κάτι είδε διαφορετικό στους ανθρώπους, κάτι στο
τοπίο του μίλησε, κι έγινε από τότε μόνιμος επισκέπτης της πατρίδας μας.

Την αγάπη του αυτή την πέρασε πρώτα μέσα από μεταφράσεις μεγάλων ποιητών και
συγγραφέων, θυμίζοντας, όπως ο Κίμων Φράιερ στην Αμερική, ότι οι νεοέλληνες
εξακολουθούν να γράφουν. Κατόπιν βιβλία του όπως οι «Ένθεοι», οι «Γνωστικοί»,
εκτός από το «Ελληνικό Καλοκαίρι», (υπάρχουν όλα στη γλώσσα μας, σε πολύ
ωραίες μεταφράσεις, στις εκδόσεις «Χατζηνικολή») ήρθαν να πλουτίσουν το φάσμα
της ανακάλυψής του. Θύμισε στους Ευρωπαίους, πολύ πριν από τις ταινίες «Ποτέ
την Κυριακή» και τον «Ζορμπά», ότι υπάρχει μια Ελλάδα σημερινή, σπαρασσόμενη
ίσως από το άλγος του Εμφυλίου, αλλά αδιατάρακτη μέσα στη συνέχειά της.

Κατόπιν, αφού μετέφερε στη γλώσσα του τα τελευταία κείμενα που τον είχαν
εντυπωσιάσει (το «Τρίτο Στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή και το «Ζ» και το «Εκτός των
Τειχών» του υπογράφοντα), ξεκίνησε τη δική του συγγραφική πορεία, με ένα
βιβλίο που άφησε εποχή, το «Πεζοπορώντας». Σε αυτό παρουσίασε στους ομοεθνείς
του μιαν άλλη Γαλλία που την περπάτησε από το βορινό άκρο της ως το νοτιότερο
με τα πόδια.

Και από κει ακολουθεί μια πλειάδα βιβλίων, όλα με τη γεύση μιας μεταφυσικής
αναζήτησης, που τον καθιέρωσε στην πατρίδα του σαν ένα από τα πρώτα ονόματα
της λογοτεχνίας. (Το πιο περιζήτητο μέσα στους εκδοτικούς οίκους).

Όμως η αγάπη του για την Ελλάδα μας και το ενδιαφέρον του γι’ αυτήν δεν έσβησε
ποτέ. Τον είχαμε πάντα δίπλα μας, είτε στα δύσκολα χρόνια της δικτατορίας είτε
μετά όταν θέλαμε να μας παρουσιάσει κάτι στον τόπο του, (μια έκθεση, μια
συναυλία, μια ραδιοφωνική συζήτηση ή μια ταινία). Πρόθυμος πάντα ο Ζακ τα
έκανε όλα, αφιλοκερδώς, «για την Ελλάδα».

Όσες φορές ο Μιτεράν ήρθε ως Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, στη
δεκατετράχρονη θητεία του, στον τόπο μας, είχε τον Λακαριέρ δίπλα του, στο
προεδρικό αεροπλάνο. Ο μεγάλος φιλέλληνας Πρόεδρος είχε ταυτίσει τη σύγχρονη
Ελλάδα με το πρόσωπο του Ζακ.

Σήμερα λοιπόν θα πάμε όλοι στη γιορτή του Γαλλικού Ινστιτούτου να τον
τιμήσουμε. Γιατί ο Λακαριέρ δεν έπαψε να είναι αυτός που ήταν πριν από πενήντα
χρόνια: απλός, προσιτός, αγαπητός. Είναι από τους λίγους που δεν θρηνωδούν για
την «αλλοτρίωση» που επέφερε στον ελληνικό χώρο ο εκμοντερνισμός. Καταλαβαίνει
τα πάντα, γιατί διαβάζοντας μέσα από τη σύγχρονη λογοτεχνία μας το πώς
εισπράττουμε εμείς, οι νεοέλληνες, την ένταξή μας στην Ευρώπη, έχει το
επιπλέον «ατού» να διεισδύει στην ψυχολογία μας, αποφεύγοντας έτσι τους
εύκολους αφορισμούς, τύπου «α, χάλασε η Ελλάδα, δεν έχει τίποτα από εκείνη την
έλξη της ένδειας που είχε άλλοτε».

Αντίθετα δηλαδή με τους άλλους φιλέλληνες που υμνούν την φτώχεια τύπου Χένρι
Μίλερ (στον «Κολοσσό του Μαρουσιού») ή που γίνονται διαφημιστές μιας «κλίκας»,
ο Λακαριέρ στάθηκε πάντα στο πλευρό εκείνων που ήθελαν να καλυτερεύσουν τους
όρους της διαβίωσής τους και σε αυτό η συνεισφορά του απέχει πολύ από τους
νοσταλγούς παρελθόντων ετών.

Μέσα στο πάνθεο των Φιλελλήνων η θέση του είναι μοναδική γιατί ποτέ δεν θέλησε
να εκμεταλλευτεί στο παραμικρό την αγάπη και την ανάγκη που του είχαν οι
Έλληνες.

Μήπως ήρθε η στιγμή ένας υπουργός Πολιτισμού της ευρυμάθειας και της
γαλλομάθειας του κυρίου Βενιζέλου να τον τιμήσει διαφορετικά, πριν γίνει
δηλαδή κάποιο οδόσημο κι αυτός, κάποιου δήμου ή κοινότητας, στις συνενώσεις
που θα χαράξει ο «Καποδίστριας».