ΑΥΤΟΙ

… αγαπά τα πειράματα, μόνο που κοστίζουν. Η ευρωπαϊκή θεοκρατία έφερε την
Ιερά Εξέταση. Η αποικιοκρατία απομύζησε τον Τρίτο Κόσμο. Στα 70 χρόνια του
κομμουνισμού, η Ρωσία έζησε εκκαθαρίσεις, γκούλαγκ και πολέμους, θερμούς και
ψυχρούς. Δέν θα μπορούσαν άραγε τα πειράματα να γίνονται πρώτα «εργαστηριακά»,
χωρίς ολόκληρους λαούς σε ρόλο χάμστερ; Η ιδέα πως με κάποιο τεστ, με ένα
είδος «έρευνας αγοράς», θα ήταν δυνατόν να ανακαλύψουμε την ιδανική κοινωνία
αποφεύγοντας τις κακοτοπιές, ελκύει ορισμένους κοινωνικούς επιστήμονες. Και μη
έχοντας σήμερα Πυθία, Σίβυλλα ή Κασσάνδρα, ρώτησαν σχετικά ό,τι πιο
αντίστοιχο: τον κομπιούτερ.

… έγιναν σε πολλά σπουδαστήρια ανά τον κόσμο και τα πορίσματα αναλύθηκαν σ’
ένα συνέδριο ιστορικών και κοινωνιολόγων ­ όπως ο Αμερικανός Ρόμπερτ Άξελροντ,
ο Γερμανός Ράινερ Χέγκσελμαν και ο Άγγλος Νάιτζελ Γκίλμπερτ ­ που έληξε
προχθές στην ιταλική Κορτόνα. Ξεκίνησαν από τα «βασικά». Λόγου χάρη, ρώτησαν:
Μια κοινωνία ανήθικη, μια λυκοκοινωνία, έχει καλύτερες ή χειρότερες προοπτικές
από μια κοινωνία του νόμου και της ηθικής; Η μέθοδος που επελέγη ήταν της
προσομοίωσης: όπως γίνεται στις διαστημικές αποστολές, στα σχεδιαστήρια
αυτοκινήτων, στις διαφημιστικές εταιρείες, ακόμη και στα κέντρα παρασκευής
νέων φαρμάκων. Κομπιούτερ-καταβόθρες τροφοδοτήθηκαν με κοινωνικά «δείγματα»,
με τύπους γεγονότων και με μοντέλα πιθανών κοινωνικών ή ατομικών αντιδράσεων.
Και αποφάνθηκαν.

… πρότυπα κοινωνίας που προτάθηκαν στους υπολογιστές ­ ανάλογα με τις
υποθετικά πολυμελέστερες κατηγορίες ατόμων ­ ήταν τρία. [1] Μια άγρια
κοινωνία: Άνομη, χωρίς αρχές, μια ζούγκλα. Όπου ο ισχυρός τσαλακώνει
ανενδοίαστα την προσωπικότητα και τη ζωή του ασθενέστερου. Κοινωνία θηρίων.
[2] Μια κοινωνία «μαφιόζικη»: Με επίφαση οργάνωσης και με κάποιους
στοιχειώδεις κανόνες. Όπου επίσης ισχύει ο νόμος του ισχυροτέρου, και λείπει η
ηθική. Αλλά τα «θηρία» έχουν και μερικά συναισθήματα. Είναι ικανά να νιώσουν
τύψεις. Και, συχνά, αφήνουν και τον αδύνατο να ζήσει ­ με σχέσεις βέβαια,
πάντα, υποταγής σ’ αυτούς. [3] Κοινωνία αγγέλων: Εδώ οι πολίτες ­ στην
πλειοψηφία τους ­ εμφορούνται από αισθήματα δικαιοσύνης και φιλαλληλίας.
Πασχίζουν να είναι πάντα νομοταγείς. Δεν φοβούνται παρά μήπως τυχόν αδικήσουν
κάποιον κατά λάθος.

… λοιπόν: Ποια κοινωνία θα προκόψει περισσότερο; Ποια θα πετύχει τους
στόχους της, θα έχει τα πιο ευτυχισμένα μέλη και θ’ αντέξει περισσότερο στις
επιθέσεις; Μοιάζουν κάπως απλοϊκά όλα αυτά. «Τα παιδία παίζει». Και όμως, όσο
και αν η έρευνα αυτή ­ που θυμίζει σεναριολογία Πενταγώνου ­ φαντάζει
πρωτόγονη (μπροστά σε ό,τι προφανώς μέλλεται να δούμε), και παρ’ όλο που
επίσημα δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί τίποτα, αξίζει να προσεχθούν μερικά
συμπεράσματα που διέρρευσαν. Στάθηκε δύσκολο να βρεθεί ποια κοινωνία είναι η
ανθεκτικότερη, η πιο επιβιωτική. Ωστόσο, ακόμη και η ζούγκλα (ο
ολοκληρωτισμός, ο άγριος καπιταλισμός κ.λπ.) βρέθηκε βιώσιμη. Κινδυνεύει όμως
να αυτοφαγωθεί, όπως ο ουροβόρος όφις. Για τη μαφία, ούτε λόγος ­ αντέχει
δοκιμασμένα. Η αγαθή, τέλος, η αγγελική κοινωνία είναι βιώσιμη, αρκεί τα
«πρόβατά» της ν’ απομονώνουν και να εξουδετερώνουν έγκαιρα τους λύκους. Και
πώς εξασφαλίζεται αυτό; «Ενημέρωση», διέταξε ο κομπιούτερ: «Η μεγίστη δυνατή
κυκλοφορία πληροφοριών».