Φροντιστήριο Αρσένη για τις αλλαγές στην Παιδεία

«Έργο ζωής» χαρακτηρίζει ο υπουργός Παιδείας Γεράσιμος Αρσένης τη μεταρρύθμιση
που επιχειρεί στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, υπογραμμίζοντας ότι το μεγάλο
μυστικό για την επιτυχία της είναι να κατανοήσουν όλοι πως η νέα εποχή απαιτεί
επιτακτικά να αποσυνδεθούν οι πανεπιστημιακές σπουδές από την επαγγελματική κατοχύρωση.

ΘΕΩΡΕΙ ΩΣΤΟΣΟ δικαιολογημένη τη δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίζεται η
επιχειρούμενη μεταρρύθμιση, αλλά πιστεύει ακράδαντα ότι «οι συνθήκες για μια
ριζική αλλαγή στην εκπαίδευση έχουν ωριμάσει, και σε πολιτικό και σε κοινωνικό
και σε επαγγελματικό επίπεδο», και δεν διστάζει να πάρει όλο το ρίσκο:
«Επιτρέψτε μου να πω ότι έχω χαρακτηρισθεί ως ένας επίμονος πολιτικός και δεν
το συνηθίζω να κάνω εξαγγελίες που δεν υλοποιώ».

Το μοντέλο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που έχει στο μυαλό του ο κ. Αρσένης
προχωρεί πολύ πιο πέρα από τον τομέα της Παιδείας. Αγγίζει και επιχειρεί να
μεταβάλει παγιωμένες κοινωνικές δομές, συμπεριφορές και νοοτροπίες. «Δεν πάμε
απλώς να βελτιώσουμε την Παιδεία που υπήρχε, αλλά να την αλλάξουμε ριζικά»,
λέει ο ίδιος χαρακτηριστικά. Και εδώ ακριβώς αρχίζουν τα δύσκολα, γιατί
σύμφωνα με τα νέα μέτρα:

* Το 2000 προβλέπεται να απορροφηθούν από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση 170.000
φοιτητές και σπουδαστές, 80.000 στα λεγόμενα συμβατικά προγράμματα σπουδών,
30.000 στα προγράμματα σπουδών επιλογής και 60.000 στα προγράμματα σπουδών του
Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Ως τότε προβλέπεται επίσης η ίδρυση 70 νέων τμημάτων
σε περιφερειακά κυρίως ΑΕΙ και ΤΕΙ.

* Από το 2000 επίσης οι φοιτητές και σπουδαστές δεν θα εισάγονται σε
συγκεκριμένα τμήματα, αλλά σε 6 ή 7 κατευθύνσεις σπουδών και θα ακολουθεί η
εξειδίκευση στο 2ο ή το 3ο έτος σπουδών.

* Το Απολυτήριο του Λυκείου μετατρέπεται, από ένα απλό πιστοποιητικό με
αμφισβητούμενη σήμερα αξία, σε σημαντικό διαβατήριο ζωής, που «ό,τι γράφει δεν
ξεγράφει», καθώς, πρώτον, δεν θα το παίρνουν παρά μόνον οι πραγματικά ικανοί
και, δεύτερον, όσοι το παίρνουν δεν θα έχουν τη δυνατότητα βελτίωσης του βαθμού.

* Το φιλτράρισμα των ικανών θα γίνεται από τάξη σε τάξη. Ανεξεταστέοι δεν θα
υπάρχουν πια. Θα υπάρχει όμως χώρος και για όσους χάνουν το τρένο προς την
κατάκτηση του Απολυτηρίου.

* Θα απορροφώνται από ένα σύστημα μεταγυμνασιακής, παραλυκειακής και
μεταλυκειακής επαγγελματικής κατάρτισης, στο οποίο θα οδηγούνται μέσα από νέου
τύπου επαγγελματικό προσανατολισμό, που θα παρέχεται από 13 κατ’αρχήν ειδικά
κέντρα, που προβλέπεται να λειτουργήσουν από φέτος.

* Εθνικές και περιφερειακές, αδιάβλητες μη τυποποιημένες εξετάσεις, σε
συνδυασμό με την καθημερινή αξιολόγηση του μαθητή στις δύο τελευταίες τάξεις
του Λυκείου, θα οδηγούν στο Απολυτήριο, χωρίς τη συνδρομή των φροντιστηρίων.

* Ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν προβλέπονται.

* Το πτυχίο θα θεωρείται μεν αποδεικτικό γνώσεων, αλλά όχι και αποδεικτικό
επαγγελματικής επάρκειας. Το φιλτράρισμα των πτυχιούχων προς την αγορά
εργασίας θα πρέπει να το αναλάβουν, με άλλες εξετάσεις, τα επαγγελματικά σωματεία.

* Η ήδη ανενεργός επετηρίδα καταργείται και μπαίνει στα σχολεία, κατόπιν
εξετάσεων, νέο αίμα. Και οι αναπληρωτές όμως εξασφαλίζονται μέσα στην
πενταετία, τόσο με μεταβατικές διατάξεις όσο και με μοριοδότηση στις εξετάσεις
διορισμού, ανάλογα με την προϋπηρεσία.

Για την υλοποίηση όλων αυτών, βέβαια, είναι απαραίτητα εκτός από την πολιτική
βούληση και το νομικό πλαίσιο και τα χρήματα. Έχει εξασφαλισθεί, κατά τον κ.
Αρσένη, έως το 2000 μισό τρισεκατομμύριο δραχμές από το Κοινοτικό Πλαίσιο
Στήριξης (ΚΠΣ) και από τον κρατικό προϋπολογισμό, ενώ για μετά το 2000 υπάρχει
το Πακέτο Σαντέρ και βέβαια τα δίδακτρα που θα καταβάλλουν οι εργαζόμενοι, άνω
των 25 ετών, που θα παρακολουθούν τα προγράμματα σπουδών επιλογής.

Έχει, άραγε, σοβαρές πιθανότητες να επιτύχει μια τέτοιου τύπου ριζοσπαστική
μεταρρύθμιση, που δεν ακολουθεί την πεπατημένη και πάει κόντρα στην ευκολία
και στο βόλεμα, ενώ παράλληλα αμφισβητείται από πολλούς στο ξεκίνημά της;

«Ναι, απαντάει κατηγορηματικά ο κ. Αρσένης, γιατί δεν υπάρχει τίποτα πιο
δυνατό από μια ιδέα που έχει ωριμάσει, τίποτα δεν μπορεί να τη σταματήσει».

ΘΑ ΑΥΞΗΘΟΥΝ ή θα μειωθούν τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα μαθήματα με τα νέα
μέτρα; Εδώ οι απόψεις διίστανται.

Ο κ. Αρσένης πιστεύει ότι το φροντιστήριο δεν θα είναι πια απαραίτητο και
εξηγεί το γιατί.

«Πιστεύω ότι το νέο εκπαιδευτικό σύστημα δεν καθιστά αναγκαίο το φροντιστήριο.
Και το λέω αυτό, γιατί δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε το φροντιστήριο, σε μια
οικογένεια που θέλει να κάνει φροντιστήριο στο παιδί της.

Τα παιδιά, όμως, που εμφανίζουν κάποια προβλήματα στην παρακολούθηση της
τάξης, θα μπορέσουν, στις ώρες μετά το σχολείο, να παρακολουθήσουν μαθήματα
ενισχυτικής διδασκαλίας και να καλύψουν τις ελλείψεις τους. Άρα, αυτή η
φροντιστηριακή δουλειά γίνεται μέσα στο ίδιο το σχολείο».

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

«Δεύτερον, το νέο εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι εξεταστικό. Εμείς δεν
χρησιμοποιούμε καν τη λέξη εξετάσεις. Χρησιμοποιούμε τη λέξη αξιολόγηση.

Ο μαθητής αξιολογείται από τον καθηγητή του καθημερινά και η αξιολόγησή του
δεν γίνεται με εξετάσεις μόνο τύπου τεστ, ανοικτές, κλειστές ερωτήσεις ή
διαγωνισμούς, αλλά αξιολογείται η συμμετοχή του μέσα στην τάξη, η ατομική
δουλειά που κάνει, η ατομική του είτε η συλλογική του εργασία.

Και είναι το άθροισμα όλων αυτών των δραστηριοτήτων που καταλήγει σε μια
αξιολόγηση του μαθητή. Οι εξετάσεις γίνονται μέσα στην τάξη από τον ίδιο τον
καθηγητή, μέσα σε ένα πολύ διαφορετικό κλίμα από τις απρόσωπες εξετάσεις που
ξέρουμε σήμερα.

Δεν μπορεί το φροντιστήριο, έξω από το σχολείο, να καλύψει το θέμα των
εξετάσεων. Γιατί οι ερωτήσεις, η αξιολόγηση του μαθητή δεν γίνεται με βάση την
αποστήθιση κεφαλαίων. Γίνεται με ερωτήσεις, με εργασίες, οι οποίες
απευθύνονται στην κριτική σκέψη του μαθητή.

Και αυτό δεν μπορεί να τυποποιηθεί και να παραχθεί, σαν κλισέ, στα
φροντιστήρια. Θα έλεγα ότι όλη αυτή η διαδικασία αξιολόγησης των μαθητών
μεταφέρει το βάρος των εξετάσεων από τον μαθητή στον καθηγητή».

ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥΣ

ΕΡ.: Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, οι μαθητές πηγαίνουν σήμερα στα
φροντιστήρια, όχι για τα μαθήματα του σχολείου, αλλά για να πάρουν μεγαλύτερο
βαθμό στις εξετάσεις για τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ. Άρα γιατί να μην κάνει και πάλι
φροντιστήριο ο υποψήφιος για να έχει στο απολυτήριο το 17 ή το 18, ώστε να
είναι σίγουρος, για παράδειγμα, ότι θα εισαχθεί στη Νομική;

ΑΠ.: «Βάλατε πολύ σωστά και το θέμα της Νομικής. Δεν χρειάζεται να έχεις 17
για να σπουδάσεις στη Νομική. Απολυτήριο Λυκείου χρειάζεται.

Το έγκλημα που έχει γίνει στον τόπο μας είναι ότι έχουμε επιβάλει στα
Πανεπιστήμια να κάνουν τον επαγγελματικό προγραμματισμό, ότι δηλαδή θα
βγάλουμε τόσους γιατρούς, θα βγάλουμε τόσους δικηγόρους.

Θα βγάλουν από τη Νομική τα Πανεπιστήμια όσους θέλουν να σπουδάσουν Νομική και
να αντεπεξέλθουν στις εξετάσεις της Νομικής και όχι όσους δικηγόρους
χρειαζόμαστε. Δεν μπορούν οι σύλλογοι, οι δικηγορικοί, της Ελλάδας να ρίχνουν
αυτό το βάρος της μείωσης του αριθμού των δικηγόρων στα Πανεπιστήμια.

Νομικούς μπορούμε να έχουμε πολλούς, και εγώ νομικός είμαι, δεν έχω ασκήσει το
δικηγορικό επάγγελμα, αλλά μ’ ενδιέφεραν και μ’ ενδιαφέρουν τα νομικά, ως
γνώση και ως επιστήμη. Γιατί έχουμε κλειστό αριθμό Νομικής; Όχι γιατί οι
καθηγητές δεν μπορούν να διδάξουν. Έχουμε πολλούς καθηγητές στη Νομική που δεν
διδάσκουν ένα ελάχιστο αριθμό ωρών.

Έχουμε κλειστό αριθμό διότι το Πανεπιστήμιο ασκεί τον αφύσικο ρόλο τού
επαγγελματικού προγραμματισμού. Θα μπουν και θα σπουδάσουν Νομικά αυτοί που
θέλουν. Ποιοι από αυτούς θα γίνουν δικηγόροι, ας το αποφασίσει ο δικηγορικός
σύλλογος με σκληρές εξετάσεις.

Αυτό ισχύει και για άλλα επαγγέλματα. Βάζουμε μικρό αριθμό φοιτητών της
Ιατρικής για να μην έχουμε υπερπροσφορά γιατρών. Ξέρετε τι γίνεται; Τώρα, στην
πλειοψηφία, οι νέοι γιατροί είναι διπλωματούχοι ξένων Πανεπιστημίων. Τα παιδιά
πάνε στο εξωτερικό και γυρίζουν, πολλές φορές και με αμφίβολης ποιότητας
πτυχία, που αναγνωρίζονται από το ΔΙΚΑΤΣΑ, και γίνονται γιατροί.

Τα Πανεπιστήμια θα είναι ανοικτά. Αυτός που θέλει να σπουδάσει Νομική, είτε
έχει 17 είτε έχει 14, θα μπει και θα δοκιμαστεί εκεί. Πώς θα προχωρήσει μετά;
Ας αποδείξει την αξία του στο Πανεπιστήμιο και, μετά, για το επάγγελμά του,
στον επαγγελματικό του σύλλογο».

ΕΚΑΤΟΝ εβδομήντα χιλιάδες θέσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση περιμένουν τους
νέους από το 2000, οπότε καταργούνται οι Γενικές Εξετάσεις. Από αυτές, οι
85.000 θα προέλθουν από τα συμβατικά προγράμματα των ΑΕΙ και των ΤΕΙ, στα
οποία θα προστεθούν άλλα 70 νέα τμήματα, οι 30.000 από τα προγράμματα σπουδών
επιλογής και οι 60.000 από το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.

ΕΡ.: Ακούγεται πάρα πολύ ωραίο και αισιόδοξο, να πάμε από τους 55.000 στους
85.000 εισακτέους. Αυτό μπορεί να εξισορροπήσει συνολικά την προσφορά και τη
ζήτηση για σπουδές. Όμως, τι θα γίνει με τα λεγόμενα περιζήτητα τμήματα όπως,
παραδείγματος χάριν, με την Ιατρική; Θα δοθούν τόσες θέσεις εισακτέων, όσες
ζητούνται; Θα πεισθούν τα παιδιά, που θέλουν να πάνε στην Ιατρική, να
παρακολουθήσουν τα Τμήματα Νοσηλευτικής, στα οποία ενδεχομένως να έχουν
αυξηθεί οι θέσεις εισακτέων ή θα προσανατολισθούν σε διάφορα άλλα τμήματα,
μέσω του επαγγελματικού προσανατολισμού;

ΠΡΟΣΦΟΡΑ – ΖΗΤΗΣΗ

ΑΠ.: Εδώ είναι το σοβαρό θέμα, που πρέπει να το αντιμετωπίσουμε και πρέπει να
μιλήσουμε και ειλικρινά στον κόσμο. Με αυτά που σας είπα, διαγράφουμε μια
προοπτική, για να υπάρχει μία ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση από το 2000.

Βέβαια ­ και σωστά το παρατηρήσατε, αναφερόμενοι στην ισορροπία προσφοράς και
ζήτησης σε γενικό επίπεδο ­ δεν σημαίνει ότι δεν θα έχουμε ιδιαίτερα
προβλήματα σε συγκεκριμένους χώρους. Εδώ, η απάντηση έγκειται στα εξής:
Πρώτον, θα πρέπει να πάρουμε πολύ σοβαρά τον επαγγελματικό προσανατολισμό.

Με τη βοήθεια του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, ιδρύουμε Γραφεία
Επαγγελματικού Προσανατολισμού, όχι τα γραφειοκρατικά του τύπου που ξέρουμε,
αλλά γραφεία τα οποία έχουν μέσα ειδικούς ψυχολόγους, κοινωνιολόγους και
λοιπούς, για να κατευθύνουν το παιδί εκεί που μπορεί να αναπτύξει καλύτερα το
ταλέντο του.

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΚΕΝΤΡΑ

Τα πρώτα 13 γραφεία, μάλιστα, θα λειτουργήσουν από φέτος.

Νομίζω, δηλαδή, ότι μέσα από έναν κατάλληλο επαγγελματικό προσανατολισμό θα
γίνει μία πιο εκλογικευμένη εξισορρόπηση. Αλλά για να είμαστε ρεαλιστές, θα
πρέπει να πούμε ότι αυτό θα πάρει καιρό, περισσότερο για την οικογένεια να
προσαρμοστεί σ’ αυτές τις συνθήκες και λιγότερο για τα παιδιά.

Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι εμείς θα προτείνουμε από τον Οκτώβριο στα
Πανεπιστήμια και στα ΤΕΙ, η εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση από το 2000
να μη γίνεται σε πολλά συγκεκριμένα τμήματα, αλλά σε 6 ή 7 μεγάλες
κατευθύνσεις σπουδών.

Έτσι, αυτός που έχει μια διάθεση για να σπουδάσει Ιατρική, Βιολογία,
Νοσηλευτική, θα πάει σε μία μεγάλη κατεύθυνση, Προϊατρική ας το πούμε, και θα
ακολουθεί η επιλογή της εξειδίκευσης στον δεύτερο ή στον τρίτο χρόνο.

Κι αυτό, γιατί δεν νομίζω ότι υπάρχει σύστημα αξιολόγησης παιδιού στα 18, αν
θα είναι κατάλληλος να γίνει γιατρός ή αν θα είναι καλύτερα να γίνει βιολόγος
ή ακόμα καλύτερα να γίνει και διοικητικός στο νοσοκομείο, στον χώρο της
Υγείας. Είναι καλύτερα, η επιλογή αυτή να γίνεται κατά τη διάρκεια της
εκπαίδευσής του στον σχετικό χώρο και από τα Πανεπιστήμια.

Αυτό γίνεται σε άλλες χώρες. Π.χ. στις ΗΠΑ είναι ελάχιστες οι Ιατρικές Σχολές
που υπάρχουν. Υπάρχει πάντα η Προϊατρική, όπου γίνεται κατά κάποιον τρόπο η
επαγγελματική επιλογή μέσα στα Πανεπιστήμια.

ΕΡ.: Θα δεχθούν κάτι τέτοιο τα Πανεπιστήμια;

ΑΠ.: Έχω κάνει συζητήσεις, όχι θεσμικές. Είναι πρόθεσή μου να το βάλω αυτό το
θέμα από τον Οκτώβριο σε συζήτηση με τους πρυτάνεις και τα ΤΕΙ. Η αποδοχή που
έχω από άτομα, καθηγητές και στο Πολυτεχνείο και στις Ιατρικές Σχολές και σε
άλλες, είναι πολύ θετική.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙ

ΕΡ.: Σ’ αυτές τις μεγάλες ενιαίες κατευθύνσεις που είπατε, θα
περιλαμβάνονται από κοινού ομοειδή ή συναφή τμήματα των ΑΕΙ και των ΤΕΙ; Θα
περιλαμβάνονται, παραδείγματος χάριν, στην ίδια κατεύθυνση η Ιατρική, η
Νοσηλευτική των ΑΕΙ και η Νοσηλευτική των ΤΕΙ;

ΑΠ.: Για τα ΤΕΙ θα ήθελα να μιλήσω και νομίζω ότι και ο ρόλος τους έχει
παραγνωριστεί και η αναβάθμισή τους πρέπει να γίνει. Τα ΤΕΙ δεν είναι η ουρά
των Πανεπιστημίων. Είναι Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αλλά κάτι διαφορετικό.

Αυτός ο οποίος θα σπουδάσει Νοσηλευτική στα ΤΕΙ, θα είναι πολύ πιο κοντά στην
τεχνολογία της Νοσηλευτικής, ενώ ο άλλος, ο οποίος θα σπουδάσει κάτι παρόμοιο
στο Πανεπιστήμιο, είναι κάτι πολύ διαφορετικό, που δεν έχει σχέση με την
τεχνολογική δουλειά.

Πρέπει να το πούμε ότι με το σύστημα των Γενικών Εξετάσεων, έχουμε κάνει τα
ΤΕΙ τους φτωχούς συγγενείς των Πανεπιστημίων. Τα ΤΕΙ πρέπει να αναβαθμιστούν
ως Τεχνολογικά Ιδρύματα, που κατευθύνονται πολύ περισσότερο στις ανάγκες της
παραγωγής και της τεχνολογίας.

«ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ ΑΠΟ ΤΑΞΗ ΣΕ ΤΑΞΗ * ΔΕΝ ΘΑ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΝ ΟΛΟΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ»

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ παίρνουν μεν απολυτήριο Λυκείου, αλλά με βαθμό που δεν τους
ικανοποιεί, τα νέα μέτρα δεν προβλέπουν δεύτερη ευκαιρία, για να τον βελτιώσουν:

«Αυτό που θα σας πω μπορεί να φανεί σκληρό, αλλά πιστεύω ότι είναι και δίκαιο
και σωστό. Δεν υπάρχει δεύτερη φορά. Το Λύκειο παρακολουθεί τον μαθητή
προσεκτικά και η αξιολόγηση, η οποία γίνεται, είναι μια αξιολόγηση που έχει
βάθος και βαρύτητα.

Εάν κάποιος έχει πάρει ένα μικρότερο βαθμό, αυτό δεν σημαίνει τίποτα. Η
πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση είναι ανοιχτή. Μπορεί στη συγκεκριμένη
Σχολή που θέλει να πάει να μην έχει πρόσβαση, αλλά μπορεί εκείνη τη στιγμή, ή
και αργότερα, μέσα από τους Ελεύθερους Κύκλους Σπουδών ή από το Ανοιχτό
Πανεπιστήμιο, να ακολουθήσει αυτό που θέλει».

ΕΡ.: Και γι’ αυτά τα παιδιά, που θα φθάνουν στη Γ’ Λυκείου, αλλά τελικώς
δεν θα παίρνουν απολυτήριο, η Πολιτεία τι θα κάνει;

ΑΠ.: «Εδώ ανοίγετε ένα μεγάλο θέμα. Και θα ήθελα να είχαμε και μια ιδιαίτερη
συζήτηση και ημερίδα. Το έχω ζητήσει από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Εγώ
πιστεύω ότι δεν πρέπει να οδηγήσουμε το παιδί στην Γ’ Λυκείου και να του πούμε
ότι δεν περνάει. Νομίζω ότι αυτές τις περιπτώσεις μπορούμε και πρέπει να τις
εντοπίζουμε εγκαίρως.

Ένα παιδί που από την Α’ Λυκείου συστηματικά σκοντάφτει στο 8 και περνάει ή
δεν περνάει το 10, είναι ένα παιδί που πρέπει να το δούμε με προσοχή, να δούμε
τον επαγγελματικό του προσανατολισμό, να δούμε τα προβλήματα και να μην του
δώσουμε την ένδειξη στο τελευταίο τρίμηνο ότι δεν περνάει».

ΕΡ.: Στην Α’ και στη Β’ Λυκείου θα έχουμε τον θεσμό του ανεξεταστέου;

ΑΠ.: «Όχι. (Θεσμός ανεξεταστέου προβλέπεται ειδικά και μόνο για φέτος, ενώ από
του χρόνου ενδέχεται να υπάρχει δυνατότητα επανάληψης της τάξης). Εάν υπάρχει
ανωτέρα βία, μια σοβαρή αρρώστια ή κάτι άλλο σοβαρό, βέβαια, εντάξει. Το
φιλτράρισμα όμως πρέπει να γίνεται και από τάξη σε τάξη».

ΕΡ.: Αν όμως φθάσουμε στο σημείο οι Νομικές Σχολές να προσφέρουν, για
παράδειγμα, 2.000 θέσεις εισακτέων και έχουμε 20.000 αποφοίτους Λυκείου με
απολυτήριο 17 τι θα γίνει;

ΑΠ.: «Κοιτάξτε. Στο Λύκειο θα γίνεται αξιολόγηση. Δεν είναι όλοι ισοδύναμοι.
Δεν θα τελειώνουν και όλοι το Λύκειο. Ίσως κάποιοι να μην μπορέσουν να το τελειώσουν.

Δεύτερον, θα υπάρχουν και οι πολύ καλύτεροι μαθητές, οι λιγότερο καλοί μαθητές
κ.λπ. Εμείς τι λέμε; Εμείς λέμε αυτό το 17, αυτό το 14, αυτό το 11 να έχει
ουσιαστικό παιδαγωγικό περιεχόμενο. Να μην είναι αποτέλεσμα τυχαίο ή
εξεταστικών μηχανισμών ή και αυθαιρεσίας».

ΕΡ.: Με αυτούς που δεν παίρνουν το απολυτήριο τι θα γίνει, θα ξαναδίνουν εξετάσεις;

Απ.: «Όχι. Κοιτάξτε, ακριβώς γι’ αυτό έχουμε και την ενισχυτική διδασκαλία και
τον επαγγελματικό προσανατολισμό. Υπάρχουν παιδιά τα οποία είτε δεν μπορούν,
είτε δεν ενδιαφέρονται να τελειώσουν το Λύκειο.

Η ζωή δεν απαιτεί να έχεις οπωσδήποτε απολυτήριο Λυκείου. Αυτό που θέλει το
παιδί είναι να του δώσεις τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τις ικανότητές του. Ο
επαγγελματικός προσανατολισμός μπορεί να κατευθύνει το παιδί σε επαγγελματική
κατάρτιση για την οποία υπάρχει μεγάλη προσφορά, υπάρχει ζήτηση στην αγορά και
μειωμένο ενδιαφέρον από τις οικογένειες.

Αυτό είναι, αν θέλετε, και ένα άλλο καινούργιο που θέλω να σας πω. Το επόμενο
βήμα της δικής μας μεταρρύθμισης θα είναι η κατάθεση νομοσχεδίου στη Βουλή που
θα αντιμετωπίζει το θέμα της επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαίδευσης
μεταγυμνασιακά, παραλυκειακά και μεταλυκειακά».