ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ «Η ποίηση θα μας σώσει»

Εντγκάρ Μορέν: «Η τρίτη επανάσταση θα είναι ποιητική»

Αφήσαμε την ποίηση στους εφήβους, τη θεωρήσαμε υπόθεση των διανοουμένων, την
κλειδώσαμε. Κι όμως ­ βεβαιώνει ο Εντγκάρ Μορέν ­ η ποίηση θα μας σώσει.

Η ΠΡΩΤΗ επανάσταση ήταν των ρομαντικών, που τα έβαλαν με την αστική,
βιομηχανική, ωφελιμιστική κοινωνία. Η δεύτερη ξεκίνησε από τους σουρεαλιστές,
που κατήγγειλαν τη φρίκη του πολέμου και την κοινωνική αδικία. Η τρίτη
επανάσταση, που ήδη ωριμάζει, θα είναι «ποιητική». Οι άνθρωποι θα καταλάβουν
πόσο μάταιο είναι να έχουν αυτούς τους τρελούς ρυθμούς στη ζωή τους. Θα
νιώσουν πόσο πεζή είναι η καθημερινότητά τους. Θα συνειδητοποιήσουν ότι
ασχολούνται με τα πάντα, στριμώχνοντας τη λογοτεχνία σ’ έναν «ελεύθερο χρόνο»
που μειώνεται συνεχώς. Και θα εξαπολύσουν τότε τη μεγάλη αντεπίθεση για να
ξανασυναντήσουν τους ποιητές. Οι νέοι έχουν ήδη αρχίσει: οι γιορτές τους, οι
χοροί τους, οι έρωτές τους, ακόμη και η μαριχουάνα τους, εκφράζουν, έστω και
μ’ έναν αφελή τρόπο, την ανάγκη για ποίηση.

Οι σκέψεις αυτές ανήκουν σ’ έναν άνθρωπο που έπειτα από μια μακρά και λαμπρή
καριέρα στα γράμματα ανακαλύπτει στα 76 του χρόνια ότι έχασε πολύ χρόνο σε
ανούσια πράγματα. Η ποίηση του άρεσε πάντα, αλλά οι φρενήρεις ρυθμοί της ζωής
του δεν τον άφηναν να συγκεντρωθεί και να βρει την εσωτερική σιωπή που
χρειαζόταν. Προσπαθεί έτσι τώρα να επανορθώσει, επιστρέφοντας στους ποιητές
της νιότης του. Περνάει τις νύχτες του διαβάζοντας Λόρκα, Ραιμπώ και Μπωντλαίρ
(«Στα Άνθη του Κακού βρίσκω καταπληκτικά πράγματα»), Νερούδα, Λόρκα και Χουάν
ντε λα Κρουθ, Γκόνγκορα, Μαλαρμέ και Βαλερύ. Και στα κρυφά ­ εξομολογείται στη
«Στάμπα» ­ γράφει και ο ίδιος μερικούς στίχους…

Ο Μορέν πιστεύει ότι αργά ή γρήγορα το παράδειγμά του θα το ακολουθήσουμε ­
είμαστε υποχρεωμένοι να το ακολουθήσουμε ­ όλοι. Και θα καταλάβουμε τότε ότι
ποίηση υπάρχει στην επιστήμη, στα μαθηματικά, στο ρομπότ που πατάει το έδαφος
του Άρη. Η επιστήμη δεν απορρίπτει πλέον τους συγγραφείς, δεν τους θεωρεί
παράσιτα, αλλά διαλέγεται μαζί τους γιατί έχει ανάγκη από μια νέα προσέγγιση
του κόσμου. Ακόμη κι οι πολιτικοί (εκτός από εκείνους τους φαιδρούς που
θεωρούν τους ποιητές «λαπάδες») χρειάζονται την ποίηση στην προσπάθειά τους να
βρουν νέα γλώσσα, νέες ιδέες. Η ποίηση, τονίζει ο συγγραφέας του «Γη-Πατρίδα»
στην ιταλική εφημερίδα, δεν συνίσταται μόνο στην κατασκευή στίχων. Αποσκοπεί
ακόμη να οδηγήσει μέσω των στίχων τον αναγνώστη σε μια κατάσταση συγκίνησης,
δημιουργικότητας, μαγείας. Και σ’ αυτό μπορεί να συμβάλει ακόμη και η
τεχνολογική πρόοδος ­ αναβιώνοντας την αίσθηση του θαύματος. Χάρις στην πρόοδο
της επιστήμης, το σύμπαν αποκτά όλο και περισσότερο μια εικόνα χάους και
αταξίας, μεταμορφώνεται σ’ ένα σύνολο δισεκατομμυρίων αστεριών που
επιφυλάσσουν συνεχώς εκπλήξεις: η βιόσφαιρα, οι μαύρες τρύπες. Ο κόσμος
γίνεται έτσι ένας χώρος δημιουργίας. Και, βέβαια, τίποτα δεν είναι πιο κοντά
στην ποίηση από τη δημιουργία…