ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανιστόρητες μπουρμπουλήθρες

Πολλά ανιστόρητα και εξωφρενικά ακούστηκαν και γράφτηκαν αυτές τις μέρες επ’
ευκαιρία της αρνητικής υποδοχής που έτυχε η παράσταση των «Βακχών» του
Ευριπίδη σκηνοθετημένη από τον προσκεκλημένο Γερμανό σκηνοθέτη Ματίας
Λάνγκχοφ.

Περί της παραστάσεως γράφτηκαν χθες τα σχετικά. Θα ήθελα, όμως, να αντικρούσω
ευθέως δύο ανόητες θεωρίες που σοβαροφανώς πέρασαν από τις στήλες του Τύπου. Η
μία ομιλεί για ένα είδος, τάχα, ξενηλασίας που εφαρμόζεται, όταν ξένοι
σκηνοθέτες έρχονται να σκηνοθετήσουν την Ελλάδα ή επισκέπτονται θίασοι ξένοι
τον τόπο μας. Θα αναφερθώ μόνο στα σχετικά με το αρχαίο δράμα. Η άλλη θεωρία
ομιλεί για μια δογματική και εθνικιστική τάση, λέει, που έχουμε θεωρώντας τα
τραγικά κυρίως κείμενα ιδιοκτησία μας και διεκδικώντας αυθεντικές τάχα
ερμηνείες, απορρίπτοντας τις ξένες. Για να δούμε τα πράγματα από κοντά.
Συνήθως τους ξένους σκηνοθέτες και τις ερμηνείες τους, τους ξένους ηθοποιούς
τους υποδεχτήκαμε εδώ και έναν αιώνα διθυραμβικά, αν όχι, ως συνήθως εκ
συνδρόμου, δουλικά. Από το τέλος του περασμένου αιώνα που έπαιξε Οιδίποδα εδώ
ο Μουνέ Σιλί έως τον θίασο των φοιτητών της Σορβόνης που ανέβασε στο Ηρώδειο
«Πέρσες», όχι μόνο δεχτήκαμε τις απόψεις τους, αλλά η κριτική, κυρίως για τη
δεύτερη περίπτωση, χρέωνε μεθόδους ερμηνείας των Γάλλων στις μετέπειτα
ελληνικές προσεγγίσεις. Αλλά ας μην πάμε τόσο μακριά. Διθυραμβικά δεχθήκαμε
την έξοχη «Μήδεια» με τον υπέροχο Χίρα του ιαπωνικού θιάσου «Τόχο» (η μοναδική
κριτική που γράφτηκε στο «Βήμα» για την παράσταση στον Λυκαβηττό ενώπιον
είκοσι θεατών από τον γράφοντα, ανάγκασε τον ΕΟΤ να ξαναφέρει το συγκρότημα
στο Ηρώδειο την άλλη χρονιά ­ για να αποθεωθεί). Αγκαλιάσαμε με ενθουσιασμό
την «Ορέστεια» του Πίτερ Χολ στην Επίδαυρο… αλλά δεν προγκήξαμε τους
«Οιδίποδες» ή και τη «Λυσιστράτη» του. Σύσσωμη η κριτική και το κοινό
ενθουσιάστηκε με τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη που ανέβασε στην Επίδαυρο με το
Εθνικό Θέατρο ο Ρονκόνι. Μεταρσιώθηκε κοινό και κριτική με τις «Τρωάδες» του
Ταντάσι Σουζούκι και την υπέροχη Σιράισι. Ξενυχτήσαμε στην «Ορέστεια» του
Στάιν με όλες τις θεωρητικές πλην αποδεκτές θεατρολογικά τόλμες της παράστασης
εκείνης. Ευφρανθήκαμε με την «Αντιγόνη» των Εσκιμώων, με τη δράση να γίνεται
ενώπιον ιγκλού!! Πειστήκαμε από τολμηρές «Τρωάδες» γερμανικής εκδοχής στη
διασκευή του Σαρτρ που ενέτασσε τη δράση σε χιτλερικό στρατόπεδο συγκεντρώσεως
γυναικών. Όχι, είναι ανιστόρητη παραπληροφόρηση ότι εφαρμόζουμε κοινό και
κριτική ξενηλασία. Ούτε διέπεται κοινό και κριτική από συντηρητικά τάχα
ερμηνευτικά σύνδρομα, το πρόβλημα πάντα είναι πρόβλημα επάρκειας στην
προσέγγιση αυτών των ανεξάντλητων κειμένων. Υπάρχουν Έλληνες και ξένοι, τονίζω
Έλληνες και ξένοι, γνώστες, ενήμεροι των περίπλοκων αινιγμάτων που θέτει η
ερμηνεία των αρχαίων δραμάτων. Να το πω αλλιώς, υπάρχουν σκηνοθέτες
εγγράμματοι και σεμνοί. Και υπάρχουν αστοιχείωτοι, Έλληνες και ξένοι,
αδιάβαστοι, αλαζόνες και ασελγείς. Εδώ είναι το κουμπί και ας αφήσουμε την
τρομοκρατία της άλλης όχθης. Κάθε μοντερνισμός (και ολόκληρη η ερμηνευτική
περιπέτεια, ελληνική και ξένη, είναι μοντερνισμός, ακόμα και του δικού μας
Καρζή, ακόμη και η προσέγγιση από το πρωτότυπο της «Αντιγόνης» του Βραχωρίτη,
όπως και η «Ορέστεια» του Ξενάκη) είναι πειστικός, όταν στηρίζεται στην
εσωτερική λογική των έργων. Ο «Οιδίποδας» του Κουν, ο «Ρήσος», η «Ιφιγένεια
στην Αυλίδα» του Ευαγγελάτου, ο «Προμηθέας» του Τερζόπουλου ήταν άκρως
επαναστατικές φόρμες και δεν ενόχλησαν κανέναν. Ο «Ρήσος» παιζόταν στο
Βιετνάμ, η «Ιφιγένεια» στα επεισόδια έμοιαζε με συνέδριο του Μέτερνιχ, στα
λυρικά θύμιζε μπαρόκ όπερα με αγγελάκια του Ραφαέλο. Και έπεισε. Γιατί
εδραζόταν στο κείμενο.

Όσο για τη δεύτερη θεωρία περί ιδεοληψίας μας με τα ιερά αρχαία κείμενα, ένα
έχω να πω, ό,τι σήμερα η φιλολογία μας και η κριτική μας υποστηρίζει
προέρχεται από τα εξωτερικά. Τα πρότυπα κείμενα τα οφείλουμε στην Οξφόρδη και
στη Λειψία. Όλοι οι Έλληνες φιλόλογοι πήραν διδακτορικά στη Γερμανία, στη
Γαλλία και στην Αγγλία. Όταν, λοιπόν, ζητάμε σεβασμό των αρχαίων κειμένων
ζητάμε από Έλληνες και ξένους να διαβάσουν τι γράφουν και πώς ερμηνεύουν τους
τραγικούς ο Βολφ και ο Βιλαμόβιτς, ο Μαράι και ο Βέλακοτ, ο Νοξ και Σίγκαλ, ο
Τάμπλιν, ο Λέσκι, ο Σίφορντ, η Ίντιθ Χολ και ο Ντιγκλ, ο Μέλχιγκιερ και ο
Βερνάν, ο Ντοντς, ο Νακέ, ο Ελς και ο Μόνακο, η Μπιστάνι και ο Ανδράδος, ο
Ζουάν και ο Βερναρδάκης, ο Χουρμουζιάδης και ο Παπαδημητρίου, ο
Γιατρομανωλάκης, ο Κακριδής. Τα αρχαία τραγικά κείμενα είναι περιουσία της
ανθρωπότητας. Σωστά. Αλλά και ο ερμηνευτικός μόχθος αιώνων είναι μια απέραντη
ποικιλία γόνιμων πληροφοριών προς σκηνική εκμετάλλευση. Και κάτι άλλο. Ο
Ροντήρης, ο Κουν, ο Μουζενίδης, ο Βολανάκης, ο Σολομός, ο Μινωτής, ο
Ευαγγελάτος, ο Τερζόπουλος έχουν σκηνοθετήσει στο εξωτερικό και η αποδοχή ήταν
διθυραμβική. Πουθενά οι παραστάσεις Ελλήνων σκηνοθετών δεν θεωρήθηκαν
συντηρητικές, μουσειακές ή σχολαστικές. Τι προσφορά θα έκανε το υπουργείο
Πολιτισμού αν δημοσίευε ανθολογία με τις ξένες κριτικές για ελληνικές παραστάσεις!!

Το κωμικό είναι πως οι κύκλοι που τώρα υπεραμύνονται της διεθνικιστικής κιτς
αισθητικής κατηγορούσαν χρόνια τον Φ. Πολίτη και τον Ροντήρη ότι επηρεάζονταν
από τον Γερμανό Ράινχαρτ, ενώ στήριζαν τις παραστάσεις του ιθαγενούς
λαϊκότροπου Κουν. Δεν κατανοούν μετά τη δήλωση Λάνγκχοφ, πως αηδίασε με τους
«Πέρσες» του Κουν, ότι έχουν πνιγεί στα ρηχά και κάνουν μπουρμπουλήθρες;

ΥΓ: Θυμίζω εν πυκνώ ότι αδιαμαρτύρητα και ανεκτικά υποδεχθήκαμε τη «Μήδεια»
του Σερμπάν στο «Λα Μάμα», την «Αντιγόνη» του Βάιντα, την «Αντιγόνη» των
Τσιγγάνων των Σκοπίων, την «Αντιγόνη» του Ινδού Αβάστι, τη «Μήδεια» του
Κινέζου Λι που τη μετέφερε στο ύφος της κινέζικης όπερας και τη «Μήδεια» του
Λιουμπίμοφ στο Μέγαρο Μουσικής.