ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Λιγνίτης και λογική

Είναι γνωστό ότι οι αποφάσεις για τα μεγάλα έργα δεν υπόκεινται σε έναν
συμβατικό ορθολογισμό. Όταν όμως ένας τέτοιος ορθολογισμός επιστρατεύεται για
να απορρίψει τις εναλλακτικές λύσεις – δυνατότητες, τότε μπορούμε να
αμφιβάλλουμε για την ειλικρίνεια των προθέσεων.

Ενδεχομένως η κυβέρνηση να έχει πράγματι δεμένα τα χέρια της στη γνωστή
ιστορία της σύμβασης με τους Ρώσους για τον επίμαχο θερμοηλεκτρικό σταθμό της
Φλώρινας. Ενδεχομένως και όχι, αφού στο «πρωτόκολλο της 19ης Δεκεμβρίου του
1994», που ως γνωστόν υπέγραψε ο σημερινός Πρωθυπουργός, αναφέρεται σαφώς ότι
η ανάθεση θα γίνει εφόσον ικανοποιούνται οι «όροι ανταγωνιστικότητας». Εκείνο
βέβαια που δυσχεραίνει τη θέση της είναι ότι πρόκειται για διακρατική συμφωνία
που είναι δύσκολο να αναθεωρηθεί, ενώ παράλληλα υπάρχει και η θετική εισήγηση
της ΔΕΗ, η οποία (για άγνωστους σε μας λόγους) βιάστηκε να χαρακτηρίσει
συμφέρουσα την επένδυση. Όταν όμως η τιμή της κιλοβατώρας τείνει στις 23
δραχμές, περίπου διπλάσια δηλαδή από αυτήν που χρεώνει σήμερα η ΔΕΗ στον
καταναλωτή, οι ενστάσεις φαίνεται να είναι δικαιολογημένες. Θυμίζω ότι στο
πλαίσιο της συμφωνίας για το φυσικό αέριο, μια άλλη σύμβαση, αυτή της
προμήθειας του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού των σταθμών Συκιάς και
Πευκοφύτου στον Άνω Αχελώο, αποδείχθηκε και αυτή υπερτιμολογημένη, με
αποτέλεσμα μάλιστα μια ταραχώδη και πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στη Βουλή.

Αν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, ενδιαφέρον δεν έχει μόνο η έκβαση της
συγκεκριμένης υπόθεσης αλλά και η αναζήτηση των γενικότερων κριτηρίων με τα
οποία η ΔΕΗ αξιολογεί τις ενεργειακές της επιλογές. Είναι γνωστό ότι στο πολύ
πρόσφατο παρελθόν επενδύσεις στον τομέα των ήπιων πηγών ενέργειας απορρίφθηκαν
για λόγους μη ανταγωνιστικότητας. Δηλαδή εδώ έχουμε δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Οι λιγνιτικοί και οι υδροηλεκτρικοί σταθμοί προβιβάζονται ­ ανεξάρτητα από τη
σχέση κόστους – οφέλους ­ γιατί εξυπηρετούν, μεταξύ άλλων, σκοπιμότητες
«εθνικού χαρακτήρα». Αντίθετα, προτάσεις προερχόμενες από ιδιώτες επενδυτές
στον τομέα της ηλιακής ενέργειας, όπου μάλιστα η συμμετοχή του Δημοσίου είναι
της τάξης μόνο του 50%, θεωρούνται ασύμφορες, όταν η τιμή της κιλοβατώρας
πλησιάζει τα ίδια επίπεδα με αυτή της Φλώρινας (τις 20 – 25 δηλαδή δραχμές).
Αν μάλιστα λάβει κανείς υπόψη του το γεγονός ότι ο Νόμος 2244/94 (για την
προώθηση των ήπιων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας) υποχρεώνει τη ΔΕΗ να
αγοράζει ρεύμα από ιδιώτες παραγωγούς στην τιμή των 22 δρχ. ανά κιλοβατώρα,
αναρωτιέται γιατί δεν θα έπρεπε να ισχύει ένα αντίστοιχο πλαφόν και για τους
σταθμούς από συμβατικά καύσιμα, τη στιγμή που οι τελευταίοι δεν παράγουν μόνο
ηλεκτρισμό, αλλά και αρκετή ρύπανση: ακόμη και οι πιο σύγχρονες μονάδες δεν
παύουν να εκλύουν στην ατμόσφαιρα σημαντικές ποσότητες διοξειδίου του θείου,
οξειδίων του αζώτου, αλλά κυρίως τέφρας και διοξειδίου του άνθρακα. Ο
τελευταίος μάλιστα ρύπος, γνωστός για τη συμβολή του στο «φαινόμενο του
θερμοκηπίου», προσθέτει ακόμη ένα αγκάθι στις σχέσεις της Ελλάδας με την
Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η τελευταία αγωνίζεται να επιβάλει μια πολιτική
«σταθεροποίησης των εκπομπών».

Είναι πλέον φανερό, τουλάχιστο για όσους κινούνται εκτός των κυκλωμάτων
συμφερόντων, ότι οι γενικές αναφορές στην… «ανάπτυξη της περιφέρειας» και
στη «δημιουργία θέσεων εργασίας» δεν αρκούν για τη λήψη μιας τόσο σημαντικής
απόφασης. Με τα ίδια περίπου χρήματα (και μάλιστα προερχόμενα από τσέπες
ιδιωτών και όχι από τον κρατικό κορβανά) θα μπορούσαμε να εγκαταστήσουμε
ηλιακούς θερμοσίφωνες στο 50% των σημερινών κατοικιών, εξοικονομώντας
ταυτόχρονα ενέργεια ισοδύναμη με αυτήν που παράγει ένας μεγάλος λιγνιτικός
σταθμός (ο οποίος στην περίπτωση αυτή είναι περιττός). Επιπλέον, σε αντίθεση
με αυτό που συμβαίνει στις μεγάλες μονάδες της ΔΕΗ, δεν θα είχαμε εκροή
συναλλάγματος, αφού οι σχετικές βιομηχανίες για την παραγωγή των ηλιακών
συστημάτων είναι 100% ελληνικές. Όσο για τις θέσεις εργασίας, ούτε σύγκριση:
θα ήταν περίπου δεκαπλάσιες!

Αξίζει λοιπόν πράγματι να αναρωτηθούμε: τι είναι εκείνο που εμποδίζει τις
εναλλακτικές δυνατότητες να βγουν στην επιφάνεια; Η απάντηση προκύπτει αβίαστα
από τα συμφραζόμενα.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι περιβαλλοντολόγος, τέως διευθυντής του
ελληνικού γραφείου της Greenpeace.