Στο «ψυγείο» ο Βαλέσα

Λεχ Βαλέσα. Στα 53 του χρόνια, δείχνει μεγαλύτερος και αισθάνεται κουρασμένος. Οι σύντροφοι δεν τον θέλουν: «Καλύτερα μη βγάζεις λόγους», του είπαν. (Φωτό Ρώυτερ)

Δεν είναι πια αυτός που ήταν. Δεν μιλάει «όπως τότε». Το χάρισμα, η
ακτινοβολία του, όλα θαρρείς έχουν σβήσει. Ο άνθρωπος που ξεσήκωνε τη χώρα του
­ και ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη ­ στις αρχές της δεκαετίας του ’80
καλώντας εκατομμύρια ανθρώπους ν’ αλλάξουν πορεία, ιδεολογία και ζωή, είναι
σήμερα «αμελητέα ποσότητα».

ΣΚΥΦΤΟΣ, σαν πτοημένος, ο Λεχ Βαλέχα περνά τις ημέρες του σ’ ένα γραφείο που
διατηρεί στο κέντρο του Γκντάνσκ και δίνει την εντύπωση ότι σκέφτεται «τα
παλιά», αν σκέφτεται κάτι συγκεκριμένο.

Το μουστάκι του είναι κατάλευκο, τα μαλλιά ασπρίζουν γοργά, οι ώμοι του κυρτοί
και το κορμί πλαδαρό, ανθρώπου που έχει παραδοθεί σε μόνες τις χαρές που έχουν
σχέση με το στομάχι.

ΤΙΠΟΤΑ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Ο Νιλ Μπάουντλερ, ένας δημοσιογράφος της αγγλικής «Γκάρντιαν» που τον
επισκέφθηκε τις ημέρες αυτές, έγραψε ότι τίποτα δεν θυμίζει τον παλιό
ηλεκτρολόγο των ναυπηγείων «Λένιν», που καβαλούσε τον μαντρότοιχο του
εργοστασίου όταν του έκλειναν τις πόρτες, ή ανέβαινε στον γερανό για να βγάλει
από εκεί λόγους στους συναδέλφους του, καθώς μετέτρεπαν το σωματείο τους από
απλό όργανο του κρατικού συνδικαλισμού σε επαναστατικό πυρήνα για την ανατροπή
του καθεστώτος.

Τώρα, η Πολωνία βαδίζει σε εκλογές, αλλά ο «αντάρτης» Βαλέσα, όπως και ο
«πολιτικός» Βαλέσα, δεν έχει θέση σ’ αυτές. Φίλοι και αντίπαλοι τού υπέδειξαν
να μείνει μακριά από την πολιτική.

Ο ίδιος μοιάζει να το έχει πάρει απόφαση, παρ’ όλο που θα ήθελε πολύ να
ξαναβγεί στο προσκήνιο.

«Δεν θ’ ανακατευτώ ­ δήλωσε σε δημοσιογράφους. Προτιμώ να βοηθώ από μακριά».

Αυτοί τους οποίους θα «βοηθήσει» (και που προτιμούν να μη μιλά και πολύ) είναι
η Εκλογική Δράση Αλληλεγγύης, ένας συνασπισμός αποτελούμενος από μερικά
«ιστορικά» στελέχη της Αλληλεγγύης και από άλλα… τριάντα κόμματα.

ΙΔΙΟΡΡΥΘΜΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

Η περίπτωση Βαλέσα είναι αρκετά ιδιόρρυθμη σε ό,τι αφορά την εθνική μνήμη των
Πολωνών. Παρ’ όλο που κανένας δεν παραγνωρίζει τον ρόλο που έπαιξε σε μια
περίοδο ιστορική για τη χώρα του και για την Ευρώπη, τα χρόνια της προεδρίας
του είναι ακόμη πιο νωπά, ιδίως για τους νεώτερους ­ και ήταν χρόνια φτώχειας,
αλλεπάλληλων αποτυχιών και διαφθοράς. Ακόμη τώρα, όταν σε κάποια εκδήλωση
προβάλλονται εικόνες από την εξέγερση των ναυπηγείων με τον Βαλέσα νεαρό, ο
κόσμος χειροκροτητεί και μερικοί συγκινούνται. Αλλά τα τελευταία χρόνια δεν
ενέκριναν την πολιτική του.

Το εκλογικό σώμα τον τιμώρησε δεόντως στις προεδρικές εκλογές του 1995,
χαρίζοντας τη νίκη στον πρώην κομμουνιστή Αλεξάνερ Κβασνιέφσκι. Ο Βαλέσα δεν
κρύβει την πικρία του, αλλά προσπαθεί να εμφανιστεί μεγαλόψυχος απέναντι σ’
αυτούς που τον ξέχασαν.

«Έκανα τόσα πολλά για την Πολωνία και όμως μερικοί με βρίζουν. Δεν πειράζει,
εγώ θα συνεχίσω να αγωνίζομαι για την πατρίδα».

Όταν τον πιέζουν να εξηγήσει όλα όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια, απαντά:

«Έτσι είμαστε εμείς οι Πολωνοί. Τρωγόμαστε συνεχώς μεταξύ μας».

Με έναν κόκκο αυτογνωσίας, προσθέτει ότι ο χαρακτήρας του είναι λιγάκι
ιδιόρρυθμος. Μοιάζει, λέει, του Πιλσούντσκι, του «φωτισμένου» δικτάτορα που
κυβέρνησε την Πολωνία στον Μεσοπόλεμο.

«Είμαι κι εγώ γεννημένος για εξεγέρσεις, αλλά με τη δημοκρατία δεν τα
καταφέρνω πολύ καλά».

Η ΠΟΛΩΝΙΚΗ επιλογή ­ κυβέρνηση κομμουνιστών με καθεστώς καπιταλιστικό ­ έχει
πληγώσει τον Βαλέσα, αλλά ακόμη περισσότερο τον πληγώνουν τα σχόλια που ακόμη
γίνονται εις βάρος του για διαφθορά στα χρόνια της προεδρίας του και για την
κλίση του στο ποτό.

Αντλεί δύναμη όμως από τη Μαύρη Μαντόνα της Τσεστοχόβα, την περισσότερο
λατρευόμενη Παναγία της Πολωνίας, της οποίας την εικόνα έχει ακόμη σήμερα
καρφωμένη στο πουκάμισό του. Δηλώνει πιστός Καθολικός και, όπως είπε στην
εφημερίδα «Γκάρντιαν», φοβάται τη μετά θάνατον ζωή.

«Πιστεύω ότι υπάρχει Κόλαση και αυτή η σκέψη με φοβίζει. Αν τυχόν πάω στην
Κόλαση, θα βρω και τον Στάλιν και τον Λένιν και θα με περιποιηθούν πολύ
άσχημα. Θα μου δώσουν ένα γερό μάθημα». Γι’ αυτό και ελπίζει στον Παράδεισο.