Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

Στη φάση της σχολικής ηλικίας τα παιδιά αρχίζουν να διαμορφώνουν τον ελεύθερο
χρόνο τους έξω από τον οικογενειακό πυρήνα. Οι φίλοι, οι γνωστοί, οι
συμμαθητές, οι «κολλητοί», η «κλίκα», η παρέα είναι μόνο μερικοί από τους
τίτλους με τους οποίους υποδηλώνεται η συγκροτημένη ομάδα συνομηλίκων η οποία,
ως φορέας έντονης κοινωνικοποίησης, ασκεί σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της
προσωπικότητας των εφήβων.

ΠΟΣΟ οι σημερινοί νέοι σχολικής ηλικίας είναι ενσωματωμένοι σε «παρέες»;

* Ποια είναι τα «σημεία» συνάντησής τους;

* Ποιες είναι οι δραστηριότητές τους στη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου τους;

Στα ερωτήματα αυτά έρχεται να απαντήσει η έρευνα του πανεπιστημιακού Θανάση
Γκότοβου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) που πραγματοποιήθηκε σε 3.830 μαθητές
Γυμνασίων και Λυκείων της Κέρκυρας και των Ιωαννίνων.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα αποτελέσματα της έρευνας φαίνεται καθαρά ότι οι Έλληνες
μαθητές είναι σε υψηλά ποσοστά ενταγμένοι σε ομάδες συνομηλίκων. Η
ατομικιστική κουλτούρα της απομόνωσης και της απεμπλοκής από την «παρέα» και
τις δραστηριότητές της δεν είναι μια πρακτική που φαίνεται να μπορεί να
κερδίσει έδαφος ανάμεσα στους μαθητές, αφού στη συντριπτική τους πλειοψηφία
σχεδόν οι 8 στους 10 δηλώνουν ότι έχουν ο καθένας τους περισσότερους από 4-5 φίλους!

Μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό, που δεν ξεπερνάει το 5% στην Κέρκυρα και το 3%
στα Γιάννενα, δηλώνουν ότι δεν έχουν κανένα φίλο.

Ο Θανάσης Γκότοβος σημειώνει ότι οι απαντήσεις των μαθητών για τον αριθμό των
φίλων τους υποδηλώνουν ικανοποιητικό βαθμό ενσωμάτωσης των νέων σε ομάδες συνομηλίκων.

Πώς, όμως, δημιουργούνται οι φιλίες ανάμεσα στους νέους;

Είναι τυχαίες ή μήπως καθορίζονται και «υπαγορεύονται» μέσα σε συγκεκριμένους
κοινωνικούς χώρους στους οποίους ζουν και δραστηριοποιούνται οι νέοι;

Στον πίνακα 1 φαίνεται ότι το σχολείο ως χώρος καθημερινής (ως προς τη
συχνότητα) και μακρόχρονης (ως προς τη διάρκεια) επικοινωνίας αφήνει
αποφασιστικά τα «ίχνη» του στο έδαφος πάνω στο οποίο «εκκολάπτεται» η
συγκρότηση της «παρέας».

Δύο στους τρεις ερωτηθέντες νέους βρίσκουν τους φίλους τους στο Γυμνάσιο ή στο
Λύκειο που φοιτούν, ενώ από το Δημοτικό σχολείο και το Νηπιαγωγείο φαίνεται να
αρχίζουν φιλίες και παρέες που παρουσιάζουν αξιοσημείωτη σταθερότητα και διάρκεια.

Μόνο οι περίπου 4 στους 10 βρίσκουν τους φίλους τους στη γειτονιά, γεγονός που
ενισχύει την άποψη ότι στα αστικά κέντρα έχει περιπέσει σε μαρασμό η κοινωνική
λειτουργία της, ενώ ο «χώρος» των συγγενών και των γνωστών της οικογένειας δεν
αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευνοϊκός χώρος για την ανάπτυξη φιλικών δεσμών ανάμεσα
στους νέους, αφού λιγότεροι από 3 στους 10 δηλώνουν ότι βρίσκουν εκεί τους
φίλους τους.

Συμπερασματικά, μπορούμε να σημειώσουμε ότι το σχολείο κατά κύριο λόγο,
δευτερευόντως η γειτονιά και πολύ λιγότερο ο κύκλος των γνωστών και συγγενών
της οικογένειας αποτελούν τα περιβάλλοντα γνωριμίας των φίλων και συγκρότησης
των ομάδων συνομηλίκων.

ΟΙ ΧΩΡΟΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

Σε ποιους χώρους συναντώνται και αλληλεπιδρούν οι νέοι κατά τη διάρκεια του
ελεύθερου χρόνου τους;

Στον πίνακα 2 φαίνεται ότι οι νέοι συναντούν τους φίλους τους κατά κύριο λόγο
στο σχολείο, στο φροντιστήριο, στον δρόμο ή στο πάρκο και στο σπίτι τους.

Ένα επίσης υψηλό ποσοστό συναντούν τους φίλους τους και στα «ηλεκτρονικά»,
στους αθλητικούς χώρους και σπανιότερα στις ντισκοτέκ, στις καφετέριες και στα «μπαράκια».

Ο ΘΑΝΑΣΗΣ Γκότοβος προσπαθώντας να ανιχνεύσει το «συντακτικό» της κοινωνικής
αλληλεπίδρασης των νέων (τι κάνουν, με ποιον, πότε, πού) αναζήτησε και τις
δραστηριότητες των μαθητών όταν δεν βρίσκονται στα πλαίσια του επίσημου
σχολικού τους ωραρίου. Ο πίνακας 3 φανερώνει ότι, σύμφωνα με τις απαντήσεις
των εφήβων, οι πιο συχνές δραστηριότητές τους στα πλαίσια της ομάδας
συνομηλίκων, είναι οι μεταξύ τους «συζητήσεις» και οι «βόλτες». Συνηθίζουν
ακόμη να ακούνε μαζί «μουσική» και να «κάνουν διάφορες πλάκες»!

Μέσα στις δραστηριότητές τους φυσικά, βρίσκονται και τα «φαστ φουντ», το
«παιχνίδι», τα «σπορ», η «τηλεόραση» και το «σινεμά». Μια ανάλυση των
ευρημάτων της έρευνας σχετικά με τις δραστηριότητες των νέων κατά τον ελεύθερο
χρόνο τους, δείχνει ότι οι «κοριτσίστικες» παρέες, σαν σύνολο,
δραστηριοποιούνται περισσότερο σε «συζητήσεις», «άκουσμα μουσικής», «βόλτες»,
ενώ οι «αγορίστικες» παρέες εμφανίζουν υψηλότερες συσχετίσεις, σε σύγκριση με
τα κορίτσια, σε «παιχνίδι», «σπορ», «υπολογιστές – ηλεκτρονικά», «σινεμά».
Παράλληλα, ο παράγοντας ηλικία διαφοροποιεί τις δραστηριότητες δημιουργώντας
τυπικές συμπεριφορές για τους «μικρούς» των 12-13 ετών και για τους «μεγάλους»
των 14-17 ετών.

Έτσι, οι «μικροί» παρουσιάζουν πιο αυξημένες δραστηριότητες από τους
«μεγάλους» στο «παιχνίδι» και στο «διάβασμα των μαθημάτων του σχολείου», ενώ ο
«μεγάλοι», σε σχέση με τους «μικρούς», παρουσιάζουν υψηλότερες συχνότητες σε
«μπαράκια», «καφετέριες», «ηλεκτρονικά», «φαστ φουντ», «σινεμά», «μουσική»
κ.λπ. Επικεντρώνοντας στα ευρήματα της έρευνας όσον αφορά τις διαφοροποιήσεις
της ηλικίας, παρατηρούμε ότι η μετάβαση από την πρώιμη στην κυρίως εφηβεία
συνοδεύεται από την ανακάλυψη και αξιοποίηση χώρων καφενειακού τύπου
(καφετέριες – μπαράκια), μια θέση στους οποίους συμβολίζει την απόσταση από
τους «μικρούς» και το πέρασμα στους «μεγάλους». Παράλληλα, το παιχνίδι,
δραστηριότητα στην οποία διακρίνονται οι παρέες των «μικρών», μειώνεται καθώς
η ομάδα των συνομηλίκων πλησιάζει την ηλικία των 16 ετών. Χρειάζεται, επίσης,
στο σημείο αυτό να υπογραμμίσουμε ότι η νεότητα δεν είναι μια ηλικιακή φάση,
αλλά και μια κοινωνική κατηγορία και στα πλαίσια αυτά, ο «τύπος» και η μορφή
των δραστηριοτήτων της ομάδας συνομηλίκων δεν είναι, σε καμία περίπτωση,
«αδιάβροχες» στις κοινωνικές διαφοροποιήσεις των οικογενειών από τις οποίες
προέρχονται τα μέλη της παρέας.

Οι κοινωνικές διαφορές και οι ανισότητες δεν εξουδετερώνονται στα πλαίσια της
νεανικής συμπεριφοράς και δεν είναι λίγες οι φορές που η «ελεύθερη επιλογή»
δραστηριοτήτων που αφορούν π.χ. «σπορ» ή «κομπιούτερ» από τη μια και
«τηλεόραση» από την άλλη, δύο ξεχωριστών ομάδων συνομηλίκων, δεν είναι παρά η
μεταμφιεσμένη δράση της δυνατότητας ή της αδυναμίας να αντιμετωπιστεί το
οικονομικό κόστος στο οποίο παραπέμπουν οι πρώτες «επιλογές».