Τουριστική διάβρωση

Φαίνεται ότι ο άνθρωπος ουδέποτε έπαψε να νοσταλγεί τη μυθική εποχή που ζούσε
ελεύθερος ως κυνηγός και συλλέκτης.

Ιδιαίτερα, οι εδραίοι κάτοικοι των πόλεων ­ το 80% Ευρωπαίων ­ είναι αυτοί που
θέλγονται τον πλάνητα βίο των νομάδων. Αυτό που αναζητούν είναι η έντονη επαφή
με τη φύση και τους άλλους ανθρώπους, ό,τι δηλαδή τους στερεί το άξενο αστικό
περιβάλλον στο οποίο αυτοπαγιδεύονται έντεκα μήνες τον χρόνο. Η βιομηχανία του
τουρισμού έχει εξελιχθεί σε σημαντικό οικονομικό κλάδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση
που ήδη αντιπροσωπεύει το 5,5% του ΑΕΠ, ενώ η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων
που εγκαταλείπουν προσωρινά τις εστίες τους για να επιδοθούν στη δαπανηρή
περιπέτεια των διακοπών αυξάνεται με ρυθμούς ταχύτερους από την ανάπτυξη των
οικονομιών (5% έναντι 2% τον χρόνο την περίοδο 1985-1990). Η συγκέντρωση στον
χώρο και τον χρόνο ενός τεράστιου αριθμού τουριστών που κατακλύζουν τις
παραλίες, συνωθούνται στα μονοπάτια των δασών, τσαλαπατούν τη χλωρίδα,
τρομάζουν την πανίδα, καταναλώνουν ενέργεια για τις μετακινήσεις τους με
αεροπλάνα, αυτοκίνητα και πλοία, ανατρέπει τις τοπικές και τις περιφερειακές
ισορροπίες. Και όταν η περίοδος των διακοπών τελειώσει, αυτό που παραμένει
είναι τεράστιοι όγκοι απορριμμάτων, υποβαθμισμένοι βιότοποι, κενά ξενοδοχεία,
κλειστά τουριστομάγαζα. Γύρω στα 3 εκατομμύρια τόνους σκουπιδιών και 300
εκατομμύρια κυβικά μέτρα λυμάτων άφησαν πίσω τους τα 100 εκατομμύρια τουριστών
που επισκέφθηκαν τις θερμές ακτές της Μεσογείου το 1990. Σε 4.400 τετραγωνικά
χιλιόμετρα υπολογίζεται η έκταση που καταλαμβάνουν οι τουριστικές
εγκαταστάσεις που έχουν κατασκευασθεί για την υποδοχή αυτού του πολύχρωμου και
πολύβοου πλήθους (το 90% στην Ισπανία, τη Γαλλία και την Ιταλία) ­ έκταση που
αντιστοιχεί σε μια συμπαγή ζώνη πλάτους 300 μέτρων, με μήκος που θα έφθανε για
να καλυφθεί από άκρου εις άκρον το σύνολο της ακτογραμμής της Ελλάδας. Ο
τουρισμός στις ακτές της Μεσογείου τριπλασιάσθηκε την περίοδο 1970-1990 ενώ
στην Ελλάδα εξαπλασιάσθηκε. Και η τάση είναι τα μεγέθη αυτά να αυξηθούν
εκθετικά τις επόμενες δεκαετίες.

Συντηρητικές προγνώσεις προβλέπουν αύξηση των τουριστών στις μεσογειακές χώρες
στα 380 εκατομμύρια.

Τις πιέσεις δεν τις υφίστανται μόνον οι ακτές. Γύρω στα 100 εκατομμύρια είναι
αυτοί που κάθε χρόνο προτιμούν την ψύχρα των Άλπεων, 50 εκατομμύρια από αυτούς
για να απολαύσουν τις χαρές του σκι. 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους έχουν
μεταμορφωθεί σε χιονοδρομικές πίστες, αυξάνοντας τα φαινόμενα των
χιονοστιβάδων και των κατολισθήσεων. Ο εντατικός ορεινός τουρισμός
αναπτύσσεται και στα Πυρηναία και προβλέπεται να μεταπηδήσει και στα ελληνικά
βουνά, κυρίως στον Όλυμπο, τον Παρνασσό, την Πίνδο και τα βουνά και τα
φαράγγια της Κρήτης.

Σε όλα υπάρχουν όρια. Φυσικά, πολιτισμικά, ψυχολογικά. Το ερώτημα συνεπώς που
τίθεται είναι: Πόσους τουρίστες μπορεί να αντέξει μια περιοχή χωρίς να
αλλοιωθεί ανεπανόρθωτα το φυσικό και το πολιτισμικό περιβάλλον της, χωρίς να
βγει εκτός μάχης η διοικητική μηχανή και χωρίς να δοκιμασθεί ανεπίτρεπτα η
ψυχική αντοχή των γηγενών; Η φέρουσα ικανότητα ενός τόπου είναι δείκτης που
εξαρτάται από όλες αυτές τις παραμέτρους. Όμως, ενώ δεν είναι εύκολο να
προσδιορισθεί ο αριθμός των τουριστών που είναι σε θέση να αντέξει μια
περιοχή, δεν είναι δύσκολο να διαπιστωθεί πότε η τουριστική πίεση ξεπερνά τη
φέρουσα ικανότητα μιας περιοχής. Σε πολλές περιοχές της Ευρώπης που δέχονται
ισχυρές τουριστικές πιέσεις η υποβάθμιση έχει φθάσει σε σημείο που να απειλεί
την ίδια τη διατήρηση της τουριστικής δραστηριότητας. Ιδιαίτερη ένταση έχει το
φαινόμενο στην παραλιακή ζώνη της Μεσογείου: Στην Ισπανία τα γιγάντια
τουριστικά σιλό εξαναγκάζουν τους δύσμοιρους τουρίστες σε πειθαρχημένη
διαβίωση ενώ η άναρχη δόμηση στις ελληνικές ακτές τούς στερεί το παραθαλάσσιο
τοπίο που τους υποσχέθηκαν τα τουριστικά φυλλάδια.