ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Φθηνοί άνθρωποι

Η απόφαση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης για τον Antenna προκάλεσε
νέες συζητήσεις για το ρόλο της τηλεόρασης κ.λπ.Κι αυτή τη φορά, όπως και όλες
τις τελευταίες, ο διάλογος διεξάγεται μεταξύ γνωστών ανθρώπων, προκαλεί το
ενδιαφέρον της πολιτικής κοινωνίας (πολιτικοί, κρατικοί αξιωματούχοι,
συνδικαλιστές, δημοσιογράφοι), δίχως όμως να αγγίζει τους υπόλοιπους Έλληνες.

Η γενικευμένη αυτή αδιαφορία για τις περί ΜΜΕ συζητήσεις έχει δύο αίτια: α) τη
γενικότερη αδιαφορία προς οτιδήποτε πολιτικό και β) τη συναίσθηση ή την
πεποίθηση, ότι οι συζητήσεις αυτές είτε δεν έχουν κανένα πρακτικό αποτέλεσμα
είτε είναι αερολογούσες, ειδικά όταν διεξάγονται με συνομιλητές τους ίδιους
ανθρώπους των ΜΜΕ.

Γενικευμένη είναι, λοιπόν, η εντύπωση, ότι ο περί μέσων ενημέρωσης διάλογος
αποτελεί απλή φλυαρία, δίχως τηλεθέαση ή ακρόαση. Προσωπικώς, αποφεύγω πια να
συμμετέχω στις σχετικές συζητήσεις και συνειδητά εγκατέλειψα ακόμη και τη
διδασκαλία του μαθήματος του Δικαίου των ΜΜΕ. Θεώρησα κωμικό να διδάσκω το
περιεχόμενο ενός κλάδου Δικαίου, το οποίο δεν εφαρμόζεται.

Η τελευταία, όμως, απόφαση του Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης προκάλεσε και
ορισμένες αντιδράσεις που έδωσαν νέο ενδιαφέρον στο όλο θέμα. Το νέο δεδομένο
εδώ είναι ότι πολλοί βουλευτές τοποθετήθηκαν δημόσια υπέρ ενός συγκεκριμένου
και μεγάλης πανελλήνιας εμβέλειας ιδιωτικού καναλιού. Το σημερινό άρθρο μου
δεν θα σχολιάσει τα αυτονόητα περί των πολιτικών φίλων της ιδιωτικής εξουσίας.
Με βάση, όμως, αυτό το νέο δεδομένο, είναι ευκαιρία να θυμηθούμε δύο μεγάλες αλήθειες:

Πρώτον. Εδώ και χρόνια έγινε και στην Ελλάδα γνωστό ότι τα ΜΜΕ, παρ’ ότι
δίνουν ευκαιρίες στην ελεύθερη έκφραση και παρά το γεγονός ότι δι’ αυτών
διοχετεύεται πληροφόρηση, κατά κύριο λόγο δεν αποτελούν μέσα προάσπισης των
ελευθεριών και των δικαιωμάτων του σύγχρονου ανθρώπου. Βασική συνέπεια της
κερδοσκοπικής λειτουργίας, κυρίως της τηλεόρασης, είναι η προσβολή κλασικών
ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η υπεράσπιση του κατηγορουμένου, η αξία του
ανθρώπου κι αυτό ακόμη το δικαίωμα στην πληροφόρηση. Ως προς αυτό μάλιστα το
τελευταίο δικαίωμα, και για να αρθούν κάποιες εκ του πονηρού αμφιβολίες,
αξίζει να σημειωθεί πως η αποτελεσματικότερη μορφή της σύγχρονης λογοκρισίας
είναι η υπερπληροφόρηση και η παραπληροφόρηση.

Και πάλι, για να προλάβω εκ του πονηρού ισχυρισμούς και ψευδοπροβλήματα,
οφείλω να τονίσω ότι τα επιχειρήματα των ίδιων των ΜΜΕ περί περιορισμού της
ελευθερίας τους, όταν θίγονται ή υφίστανται κριτική ή τιμωρούνται, είναι απλή
δημαγωγία κι απόπειρα συγκάλυψης των ευθυνών που προκύπτουν από την πρακτική
τους. Όσα χαμόγελα προκαλεί το επιχείρημα ότι σπρώχνοντας τον συνάνθρωπό σου
στο δρόμο και ρίχνοντάς τον κάτω λειτουργείς μέσα στο πλαίσιο του
συνταγματικού σου δικαιώματος να κινείσαι ελεύθερα, άλλα τόσα ακριβώς χαμόγελα
προκαλεί και ο ισχυρισμός αυτού που προσβάλλει ανθρώπινα δικαιώματα, ότι δήθεν
κινείται στο πλαίσιο του δικαιώματός του να εκφράζεται ελεύθερα. Δεύτερον.
Πάγιος αναληθής ισχυρισμός, κυρίως των ανθρώπων της τηλεόρασης είναι, πως τα
πάσης φύσεως σκουπίδια που προσφέρουν ανταποκρίνονται ευθέως στη ζήτηση του
κόσμου. Ουδέν ψευδέστερο του προηγουμένου. Η αλήθεια είναι ότι η πλειοψηφία
των ανθρώπων των χωρών της Δύσης έχουν χαμηλό πνευματικό επίπεδο. Έτσι,
περιεχόμενο των σύγχρονων κρατικών πολιτικών στον τομέα της παιδείας, μετά το
ξεπέρασμα του αναλφαβητισμού, είναι η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου. Τα ΜΜΕ
λειτουργούν στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση.

Αντί να προσπαθούν να δώσουν κάτι καλύτερο, προσαρμόζονται γρήγορα στο χαμηλό
επίπεδο των περισσοτέρων ανθρώπων και, λειτουργώντας μεταξύ τους
ανταγωνιστικά, τελικά χειροτερεύουν το συλλογικό μορφωτικό επίπεδο.
Δημιουργούν έτσι χειρότερης στάθμης ζήτηση, την οποία σπεύδουν να
ικανοποιήσουν με ολοένα χαμηλότερης στάθμης προσφορά. Για να πεισθούμε για του
λόγου το αληθές, αρκεί να συγκρίνουμε αυτά που θεωρούσαμε ως χείριστα
τηλεοπτικά προϊόντα προ τριετίας, με αυτά που θεωρούμε σήμερα ως τα χειρότερα
δείγματα τηλεόρασης. Η επιδείνωση είναι προφανής. Το συγκλονιστικό εδώ είναι
ότι δεν είναι καθόλου αποχαυνωμένοι οι διευθύνοντες όλην αυτήν την εκστρατεία
αποχαύνωσης. Με το μορφωτικό τους επίπεδο, τα καλά τους εισοδήματα, τα ύφη
τους και τις περιφρονητικές τους ειρωνείες, οι οποίες προκύπτουν από όλα τα
προηγούμενα αλλά και από τα ποσοστά των τηλεθεάσεών τους (πλειοψηφίες γαρ),
είτε νίπτουν τα χέρια ως Πόντιοι Πιλάτοι όταν μιλούν δημόσια είτε εξαπολύουν
κατηγορίες είτε διακηρύσσουν τα περί της ελευθερίας του λόγου. Φθηνιάρικα
επιχειρήματα, φθηνών ανθρώπων.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.