Ταξίδι στην καρδιά του Ψηλορείτη

Ένα μαγικό κόσμο ανακάλυψαν επιστήμονες – σπηλαιολόγοι που εξερεύνησαν το
μεγαλύτερο σπηλαιοβάραθρο της Ελλάδας και ένα από τα σημαντικότερα του κόσμου,
σε μια παρυφή του Ψηλορείτη.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ

ΚΑΙ το όνομα αυτού: Ταφκούρα. Έτσι το ονόμασαν οι Ανωγειανοί, που το γνώριζαν
εδώ και αιώνες. Δεν ήξεραν όμως το μεγαλείο και τη μεγαλοσύνη του, αφού κρύβει
ολόκληρα ποτάμια, λίμνες, εκπληκτικές στοές και παραδεισένια περάσματα.

Η είσοδός του είναι σε υψόμετρο 1.485, ενώ τα Ανώγεια βρίσκονται σε υψόμετρο 750.

Και οι σπηλαιολόγοι, με επικεφαλής τον Κώστα Αδαμόπουλο, κατέβηκαν πρώτη φορά
σε βάθος 810 μέτρων από την είσοδο του σπηλαιοβάραθρου και βρέθηκαν κοντά 100
μέτρα κάτω από το ιστορικό χωριό.

Η αποστολή τους αυτή είναι η μεγαλύτερη που έγινε ποτέ στην Ελλάδα και μια από
τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη. Και δημιούργησε ένα αφάνταστο ρεκόρ: Κατάβαση σε
βάθος 810 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της Γης και σε διαδρομή μήκους άνω των
5 χιλιομέτρων. Οι σπηλαιολόγοι στη διάρκεια αυτής της διαδρομής βρέθηκαν
μπροστά σε τρία υπόγεια ποτάμια τα οποία έχουν μεγάλη παροχή νερού ακόμη και
το καλοκαίρι, σε αντίθεση με την άνυδρη επιφάνεια του Ψηλορείτη.

«Βρεθήκαμε εκστασιασμένοι στο εσωτερικό τεράστιων γαλαριών με μέση διατομή 5
μέτρων και μήκος μερικών εκατοντάδων μέτρων. Και όλα αυτά στο… κέντρο της
Γης» λέει ο Κ. Αδαμόπουλος. Πλησιάζοντας ­ έπειτα από λιμνούλες και χαράδρες ­
στα 750 μέτρα άκουσαν ένα θόρυβο σαν να δούλευε γεννήτρια ή ένα μεγάλο
μηχάνημα. Πλησίασαν και βρέθηκαν στην πηγή ενός ποταμού ο οποίος ξεχυνόταν σε
μικρούς διαδοχικούς καταρράκτες. Η αποστολή άρχισε να σκέφτεται μήπως το νερό
στο βάραθρο σχετίζεται με τον ποταμό Αλμυρό που πηγάζει στις βόρειες ακτές του
Ηρακλείου, σε απόσταση 21 χιλιομέτρων…

Στην κατάβαση οι σπηλαιολόγοι εφάρμοσαν τις πλέον σύγχρονες παραλλαγές της
τεχνικής του μονού σχοινιού, έκαναν 53 κατακόρυφες καταβάσεις, ενώ τα
βρήκαν… σκούρα σε 3 πολύ στενά σημεία. Έμειναν εκεί 33 ώρες και αρκετοί
παρουσίασαν συμπτώματα υποθερμίας που οφείλονταν στη χαμηλή θερμοκρασία
(10,5ΨC) και υγρασία 100% στην ατμόσφαιρα.

Παρά το πρόσφατο επίτευγμα, η Ταφκούρα δεν είναι πρόσφατη ανακάλυψη. Την
ήξεραν από παλιά. Όπως και πολλά άλλα σπηλαιοβάραθρα που διαθέτει ο
Ψηλορείτης, τα οποία χρόνια τώρα προσελκύουν το ενδιαφέρον σπηλαιολόγων από
όλον τον κόσμο. «Σήμερα μάλιστα», λέει ο Κώστας Αδαμόπουλος, «θεωρείται η
καλύτερα εξερευνημένη περιοχή στην Ελλάδα και η σχετική βιβλιογραφία
συγκεντρώνει τις περισσότερες αναφορές αποστολών».

Η πρώτη χαρτογράφηση της Ταφκούρας γίνεται το 1978 από τον Γάλλο γεωλόγο
ερευνητή δρα R. Maire μέχρι βάθους 100 μέτρων. Το 1984 και το 1989 άλλες δύο
αποστολές δεν καταφέρνουν να περάσουν τη στενωπό που βρίσκεται σε βάθος 100
μέτρων. Από το 1989 απασχολεί σοβαρά τους Έλληνες και Γάλλους σπηλαιολόγους. Η
προσπάθεια, τον ίδιο χρόνο, για ν’ ανοίξουν με το σφυρί και το καλέμι το
στένωμα ­ από όπου έβγαινε αέρας και ακουγόταν νερό ­ αποβαίνει μάταιη.

Δεν το βάζουν κάτω. Λίγες ημέρες αργότερα με τη βοήθεια του Ανωγειανού
σπηλαιολόγου Λυκούργου Βρέντζου μεταφέρουν κάποια μηχανήματα (γεννήτρια,
κομπρεσέρ, κ.λπ.) κι ανεβοκατεβαίνουν διαδοχικά στα 100 μέτρα, δουλεύοντας σε
βάρδιες. Το αποτέλεσμα πενιχρότατο και η κούραση έντονη. Έτσι, οι προσπάθειες
διακόπτονται ώς το επόμενο καλοκαίρι. Η χρήση εκρηκτικών από τον υπεύθυνο της
γαλλικής ομάδας Thierry Monges έφερε κάποια αποτελέσματα. Και το 1994 όμως το
βάραθρο αντιστάθηκε. Η ανακάλυψη το ίδιο καλοκαίρι του βαράθρου Διπλοτάφκι,
ένα μόλις χιλιόμετρο δυτικότερα με βάθος 400 μέτρων, τους αποζημίωσε εν μέρει,
και τους απέσπασε την προσοχή από την Ταφκούρα.

Καλοκαίρι του ’95. Η Manon Morean και ο Thierry Monges έχουν τοποθετήσει 100
μέτρα κάτω από τη Γη τα τελευταία εκρηκτικά. Η Manon απομακρύνεται προς ένα
καλά προφυλαγμένο σημείο. Ο Thierry κρατά την ανάσα του, συνδέει τον
πυροκροτητή, απλώνει το καλώδιο ώς την προφυλαγμένη θέση και πυροδοτεί!

Το «μπουμ» είναι εκκωφαντικό.

Ένα δυνατό ωστικό κύμα φτάνει μακριά σβήνοντας τα «φαναράκια» ασετιλίνης των
σπηλαιολόγων. Βράχια υποχωρούν και γκρεμίζονται.

Λίγο αργότερα, έπιναν νερό από την πηγή που τους προσκαλούσε τρία ολάκερα
χρόνια, και έμειναν άφωνοι μπροστά σ’ ένα απίστευτο θέαμα, 440 μέτρα κάτω από
τη Γη.

Το καλοκαίρι του 1996 μια ολιγομελής ομάδα σπηλαιολόγων (πέντε Γάλλοι και
τέσσερις Έλληνες), γνωστοί μεταξύ τους από τις παλαιότερες αποστολές, κάνουν
«σπίτι» τους την Ταφκούρα. Στα έγκατα της Γης, κάθε μέρα και βαθύτερα, κάθε
μέρα και πιο μακριά.

Στις 10 Αυγούστου του ’96 ο Κώστας Αδαμόπουλος και ο Κώστας Φαραζάκης
διανυκτερεύουν στο σπήλαιο, σε βάθος 740 μέτρων από την επιφάνεια και
περιμένουν 33 ολόκληρες ώρες!

Φέτος από τον Μάιο, μια εξ ολοκλήρου ελληνική αποστολή με υπεύθυνο τον Κώστα
Αδαμόπουλο έχει ξεκινήσει τις εξερευνήσεις σε άγνωστα τμήματα του σπηλαίου που
παρουσιάζουν τεράστιο ενδιαφέρον.

Από τις αρχές Αυγούστου, μάλιστα, θα βρεθούν μαζί τους για λίγες ημέρες και
Γάλλοι συνάδελφοι και φίλοι τους, αλλά και σπηλαιολόγοι από την Αθήνα.

Η φετινή αποστολή θα διαρκέσει ώς τις αρχές Σεπτεμβρίου και επιφυλάσσει,
σύμφωνα με όλα τα στοιχεία, πολλές εκπλήξεις.

Στον άθλο αυτό των Ελλήνων σπηλαιολόγων συμμετείχαν:

* Ο Κώστας Αδαμόπουλος, εξερευνητής και σπηλαιολόγος, μέλος Δ.Ε. του Τμήματος
Κρήτης της ΕΣΕ (υπεύθυνος της αποστολής).

* Κώστας Φαραζάκης, σπηλαιολόγος.

* Ανδρέας Χριστοδούλου, σπουδαστής ΤΕΙ.

* Παναγιώτης Χορευτής, σπουδαστής ΤΕΙ και

* Λυκούργος Βρέντζος σπηλαιολόγος της ΕΣΕ.