Νέοι «αστέρες» κάνουν …πρόβα στο Αιγαίο

Η αμερικανική διπλωματική μηχανή αρχίζει, αργά αλλά σταθερά, να κινητοποιείται
εν όψει της πρωτοβουλίας που έχει αναλάβει ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ για το
Κυπριακό. Η ηγεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ εκτιμά ότι το τρίγωνο Ελλάδα – Κύπρος
– Τουρκία θα βρεθεί τους επόμενους μήνες στην κορυφή των προτεραιοτήτων
της.ΠΡΙΝ ΑΠΟ λίγες μόνο εβδομάδες, η υπουργός Εξωτερικών Μαντλίν Ολμπράιτ
παρακάθησε σε δείπνο, στον τελευταίο όροφο του κτιρίου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ,
το οποίο είχε οργανώσει ο απερχόμενος πρόεδρος του Ινστιτούτου Κάρνεγκι, Μορτ
Αμπράμοβιτς (πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα). Το κεντρικό θέμα του δείπνου
ήταν οι εξελίξεις στην Τουρκία και το πώς θα επηρεάσουν τα αμερικανικά
συμφέροντα, καθώς και η κατάσταση στο Αιγαίο και την Κύπρο.

Όλοι όσοι μίλησαν, ανέπτυξαν την ανάγκη ενίσχυσης της στρατιωτικής ηγεσίας
στην Άγκυρα, εξήραν τη σημασία της Τουρκίας και προέτρεψαν την κ. Ολμπράιτ να
δώσει μάχη για να σταματήσει το σημερινό άτυπο εμπάργκο όπλων στην παροχή
εξοπλισμών. Οι ειδικοί αναλυτές που μίλησαν, αναφέρθηκαν εν συντομία στο
Κυπριακό και εξέφρασαν την απαισιοδοξία τους για την επίλυσή του, ενώ
παράλληλα επέρριψαν ευθύνες στην Ελλάδα γιατί δεν προωθεί ενεργά τον διάλογο
με τη γείτονα χώρα. Το κλίμα που επικράτησε στο δείπνο αυτό αντανακλά την
ατμόσφαιρα που επικρατεί τις ημέρες αυτές στην Ουάσιγκτον, εν μέσω των αλλαγών
του επιτελείου που θα ασχοληθεί με τις ελληνικές και τουρκικές υποθέσεις.

Βασικό ρόλο στη νέα περίοδο ακτιβισμού της Ουάσιγκτον θα διαδραματίσει ο νέος
υφυπουργός Εξωτερικών για ευρωπαϊκές υποθέσεις, Μαρκ Γκρόσμαν. Ο 40άρης
διπλωμάτης έρχεται από την Άγκυρα, όπου υπηρέτησε ως πρέσβης και κατά την
άποψη πολλών παρατηρητών έπαιξε ρόλο ένθερμου και συστηματικού υποστηρικτή των
θέσεων της Άγκυρας εφ’ όλης της ύλης. Ο κ. Γκρόσμαν είναι ένας από τους λίγους
Αμερικανούς αξιωματούχους που υποστηρίζουν ότι υπάρχει και πρέπει να ενισχυθεί
η εξεύρεση στρατιωτικής λύσης στο κουρδικό πρόβλημα.

Πρόκειται για έναν νέο, φιλόδοξο διπλωμάτη ο οποίος δεν κρύβει την πρόθεσή του
να αφιερώσει το μεγαλύτερο τμήμα του χρόνου του στην Τουρκία. Ήδη, έχει
εκδηλώσει τη σαφή επιθυμία του να ξεμπλοκάρει τη διαδικασία παροχής των τριών
φρεγατών τύπου ΠΕΡΙ στην Τουρκία, παρά τις έντονες αντιρρήσεις του γερουσιαστή
Πολ Σαρμπάνη και άλλων μελών του Κογκρέσου.

Στην Αθήνα αναμένεται περί τον επόμενο Δεκέμβριο ο γνωστός μας εκπρόσωπος του
Στέιτ Ντιπάρτμεντ Νίκολας Μπερνς, στενός φίλος του κ. Γκρόσμαν. Ο κ. Μπερνς
είχε δηλώσει σαφή προτίμηση για την πρεσβεία της Πράγας, λόγω και των
φανατικών του καθολικών πεποιθήσεων, αλλά όταν συνειδητοποίησε ότι θα έπρεπε
να περιμένει έως το καλοκαίρι του 1998 γι’ αυτή τη μετάθεση προτίμησε το
δύσκολο πόστο της Αθήνας.

Ο νυν εκπρόσωπος θεωρείται άνθρωπος με σημαντική πείρα και γνώση των
μηχανισμών της γραφειοκρατίας, καθώς έχει υπηρετήσει κυρίως στην Ουάσιγκτον,
σε θέσεις-κλειδιά στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τον Λευκό Οίκο. Διατηρεί πολύ
καλές σχέσεις με όλους τους εκπροσώπους του αμερικανικού και ξένου Τύπου, δεν
γνωρίζει όμως σε βάθος τις ελληνικές υποθέσεις και γι’ αυτό έχει αρχίσει μια
εκστρατεία επαφών και γνωριμιών με ειδικούς, στελέχη της Ομογένειας και
διπλωμάτες που έχουν υπηρετήσει στην Αθήνα στο παρελθόν.

Ο κ. Μπερνς είχε πολύ κακές σχέσεις στο παρελθόν με τον Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, με
τον οποίο τσακώθηκε βίαια και δημόσια πριν από τρία περίπου χρόνια, όταν ο
διαπραγματευτής για τη Βοσνία ήθελε να κάνει μια ενημέρωση και ο Μπερνς
επέμενε ότι έπρεπε να γίνει off the record και χωρίς να δημοσιοποιηθεί ποιος
την έκανε. Ο γνωστός για τον εγωισμό του κ. Χόλμπρουκ δεν υποχωρούσε και η
διένεξη ελύθη από τον τότε υπουργό Εξωτερικών Γουόρεν Κρίστοφερ, ο οποίος πήρε
το μέρος του εκπροσώπου του. Δεν έχει γίνει ακόμη γνωστό αν ο κ. Χόλμπρουκ
συγχώρησε ποτέ τον κ. Μπερνς, αλλά οι φήμες τους φέρουν να διατηρούν τυπικές
μόνο σχέσεις.

Αναπληρωτής του κ. Μπερνς στην Αθήνα θα είναι ένα ανερχόμενο αστέρι της
αμερικανικής διπλωματίας, ο Τέρι Σνελ, ο οποίος είχε χειρισθεί τις υποθέσεις
της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων επί εποχής Χόλμπρουκ. Έμπειρος
διπλωμάτης, αναμένεται να παίξει «παιχνίδι» στο νέο του πόστο και να
συνεργάζεται στενά με τον κ. Χόλμπρουκ, έως ότου φθάσει στην Αθήνα ο κ. Μπερνς.

Στον τέταρτο όροφο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα εγκατασταθεί σύντομα ο νέος
συντονιστής για το Κυπριακό Τομ Μίλερ, ο οποίος υπηρετεί ακόμα στην Αθήνα ως
επιτετραμμένος. Ο κ. Χόλμπρουκ τον επέλεξε προσωπικά και τον επέβαλε στη θέση
αυτή λόγω της στενής σχέσης που είχαν αποκτήσει, όταν χρειάσθηκε να
διαπραγματευθούν από κοινού την ενδιάμεση συμφωνία μεταξύ Αθηνών και Σκοπίων.
Ο κ. Μίλερ είχε αναλάβει να συνοδεύσει τον κ. Χόλμπρουκ στη βίλα της Εκάλης
και να του εξηγήσει όλο το παρασκήνιο γύρω από το περιβάλλον του τότε
πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου. Ο κ. Χόλμπρουκ τον άφησε, μάλιστα, να
περιμένει στο σαλόνι της βίλας έως ότου φθάσει στα Σκόπια και εξασφαλίσει το
«Ο.Κ.» του προέδρου Κίρο Γκλιγκόροφ για τη συμφωνία που είχε εξασφαλίσει από
τον Έλληνα ηγέτη.

Ο κ. Μίλερ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, σχεδόν μανία, με τα θέματα τρομοκρατίας,
καθώς έχασε έναν από τους πιο στενούς του φίλους ­ τον στρατιωτικό ακόλουθο
Γουίλιαμ Νόρντιν ­ σε δολοφονική ενέργεια της οργάνωσης 17 Νοέμβρη. Γνωρίζει,
πάντως, πολύ καλά την ελληνική πολιτική σκηνή και φημίζεται για το
υπερδραστήριο στυλ του.

Από τη νέα του θέση θα συντονίζει την αμερικανική πολιτική στο Κυπριακό και θα
προετοιμάζει το έδαφος για τις παρεμβάσεις του κ. Χόλμπρουκ, οι οποίες
αναμένεται ότι θα είναι περιορισμένες και θα εκδηλώνονται σε κρίσιμες μόνο στιγμές.

Όσο για την Τουρκία, θα αποκτήσει έναν νέο Αμερικαννό πρέσβη, τον Μαρκ Πάρις,
ο οποίος ησχολείτο έως πρόσφατα με τις ισραηλινές υποθέσεις στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες εξελίξεις των τελευταίων μηνών είναι η απόλυτη
σύνδεση της Τουρκίας και του Ισραήλ στα μυαλά των ειδικών που ασχολούνται με
την Τουρκία, στην αμερικανική πρωτεύουσα. Η στρατηγική σχέση Τουρκίας – Ισραήλ
θεωρείται πλέον δεδομένη και δίνει στις τουρκικές θέσεις την ασυλία που έως
τώρα απολάμβανε μόνο το Ισραήλ, το «ιερόν τέρας» για το κατεστημένο της
αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, που κανείς δεν τολμά να πειράξει ή ακόμα
και να επικρίνει.

Το ενδιαφέρον είναι, εξάλλου, πως η καλολαδωμένη φιλοϊσραηλινή μηχανή
αναλυτών, δημοσιογράφων και ειδικών προσφέρει κάθε δυνατή υπηρεσία στην
Άγκυρα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Ινστιτούτου για Υποθέσεις Εγγύς
Ανατολής, που θεωρείται ότι ελέγχεται πλήρως από το Τελ Αβίβ και το οποίο έχει
λάβει σημαντικά ποσά για τη μελέτη των τουρκικών υποθέσεων, ενώ παράλληλα
συμβουλεύει καθημερινά τους αξιωματούχους σε θέσεις-κλειδιά της κυβέρνησης
Κλίντον για το τι πρέπει να κάνουν σε σχέση με την Άγκυρα.

Η στενή στρατηγική σχέση Τουρκίας – Ισραήλ επικαλύπτει όλες τις άλλες
παραμέτρους της αμερικανικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ αφήνει
ελάχιστα περιθώρια στην ελληνική κυβέρνηση για να απαντήσει με κάποιον
αντιπερισπασμό. Πολλοί από τους νέους πρωταγωνιστές στην άσκηση της
αμερικανικής πολιτικής έναντι της Ελλάδος και της Τουρκίας διατηρούν στενές
σχέσεις με τα άτομα που καλλιεργούν την εικόνα σύνδεσης Τουρκίας – Ισραήλ στην
Ουάσιγκτον και είναι, συνεπώς, λογικό να αναμένει κανείς ότι θα επηρεασθούν
καθοριστικά από τις απόψεις τους.

Οι κ.κ. Χόλμπρουκ, Γκρόσμαν, Μπερνς και Πάρις θα κληθούν τους επόμενους μήνες
να διαχειρισθούν εκρηκτικά προβλήματα και να πάρουν σημαντικά ρίσκο, ακόμα και
για τις καριέρες τους. Το ερώτημα είναι κατά πόσον θα έχουν άνωθεν εντολές για
μια ισορροπημένη στάση έναντι της Ελλάδος και της Τουρκίας ή αν θα
ακολουθήσουν την πεπατημένη οδό της απόκλισης υπέρ των τουρκικών συμφερόντων,
με τη δικαιολογία της τεράστιας σημασίας της Άγκυρας για τα δυτικά και
ισραηλινά συμφέροντα.