ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αυτοδιοίκηση Πανεπιστημίου

Παναγιώτης Νούτσος

Μπορεί να υπάρξει μια εναλλακτική πρόταση υποψηφιότητας για την αυτοδιοίκηση
των Πανεπιστημίων της χώρας μας; Το ερώτημα αυτό τίθεται με αφορμή απλώς τις
επικείμενες εκλογές και θα έπρεπε να διατυπώνεται ερήμην τους για να έχει
μεγαλύτερη εγκυρότητα.ΠΑΝΤΩΣ έτσι κι αλλιώς το ερώτημα υπονοεί έναν
διαφορετικό τρόπο κατάθεσης υποψηφιότητας που, για την ώρα τουλάχιστον, τόσο
το οικείο νομικό πλαίσιο όσο και το πολιτικό του περιεχόμενο δεν επιτρέπουν να
αναδυθεί. Ας δούμε τα πράγματα από την αρχή.

Υποθέτουμε ότι καλείται, με κανόνες άμεσης δημοκρατίας, η πανεπιστημιακή
«κοινότητα» (ο όρος με εισαγωγικά για να υπογραμμίζεται η χαμένη δυνατότητα
ενός όλου που ολοένα απεμπολεί τον ενιαίο προσανατολισμό της δράσης, από τη
σύλληψη έως την εκδίπλωσή της) να συζητήσει την κοινή της πορεία, ως δέσμη
προβληματισμών και δεσμεύσεων που προφανώς θα εμπλουτίζονται και συναφώς θα
τηρούνται μέσα από ένα forum διαρκούς παρουσίας και ανάδρασης. Τούτο θα
εγγυάται την αυτοδυναμία και την ανάπτυξη του Πανεπιστημίου ως εκπαιδευτικού
και ερευνητικού θεσμού. Πιο συγκεκριμένα, θα καθίσταται αναγκαία η διεκδίκηση
συνεχούς εκδημοκρατισμού του θεσμικού περιγράμματος της αυτοδιοίκησης του
Πανεπιστημίου, η μέριμνα για την προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας, η
φροντίδα για τη μεθοδολογική και θεματολογική ανανέωση των επιστημών, η
αναζήτηση του ομφάλιου λώρου με τον αναδιατασσόμενο κοινωνικό καταμερισμό της
εργασίας και, τέλος, η βούληση να μεγιστοποιηθεί η συμβολή του στη συγκρότηση
πτυχών της κοινωνικής συνείδησης.

Υποθέτουμε επιπλέον ότι κωδικοποιείται ένα πλαίσιο αρχών για την τελεσφόρα
ριζική αλλαγή πλεύσης στον τρόπο αυτοδιοίκησης του Πανεπιστημίου.
Διακηρύσσεται δηλαδή ότι η πανεπιστημιακή παιδεία αποτελεί αδιαπραγμάτευτο
δημόσιο αγαθό που προσφέρεται, σύμφωνα με την επιταγή του Συντάγματος, δωρεάν
και ότι η αυτοτέλεια του Πανεπιστημίου νοείται ως λειτουργική, εκπαιδευτική
και ερευνητική αυτονομία που αποκρούει τις κρατικές πιέσεις ή τις διεμβολές
από τον κερδώο Ερμή της αγοράς. Επαναλαμβάνεται η ανάγκη να διατηρήσει το
Πανεπιστήμιο και να διευρύνει τη φυσιογνωμία του ως πνευματικό ίδρυμα, στους
κόλπους του οποίου (ανα)παράγεται η γνώση με τρόπο (αυτο)κριτικό χωρίς να
εξαντλείται στον στενό ορίζοντα της επαγγελματικής κατάρτισης. Στο μείζον θέμα
της συγκυρίας διατυπώνεται απερίφραστα η θέση ότι η πρόσβαση στην
πανεπιστημιακή παιδεία τελείται χωρίς αποκλεισμούς και με τολμηρή λύση στο
ζήτημα των εισαγωγικών εξετάσεων που θα αποτρέπει βέβαια τη διολίσθηση σε ένα
«συμβατικό» Πανεπιστήμιο πολλαπλών ταχυτήτων, με εμπορεύσιμα «είδη» που μέσω
κληρωτίδας θα εμφανίζονται ελκυστικά.

Υποθέτουμε, τέλος, ότι στοιχειοθετείται μια πειστική πρόταση για την
ερευνητική πολιτική του Ιδρύματος, τα διατμηματικά προγράμματα σπουδών με
ουσιώδη συνοχή και όχι ως «ειδικεύσεις» μιας χρήσης, τα προγράμματα
μεταπτυχιακών σπουδών, τη βελτίωση των όρων έρευνας και διδασκαλίας του ΔΕΠ,
την ενίσχυση της φοιτητικής μέριμνας, την κατάργηση του υπάρχοντος «συστήματος
διανομής» τού ενός και μόνου εγχειριδίου, τον λειτουργικό εκσυγχρονισμό του
διοικητικού μηχανισμού, την ψήφιση εσωτερικού κανονισμού κ.λπ., με ύπατο
γνώμονα των συναφών επιλογών την οικολογική παράμετρο, τη διαπολιτισμική
κατανόηση, την εξάλειψη του κοινωνικού ρατσισμού και την κατάκτηση μορφών
άμεσης δημοκρατίας.

Ποιοι λόγοι όμως θα απέτρεπαν την υπερψήφιση ενός τριπρόσωπου ψηφοδελτίου που
θα εκπροσωπούσε για μία και μόνη τριετία αυτή τη δέσμη προβληματισμών και
δεσμεύσεων; Η αυτοπροβολή «παραγόντων» της πανεπιστημιακής ζωής παρακάμπτει ή
θέτει σε δεύτερη μοίρα το πλαίσιο αρχών που αναδύεται στους κόλπους πρακτικών
άμεσης δημοκρατίας και λογοδοτεί σ’ αυτήν. Ακόμη, η κομματική επιφοίτηση (που
διαπιστώνεται κυρίως μέσω των συμπαγών φοιτητικών παρατάξεων και των
οργανώσεων «βάσης») εναντιώνεται στην πρόταξη σχετικών κριτηρίων, όπως για
παράδειγμα θα ήταν η επιστημονική καταξίωση, η ακαδημαϊκή αξιοπρέπεια, η
διοικητική εμπειρία, η δημοκρατική ευαισθησία στη λειτουργία των συλλογικών
οργάνων, η δραστηριότητα ενεργών πανεπιστημιακών διανοουμένων, η συγκροτημένη
και συνάμα δημόσια εκφρασμένη άποψη για τον πανεπιστημιακό θεσμό, η ανυπόκριτη
συμφωνία με το κείμενο θέσεων και δεσμεύσεων. Η συνεχιζόμενη, τέλος, αδράνεια
και ο εφησυχασμός, που απλώς βολεύει την καθημερινότητά μας και τροφοδοτεί και
τροφοδοτείται από τις πελατειακές συναρτήσεις συμφερόντων, δεν ενθαρρύνει την
υιοθέτηση ενός εναλλακτικού εγχειρήματος σύμφωνα με την προτροπή της Μαρίας
Νεφέλης: «Αν δεν στηρίξεις το ένα σου πόδι έξω απ’ τη Γη ποτέ σου δεν θα
μπορέσει να σταθείς επάνω της»…

Ο Παναγιώτης Νούτσος είναι καθηγητής της Κοινωνικής και Πολιτικής
Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.