Γεμάτη ελάφια η Πάρνηθα

Στην Πάρνηθα. Στο πυκνό ελατόδασος, κρυμμένο στις φυλλωσιές, το υπέροχο κόκκινο ελάφι. Η προσέγγισή του δεν είναι πάντα εύκολη

«… Ανεβαίνοντας στο βουνό που λέγεται Πάρνηθα, είδαμε να τρέχουν μπροστά μας
κοπάδια από ζαρκάδια και ελάφια…», έγραφε εντυπωσιασμένος ο Άγγλος
αρχαιολόγος και περιηγητής Ρόμπερτ Τσάντλερ, που επισκέφθηκε την Αθήνα το 1764.

ΚΑΙ ΛΙΓΑ χρόνια αργότερα, το 1806, ένας άλλος συμπατριώτης του περιηγητής, ο
Λέικ, που μόλις είχε φθάσει από τη Θήβα, αποτύπωνε και αυτός στο χαρτί με τον
ίδιο ενθουσιασμό την εντύπωση που του έκαναν «τα δύο εκείνα ελάφια που
κατέβηκαν να δροσιστούν στην πηγή της Χασιάς…».

Ήταν «κόκκινα» ή όπως αλλιώς λέγονται «ευγενή» ελάφια. Σαν και αυτά που ακόμη
και σήμερα ζουν και αναπαράγονται στον εθνικό δρυμό της Πάρνηθας, σε μια
έκταση που απλώνεται σε περίπου 38.000 στρέμματα. Πριν από τρία χρόνια, η
καταγραφή που έγινε στην Πάρνηθα, με τη μέθοδο της «άμεσης παρακολούθησης»,
έδειξε πως ο αριθμός των ελαφιών ανερχόταν σε 110.

Η κ. Σύλβια Παπίκα, δασολόγος με ειδίκευση στη διαχείριση της άγριας πανίδας,
έρχεται σχεδόν καθημερινά σε επαφή μαζί τους, σε μέρη της Πάρνηθας όπως η
Βιλιάνη, η Σκίπιζα, η Σαλονίκη κ.ά. Μέρη, όπου μπορεί κάποιος να δει τα ελάφια
να περιφέρονται αμέριμνα ή να ακούσει το ποδοβολητό τους πίσω από τα πυκνά φυλλώματα.

«ΑΜΕΣΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ»

Η «άμεση παρακολούθηση», εξηγεί η κ. Παπίκα, βασίζεται στην παρατήρηση κατά
την περίοδο της αναπαραγωγής τους. Δηλαδή από το τέλος Αυγούστου, μέχρι και τα
μέσα Οκτωβρίου.

Σε αυτό το χρονικό διάστημα, τα αρσενικά ελάφια της Πάρνηθας, επί 15 ημέρες,
σημαδεύουν το καθένα «τον χώρο επικράτειάς τους, που μπορεί να εκτείνεται από
μισό στρέμμα μέχρι και τρία στρέμματα», λέει η κ. Παπίκα. Τα αρσενικά ελάφια,
παραμένουν το καθένα στον χώρο του, «και με ιδιαίτερες κραυγές προσελκύουν τα θηλυκά».

ΕΝΑ ΑΡΣΕΝΙΚΟ ΤΕΣΣΕΡΑ ΘΗΛΥΚΑ

Γύρω από κάθε αρσενικό, ανάλογα με τη σωματική διάπλασή του, «μαζεύονται τρία
ή τέσσερα θηλυκά. Πολλές φορές, μάλιστα, αυτά έχουν μαζί τους τα μικρά ελάφια
που γέννησαν τον προηγούμενο χρόνο, και τα οποία αφήνουν έξω από τον χώρο
επικράτειας των αρσενικών, σε απόσταση 40 έως 100 μέτρων». Έτσι, ο αριθμός
όλου του πληθυσμού των ελαφιών μπορεί να καταγραφεί με ακρίβεια, αφού είναι
πλέον ορατά στους ερευνητές και τα μικρά ελάφια.

Μέσα στο εθνικό δρυμό της Πάρνηθας τα ελάφια κινούνται μόνα τους ή κατά
ομάδες. «Μπορεί κανείς να δει να περνά μέσα από μια ρεματιά μια ομάδα ενήλικων
αρσενικών, από τρία έως 5 ελάφια ή μια άλλη ομάδα από ελάφια μεγαλύτερης
ηλικίας. Επίσης, μπορεί κανείς να δει, σε ξέφωτα, θηλυκά ελάφια μαζί με τα
μικρά τους, που έχουν ηλικία ενός έως τριών χρόνων ή, τέλος, αγέλες ελαφιών με
15 ή 20 μέλη η κάθε μία».

12 ΧΡΟΝΙΑ ΖΩΗΣ

Τα κόκκινα ελάφια μπορούν να ζήσουν 18 έως 20 χρόνια, αλλά αυτά που βρίσκονται
στην Πάρνηθα δεν ξεπερνούν συνήθως τα 12 χρόνια ζωής, όπως έχει προκύψει από
την εξέταση των οδοντοστοιχιών τους. Η άνοιξη, το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου,
είναι η περίοδος που τα θηλυκά γεννούν, συνήθως ένα μικρό και σπάνια δύο.

Η περίοδος εγκυμοσύνης τους διαρκεί περί τους οκτώ μήνες και όταν τα μικρά
ελάφια μεγαλώσουν, θα ζυγίζουν από 80 έως 230 κιλά, ενώ το ύψος των κεράτων ­
στα αρσενικά ­ μπορεί να ξεπερνά και το ένα μέτρο.

Η πυκνή βλάστηση και η σύνθεση της χλωρίδας στην Πάρνηθα καλύπτουν τις ανάγκες
διατροφής των ελαφιών. «Οι ώρες που τρώνε είναι νωρίς το πρωί και αργά το
απόγευμα, σε σημεία που δεν φθάνει η όχληση από τις φωνές ή τα αυτοκίνητα»,
προσθέτει η κ. Παπίκα.

Όσο για τις διατροφικές τους συνήθειες, αυτές εξαντλούνται σε βάτους, πόες και
φυτά όπως κορομηλιά, αγριοτριανταφυλλιά, αγριομηλιά, πλατάνια, φλαμουριά,
ακακία, κ.λπ. Η ανεύρεση όμως τροφής δεν είναι πάντοτε εύκολη, κυρίως το χειμώνα.

ΤΟ ΚΑΛΟ ΣΥΝΑΠΑΝΤΗΜΑ

«Επειδή το χιόνι, που σκεπάζει τη βλάστηση, παγώνει από τους ισχυρούς ανέμους,
τα ελάφια κατεβαίνουν, συνήθως στο τέλος Νοεμβρίου, σε περιοχές του δρυμού με
υψομετρική διαφορά 600 μέτρων». Όμως, τόσο το χειμώνα όσο και το καλοκαίρι
υπάρχουν περίοδοι που η φυσική βλάστηση κρίνεται ανεπαρκής, με αποτέλεσμα οι
ειδικοί να τους χορηγούν βίκο, κριθάρι, τριφύλλι καλαμπόκι.

Στις εκδρομές σας στην Πάρνηθα, λοιπόν, μπορεί να έχετε το καλό συναπάντημα.
Και να κάνετε στα μικρότερα μέλη της οικογένειάς σας ένα μάθημα ζωολογίας εκ
του φυσικού…

ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΑ που βρέθηκαν σε περιοχές της Αττικής, όπως το Πικέρμι, τα Κιούρκα,
ο Πύργος Βασιλίσσης, μαρτυρούν ότι ακόμη και πριν από 6,5 εκατομμύρια χρόνια
είχαν ζήσει εκεί ελαφοειδή θηλαστικά.

Όμως, ο σημερινός πληθυσμός των κόκκινων ελαφιών της Πάρνηθας δείχνει να
προέρχεται από εκείνα που ζούσαν στις αρχές του αιώνα μας, στο βασιλικό κτήμα
του Τατοΐου. Μάλιστα, και το επίθετο «ευγενές» αποδόθηκε επειδή από πολύ παλιά
το συγκεκριμένο θηλαστικό αποτελούσε «επίλεκτο θήραμα» για λίγους.

Το 1908 εισήχθησαν στην Ελλάδα, από τη Δανία, πέντε κόκκινα ελάφια, ώστε να
γίνει «ανανέωση αίματος» με αυτά που ήδη ζούσαν στο Τατόι. Λίγα χρόνια
αργότερα, το 1934, εισήχθησαν πάλι αρσενικά ελάφια για τον ίδιο σκοπό, αυτή τη
φορά από τη Δανία, τη Γερμανία και τη Γιουγκοσλαβία.

Τα ελάφια ζούσαν σε μια περιφραγμένη έκταση 2.000 στρεμμάτων, μαζί με
ζαρκάδια, αγριογούρουνα, αγριόγιδες, πέρδικες και άλλα ζώα. Το 1991, μέρος της
περίφραξης υποχώρησε από τις κακές καιρικές συνθήκες και αυτά διασκορπίστηκαν
στην περιοχή της Πάρνηθας, που από το 1961 έχει κηρυχθεί εθνικός δρυμός. Στον
περιφραγμένο χώρο ­ εκτροφείο ­ που σήμερα έχει έκταση περίπου 260 στρέμματα,
ζουν σήμερα 5 ελάφια. Τα ζαρκάδια που έφυγαν είτε πέθαναν, είτε
κατασπαράχθηκαν αργότερα από αδέσποτα σκυλιά.

Ορισμένα από τα κόκκινα ελάφια της Πάρνηθας δόθηκαν τη διετία 1982-84 στην
περιοχή Κόζακα Τρικάλων. Στη χώρα μας υπάρχει και ένα άλλο είδος ελαφιού, το
Πλατώνι (Dama-Dama), που ζει στη Ρόδο. Πληθυσμοί από το συγκεκριμένο είδος
έχουν κατά καιρούς μεταφερθεί σε χώρους εκτροφείων της Κεντρικής Ελλάδας.