Ανάσα δροσιάς από την πόλη με τα τρία ονόματα

Η καρδιά της καπνεργατιάς, η πολιτιστική κληρονομιά της, χτυπάει αυτή την
εβδομάδα στην Αθήνα. Η Καβάλα κατέβηκε, σύσσωμη, στο Γκάζι. Τι σημαίνει όμως
πια στην αντικαπνιστική εποχή μας η λέξη «καπνεργάτης», «επεξεργασία καπνού»,
«παστάλιασμα», «ευγενή καπνά»; Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν υπάρχει.Υπάρχει μόνο το
«Άρωμα», που σχεδίασε με το χέρι του στο ομώνυμο πακέτο σιγαρέτων ο παππούς
μου, υπάρχει το άλλο άρωμα της μνήμης μιας εργατούπολης, του πρώτου «κόκκινου»
Δήμου της χώρας το ’36 που πέρασε νικηφόρα τις μεταλλαγές της κοινωνίας και
σήμερα σφύζει από δυναμισμό, ταλέντο και προοπτικές.

Ζωγράφοι, γλύπτες, αγιογράφοι, σκιτσογράφοι, φωτογράφοι, γραφίστες, μουσικοί,
συγγραφείς, ποιητές, δοκιμιογράφοι, το ΔΗΠΕΘΕ της, τα δύο Ωδεία της, οι
«Χειμερινοί Κολυμβητές» της θα παρελάσουν αυτή την εβδομάδα σε μια πρωτεύουσα,
που πνίγεται στο καυσαέριο, για να της φέρουν τη δροσιά του Βορειοανατολικού
Αιγαίου με λίγο θυμάρι και μέλι της Θάσου.

Η πόλη με τα τρία ονόματα μέσα στην Ιστορία (Νεάπολις – Χριστούπολις – Καβάλα)
είναι η πρώτη πόλη, σε ευρωπαϊκό έδαφος, που δέχτηκε τον Χριστιανισμό μέσω του
Αποστόλου των Εθνών, του Παύλου (και πολιούχου της), που φύτεψε το πρώτο
σπέρμα στους γειτονικούς Φιλίππους. Όπου και φυλακίστηκε για τα καινά δαιμόνια
που έφερε και όπου η οργή τού Θεού του εκφράστηκε με ένα σεισμό για να τον
απελευθερώσει και για να μείνει στην ιστορία το «παρά μία τεσσαράκοντα».

«Καινά δαιμόνια», «παρά μία τεσσαράκοντα», «οψόμεθα εις Φιλίππους», όλα αυτά
που πέρασαν στην καθημερινή ομιλία μας, εκεί στην Καβάλα πρωτακούστηκαν. Κι
αφού η αρχαία Νεάπολις ίδρυσε την άλλη Νεάπολη στην Ιταλία, για να
διαφοροποιηθεί από αυτήν που έγινε καθολική, για να παραμείνει η ίδια στην
Ορθοδοξία πήρε το όνομα Χριστούπολη. Δίπλα της υπάρχουν σήμερα η Ελευθερούπολη
­ παλιά το Πράβι ­ και η Χρυσούπολη με τον εύφορο κάμπο της, που άλλοτε
λεγόταν κάμπος του Σαρί – Σαμπάν. (Εκεί που με έπαιρνε για κυνήγι ο παππούς μου).

Η ιστορία της Χριστούπολης (όπως μας πληροφορεί και το συνοπτικό φυλλάδιο του
Δήμου Καβάλας) είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία του βυζαντινού κράτους.
Το 1391, στις 3 Ιουνίου, με το σημερινό ημερολόγιο ­ δηλαδή 606 χρόνια ακριβώς
σαν σήμερα ­ οι Τούρκοι κυριεύουν την Χριστούπολη και την καταστρέφουν. Το
1425 κατασκευάζεται από τους Τούρκους το νέο φρούριο της Χριστούπολης που θα
αποτελέσει και την ακρόπολη της μεταγενέστερης Καβάλας, που διασώζεται μέχρι σήμερα.

Η ίδρυση της νέας πόλης τον 16ο αιώνα έγινε πάνω στα ερείπια της παλιάς, μέσα
δηλαδή στο τρίγωνο του ακρωτηρίου, τη σημερινή Παναγία, που προστατεύεται από
το ισχυρό τείχος (για τον φόβο των πειρατών). Το υδραγωγείο, που σώζεται μέχρι
σήμερα, μεταφέρει νερό στην πόλη από το βουνό. Η πόλη ευημερεί τον 17ο αιώνα.
Από το λιμάνι της γίνεται μεγάλη εξαγωγή σιτηρών.

Ο αντιβασιλέας της Αιγύπτου, ο Μεχμέτ Αλής, γεννιέται στην Καβάλα το 1769.
Αγαπά την πόλη του, φροντίζει να την προστατεύσει από τους βαρείς φόρους,
χτίζει το Ιμαρέτ το 1812, που λειτουργεί έως το 1902 ως Ιερατική Σχολή.

Τον 19ο αιώνα η εμπορική ανάπτυξη της πόλης την κάνει να απλωθεί «εκτός των
τειχών». Ο Μακεδονικός Αγώνας απαλλάσσει τη Μακεδονία και την Καβάλα από την
τρομοκρατία των κομιτατζήδων, ενώ η Συνθήκη του Λονδίνου το 1913 παραχωρεί
στους χριστιανούς συμμάχους τα εδάφη της Τουρκίας, δυτικά της γραμμής Αίνου –
Μηδείας. Στις 26 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς, ο ναύαρχος Κουντουριώτης
απελευθερώνει την πόλη.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή Έλληνες της Μικράς Ασίας και του Πόντου
εγκαθίστανται στην πόλη που αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς. Μετά το λιμάνι
της Θεσσαλονίκης, γίνεται το σημαντικότερο λιμάνι της Μακεδονίς και το
κοντινότερο στον Εύξεινο Πόντο. Μια πινακίδα, κάτω από τις Καμάρες (το αρχαίο
υδραγωγείο), σημαδεύει σαν τόξο κατ’ ευθείαν την Κωνσταντινούπολη.

Κόμβος η Νεάπολη για τους αρχαίους, σταθμός η Χριστούπολη για τους
Βυζαντινούς, σταυροδρόμι η σημερινή Καβάλα της Εγνατίας και της Απίας οδού
είχε την τύχη να έχει για τρεις τετραετίες έναν άξιο δήμαρχο, τον Λευτέρη
Αθανασιάδη, που πλαισιωμένος από άξιο δημοτικό συμβούλιο περιέσωσε ό,τι είχε
προλάβει να γλιτώσει από τη λαίλαπα της αντιπαροχής και της δικτατορίας.
Νεοκλασικά κτίρια και παλιές καπναποθήκες έγιναν πολιτιστικά κέντρα.

Ανέπτυξε παράλληλα και την αγάπη της έρευνας για την ιστορία της πόλης, για
τις πρωταρχές του συνδικαλιστικού κινήματος.

Σήμερα η Καβάλα είναι μια πολιτεία όμορφη, νοικοκυρεμένη, με βιολογικό
καθαρισμό που εδρεύει στην Κοπεγχάγη (!), με ακτές από τις πιο καθαρές.
Απέναντι είναι η «ήπειρος Θάσος», όπως γράφει κι ο Καβαλιώτης Γιώργος Χειμωνάς
(του οποίου το έργο οι «Χτίστες» θα παρουσιαστεί από σκηνής στα πλαίσια αυτής
της εβδομάδας). Έχει αναπτυχθεί, σε αντίθεση με τη «λογοτεχνική σχολή
Θεσσαλονίκης», και μια «λογοτεχνική σχολή Καβάλας», που εκτός από τον Χειμωνά
και τον υποφαινόμενο περιλαμβάνει συγγραφείς και ποιητές σαν τον Χρόνη Μίσσιο,
τον Γ.Ξ. Στογιαννίδη, τον Φώτο Πρασίνη, τον Πρόδρομο Μάρκογλου, τον Ι.Δ.
Ιωαννίδη, τον Γιάννη Γαϊτάνο, τον Νίκο Βασιλειάδη, τον Θόδωρο Γρηγοριάδη, τον
Κρίτωνα Χουρμουζιάδη, τον Διαμαντή Αξιώτη, τη Μαρία Κυρτζάκη, τον Κοσμά
Χαρπαντίδη, τον Χαρτοματσίδη, τη Μανίνα Ζουμπουλάκη, την Τίνα Παναγιωτοπούλου,
την Ελένη Ιορδάνου, τον Κώστα Καναβούρη, που παρουσιάζει βιβλία κι αυτός στο
κανάλι Seven Χ. Έτσι που οι δύο μοναδικοί να παρουσιάζουμε βιβλία στην
ελληνική τηλεόραση τυχαίνει να είμαστε και οι δύο Καβαλιώτες.