Πώς απέτυχε το «πείραμα» Μαρκεζίνη

Η ΔΙΑΣΠΑΣΗ της Αριστεράς το ’68 έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανεμπόδιστη
μεταπολίτευση με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Η κομμουνιστική Αριστερά, αλλά και
οι δυνάμεις που στήριζαν τον Ανδρέα Παπανδρέου έμειναν στο περιθώριο των
εξελίξεων και εκτός της πρώτης μεταδικτατορικής κυβέρνησης.

Οι βετεράνοι της Αριστεράς Γρηγόρης Φαράκος, Λεωνίδας Κύρκος, Βασίλης
Νεφελούδης, Λεωνίδας Τζεφρώνης και Λευτέρης Βουτσάς καταθέτουν τις αναμνήσεις
και τις προσωπικές τους μαρτυρίες για εκείνη την εποχή, αλλά και τη λεγόμενη
«φιλελευθεροποίηση» του Μαρκεζίνη, στον δημοσιογράφο Λευτέρη Μαυροειδή, ο
οποίος και τις συμπεριλαμβάνει στο βιβλίο του «Οι δύο όψεις της Ιστορίας», που
θα κυκλοφορήσει σε λίγες ημέρες, από τις εκδόσεις «Δελφίνι».

«Βγαίνοντας από τη φυλακή βρέθηκα σ’ έναν κόσμο όπου είχαν αλλάξει τα πάντα»,
παρατηρεί ο Λεωνίδας Τζεφρώνης. «Η πτώση της δικτατορίας δεν ήταν μόνο το
τέλος μιας ανωμαλίας, αλλά και το άνοιγμα μιας καινούργιας περιόδου στην
πολιτική ζωή της χώρας. Είχαν αλλάξει τα κόμματα, είχαν αλλάξει οι συσχετισμοί
μέσα σ’ αυτά. Η Αριστερά, όμως, μπήκε στη νέα περίοδο τραυματισμένη. Βρέθηκε
κομμένη στα τρία: ΕΔΑ, ΚΚΕ και ΚΚΕ εσωτερικού».

Τα «παιχνίδια» των ημερών, των πρώτων ημερών της μεταπολίτευσης ήταν πολλά.
Ενώ, για παράδειγμα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανενόχλητος προχωρούσε στην
οργάνωση του κόμματός του και των εκλογών του Νοεμβρίου, όλο και κάποιοι
έβρισκαν τρόπους να καθυστερήσουν τον προεκλογικό αγώνα των αριστερών κομμάτων.

«Αμέσως μετά την κατάρρευση του καθεστώτος της χούντας», λέει χαρακτηριστικά ο
Λευτέρης Βουτσάς, η πρώτη απόφαση που πήραμε και η πρώτη εντολή που μου δόθηκε
από τον Λεωνίδα Κύρκο ήταν να ξαναβγάλουμε την “Αυγή”… Ειδοποιήσαμε τη
Γενική Γραμματεία Τύπου, η οποία όμως μας διαβίβασε παράκληση Καραμανλή να
αναβάλουμε την έκδοση για καμιά εβδομάδα, δεδομένου ότι η κατάσταση εκείνη την
ώρα ήταν ασαφής, με πολλά ενδεχόμενα να πλανώνται στον ορίζοντα, αφού η χούντα
διατηρούσε ακόμα δυνάμεις στον στρατό και στον κρατικό μηχανισμό».

Θα μπορούσε η «μεταπολίτευση» να έχει γίνει νωρίτερα, πριν δηλαδή από την 23η
Ιουλίου του ’74, όταν αναγκάσθηκαν οι στρατιωτικοί να καλέσουν ορισμένους
πολιτικούς σε συνεννόηση;

Ο Λεωνίδας Κύρκος, μιλώντας στον Λευτέρη Μαυροειδή, στο βιβλίο του
δημοσιογράφου «Οι δύο όψεις της Ιστορίας», υποστηρίζει την «αιρετική» άποψη
ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει και πως ήταν λάθος που δεν αξιοποιήθηκε το
«πείραμα» Μαρκεζίνη. Εκείνη η θέση του Λεωνίδα Κύρκου είχε προκαλέσει
αντιδράσεις, όπως επίσης και αργότερα η θέση του για την «ΕΔΔΕ», την «εθνική
αντιδικτατορική ενότητα». Όπως επίσης αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις και
η θέση του πως χρειάζεται σήμερα μια «ομοσπονδία κομμάτων» από την οποία δεν
εξαιρεί ούτε τον Ανδρέα Ανδριανόπουλο. Πρόκειται για μια σκέψη, οι «ρίζες» της
οποίας βρίσκονται στο ’73.

ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ

«Η δική μου η θεωρία ήταν ­ γιατί είχε αναπτυχθεί σε θεωρία και διατυπώθηκε σε
άρθρο που δημοσιεύτηκε στην παράνομη “Κομμουνιστική Επιθεώρηση” (την ΚΟΜΕΠ)
του ΚΚΕ εσωτερικού, με υπογραφή Κ. Λουκίδης ­ ότι αν θέλεις να αναπτύξεις
μαζικό κίνημα κατά της χούντας πρέπει να περάσεις μέσα από μέθοδες που θα
καθιστούν υποχρεωτική τη σύγκρουση του πολίτη. Και όχι προαιρετική.
Προαιρετικό ήταν το να πάρεις μέρος στα συνδικάτα. Στην απεργία θα πήγαιναν
ελάχιστοι. Ενώ να πας να ψηφίσεις ήταν υποχρεωτικό. Και σ’ αυτή την
υποχρεωτική επιλογή, θα συγκρουόσουν.

Θεωρούσα, λοιπόν, ότι αν δίναμε τη μάχη να διευρύνουμε τα πλαίσια του
μαρκεζινικού “εκδημοκρατισμού”, θα είχαμε ένα πρόσφορο έδαφος να αγκαζάρουμε
τον λαό σε μια σύγκρουση με τη χούντα. Έτσι, υποστήριξα πως μπορούσαμε να
φτάσουμε μέχρι την αποδοχή υπό όρους της πορείας προς τις εκλογές. Και
ενδεχομένως, να συμμετάσχουμε, αφού θα δίναμε τη μάχη για να εξασφαλίσουμε
προϋποθέσεις, αν πετυχαίναμε να τις εξασφαλίσουμε.

Ο Παπαδόπουλος τότε καταλάβαινε ότι έφτανε το τέλος του. Δεν είχε εμπλακεί
ακόμα στο προδοτικό πραξικόπημα στην Κύπρο για το οποίο πιεζόταν ενδεχομένως
και αναζητούσε μια διέξοδο. Τη διέξοδο του την πρόσφερε ο Μαρκεζίνης, ο οποίος
διατύπωνε και εξαιρετικά πονηρές ιδέες. Έφτασε να επικαλεσθεί ακόμα και τον
Λένιν. Δεν ξέρω αν θυμάσαι, έγραψε ένα κείμενο με το οποίο αναφερόταν στον
Λένιν και στη λενινιστική διδασκαλία, υποδεικνύοντας στους κομμουνιστές ότι
δεν έπρεπε να την ξεχνούν. Έλεγε, λοιπόν, ότι ο Λένιν ­ ο οποίος έφτασε στη
Ρωσία μέσα από το γερμανικό έδαφος και αδιαφόρησε για τη συκοφαντία ή την
επίθεση που του έκανε η αντικομμουνιστική προπαγάνδα ­ είναι ένα υπόδειγμα για
το πώς πρέπει οι αριστεροί να μένουν προσηλωμένοι στον στόχο τους. Λίγο-πολύ,
το άρθρο αυτό ήταν μια πρόσκληση προς τους αριστερούς να μετάσχουν στη
διαδικασία της “φιλελευθεροποίησης”.

ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ

Το ενδιαφέρον είναι ότι πιθανότατα θα είχε αποφευχθεί το πραξικόπημα της
Κύπρου, με ό,τι αυτό εσήμαινε, δηλαδή τη βαρύτατη υποθήκη στη συνέχεια της
ελληνικής πορείας. Το Κυπριακό μπλέχτηκε πια με τη μοίρα της Ελλάδας. Και
σήμερα φτάνουμε να λέγονται οι επικίνδυνες ελαφρότητες περί ενιαίου αμυντικού
δόγματος κ.λπ. Μπήκαμε στην οξύτατη σύγκρουση με την Τουρκία και απ’ αυτό δεν
πρόκειται να απεμπλακούμε. Μ’ αυτό το θέμα θα ζούμε ποιος ξέρει ως πότε και
πόσο θα πληρώσουμε. Ενδεχομένως μ’ έναν πόλεμο που ίσως να έχει και άλλες
βαριές εθνικές συνέπειες.

­ Το ΚΚΕ εσωτερικού δεν δέχθηκε την άποψή σου;

­ Την απέρριψε. Και ο Αντώνης ο Μπριλλάκης ξεσήκωσε μια ολόκληρη πολεμική
εναντίον ενός άρθρου μου, που είχα γράψει στην ΚΟΜΕΠ με το ψευδώνυμο Λουκίδης.
Κανένας από το ΚΚΕ εσωτερικού δεν υιοθέτησε την άποψή μου. Πολίτες την
υιοθέτησαν. Αλλά το κόμμα ποτέ. Ουδέποτε έγινε επίσημη γραμμή του ΚΚΕ
εσωτερικού και ουδέποτε αναφέρθηκε. Από τότε λησμονήθηκε. Κατά συνέπεια δεν
είναι ορθό το επιχείρημα ότι ο κόσμος στράφηκε προς το ΚΚΕ γιατί ήθελε πιο
επαναστατική γραμμή. Ίσα-ίσα μπορεί κανείς να πει ότι πιο επαναστατική γραμμή,
γραμμή ρήξης, ήταν η δική μου. Διότι αυτό εσήμαινε ότι κινητοποιούνται οι
μάζες για να ‘ρθουν σε σύγκρουση κι εγώ δεν απέκλεια και τον εμφύλιο πόλεμο.
Δηλαδή, αν πηγαίναμε στην κάλπη και ο κόσμος έφτανε στην κάλπη για να δώσει τη
μάχη, οργανωμένος και αποφασισμένος να περιφρουρήσει την κάλπη, για να
περιφρουρήσει και το αποτέλεσμα μαζί με τους αντιχουντικούς μέσα στις Ένοπλες
Δυνάμεις. Και μην ξεχνάς ότι είχαν αρχίσει πολύ σημαντικές αντιχουντικές
διεργασίες, που φάνηκαν και με το κίνημα του Ναυτικού».

Ο ΠΡΩΗΝ γραμματέας του ΚΚΕ Γρηγόρης Φαράκος εξηγεί στο βιβλίο του Λευτέρη
Μαυροειδή πώς έγινε η πολιτική επιλογή της υπερψήφισης των υποψηφίων του
κόμματός του εις βάρος των υποψηφίων του ΚΚΕ εσ.

«Η αντίληψη του ΚΚΕ ήταν τότε ότι δημιουργούμε την ενωμένη Αριστερά, αλλά ως
ένα μέτωπο σύγκρουσης και όχι μέτωπο ενότητας. Ότι επομένως έπρεπε να δοθούν
όσο το δυνατόν περισσότεροι σταυροί στους υποψηφίους του ΚΚΕ και όσο το δυνατό
λιγότεροι στους υποψηφίους του ΚΚΕ εσωτερικού. Η σύλληψη ­ αν μπορεί κανείς να
χρησιμοποιήσει αυτόν τον όρο ως προς την ενωμένη Αριστερά ­ ήταν: Ένωση για τη
σύγκρουση και όχι ένωση για την ύπαρξη ενωμένης Αριστεράς. Όποιος βγάλει
περισσότερους βουλευτές και δείξει μεγαλύτερη δύναμη, αυτός θα επικρατήσει. Η
άλλη πλευρά θα μπει στο “χρονοντούλαπο της Ιστορίας”. Και έτσι χάθηκε μια
μεγάλη ευκαιρία για την Αριστερά.

Δεν ήταν όμως μόνον αυτό. Η πολιτική της Αριστεράς, εγκλωβισμένη στη λογική
της αντιπαράθεσης των δύο πλευρών, δεν αντιμετώπισε σωστά μερικά από τα βασικά
προβλήματα της μεταπολίτευσης. Ούτε, βέβαια, και οι άλλες πολιτικές δυνάμεις.
Για παράδειγμα, ας πάρουμε ένα από τα πρώτα ζητήματα, το θέμα της
αποχουντοποίησης, όπως λεγόταν. Η Δεξιά που δεχόταν πιέσεις από δυνάμεις
προσκείμενες προς τη χούντα, δεν ήθελε να προχωρήσει σε κάποια ουσιαστική
κάθαρση του κρατικού μηχανισμού. Από τη μεριά του ΠΑΣΟΚ, που αναδείχθηκε ως
υπολογίσιμη πολιτική δύναμη, η αποχουντοποίηση χρησιμοποιήθηκε ως ένα στοιχείο
δογματικού αποκλεισμού από την πολιτική και την κοινωνική ζωή ατόμων που θα
μπορούσαν κατοπινά να συμβάλουν στην ανάπτυξη της χώρας. Τέτοια φαινόμενα
υπήρξαν στα Πανεπιστήμια και αλλού».