ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ασπιρίνη του λαού

Από τις τόσες αμαρτίες του καπιταλισμού, ο Τζωρτζ Στάινερ ξεχωρίζει μία: την
προσπάθειά του να αφαιρέσει από τον άνθρωπο τους πειρασμούς του Ιδεώδους.

«ΤΟ ΜΑΡΜΑΡΟ θρυμματίζεται, ο μπρούντζος αποσυντίθεται, αλλά το γραπτό κείμενο
ζει και μετά τον θάνατο του συγγραφέα». Εδώ και 35 χρόνια, ο συγγραφέας Τζωρτζ
Στάινερ αγωνίζεται με μοναδικό του όπλο τα κείμενα. Οδηγός του είναι ο
Πίνδαρος, που πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια έλεγε: «Το τραγούδι μου θα ζήσει
και μετά τον θάνατο της πόλης όπου το τραγουδώ». Μεγαλύτεροι φόβοι του είναι
το άμεσο και το εφήμερο. Και κυριότερος εχθρός του οι αγορές, η μαζική
κουλτούρα και «οι εξισωτικοί και λαϊκιστικοί στόχοι των κοινωνιών της κατανάλωσης».

Το ζήτημα είναι θεμελιώδες, λέει στο περιοδικό «L’ Evenement du jeudi» ο
Στάινερ, που το τελευταίο του βιβλίο «Ατιμώρητα πάθη» κυκλοφόρησε πρόσφατα από
τις εκδόσεις Gallimard. «Αγωνιζόμαστε όλοι ψυχή τε και σώματι κατά της φρίκης
της λογοκρισίας, των καμένων βιβλίων και των δολοφονημένων ποιητών.
Αναρωτιέμαι όμως μήπως υπάρχει και μια άλλη, εξίσου ισχυρή λογοκρισία: η
λογοκρισία της αγοράς και των μαζικών μέσων ενημέρωσης, που οι αξίες τους δεν
έχουν καμιά σχέση με την απελευθέρωση της ανθρώπινης φαντασίας. Αυτή η αγορά
είναι υπεύθυνη για το ότι πριν από δύο-τρία χρόνια τα γνωστότερα ονόματα στον
πλανήτη ήταν του Μαραντόνα και της Μαντόνα: του θεού και της θεάς του
πλανητικού σούπερ-κιτς. Από την άλλη πλευρά, μόλις 40 με 50 άτομα μπορούν να
διαβάσουν Καντ. Γι’ αυτή την ισοπέδωση προς τα κάτω υπεύθυνο είναι το χρήμα.
Και οι δάσκαλοι του λαϊκισμού, οι ισχυροί οργανωτές της πανταχού παρούσας
τηλεόρασης, δεν έχουν άλλο οδηγό παρά το θέλγητρο του κέρδους. Τρέφουν μια
βαθιά περιφρόνηση για τους ανθρώπους, που τους θεωρούν ανίκανους να γίνουν
πνευματικά πιο σύνθετοι, πιο πλούσιοι».

Στο οπλοστάσιο του μαρξισμού, συνεχίζει ο γαλλικής καταγωγής συγγραφέας,
υπάρχει ένα τεράστιο λάθος που μπορεί να οδήγησε στην κόλαση του δεσποτισμού
αλλά τουλάχιστον τιμούσε τον άνθρωπο: Θα γίνεις πιο αλτρουιστής, θα γίνεις πιο
δίκαιος. Στην τελευταία παράγραφο του βιβλίου του «Λογοτεχνία και επανάσταση»,
ο Τρότσκι γράφει ότι ο Γκαίτε και ο Αριστοτέλης είναι βουνά, αλλά σε σύγκριση
με τον άνθρωπο του μέλλοντος δεν θα είναι παρά οι πρόποδες των Άλπεων. Ο
καπιταλισμός, αντίθετα, θέλει να αποκοιμίσει τον άνθρωπο. Τον παίρνει
κουρασμένο, εξαντλημένο, ταπεινωμένο από τον μόχθο όλης της ημέρας και τον
στήνει μπροστά στην τηλεόραση, που του ζητάει το ελάχιστο δυνατό και του δίνει
ξεκούραση και όνειρα: την ασπιρίνη του λαού.

Το πιο σύνθετο, το πιο επικίνδυνο πράγμα στον κόσμο ­ καταλήγει ο Στάινερ, που
αυτοαποκαλείται «αναρχικός πλατωνικός» ­ είναι η σκέψη: αυτή φοβούνται οι
δάσκαλοι της μαζικής κουλτούρας. Ο Στάλιν έβαλε να σκοτώσουν τον Όσιπ
Μάντελσταμ γιατί φοβόταν τους στίχους του. Ποιος ποιητής θα μπορούσε να
ενοχλήσει σήμερα τα λεγόμενα δημοκρατικά συστήματα;