ΠΡΟΣΩΠΑ Ξανά στην επικαιρότητα

Το χρυσάφι των ναζί, η Ευρώπη, το ίδρυμα, το αρχείο:
ένα χρόνο αφότου εγκατέλειψε την πορτογαλική προεδρία, ο Μάριο Σοάρες έχει
ακόμη πολλά να κάνει.

Ο ΒΕΤΕΡΑΝΟΣ σοσιαλιστής είχε πει όταν έφυγε από την
προεδρία της Πορτογαλίας ότι θα αφιερωνόταν πλέον στο ίδρυμά του, το οποίο
συστάθηκε για να επεξεργαστεί τους σωρούς των ντοκουμέντων που συγκέντρωσε
κατά τη μακρά πολιτική σταδιοδρομία του, και στο γράψιμο. Ο «Βασιλιάς» Σοάρες,
όπως ήταν γνωστός για τους ηγεμονικούς τρόπους του, είχε τονίσει τότε ότι
τελείωσε με την εσωτερική πολιτική. Αλλά οι πολιτικοί δεν είχαν τελειώσει μαζί
του.

Ο Σοάρες είναι ήδη επικεφαλής της Ανεξάρτητης Παγκόσμιας Επιτροπής
για τους Ωεκανούς, η οποία συστάθηκε στα τέλη του 1995 για να ερευνήσει, για
λογαριασμό των Ηνωμένων Εθνών, την κατάσταση των θαλασσών του κόσμου. Πρόσφατα
εξελέγη επίσης στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Κινήματος, μιας μη κυβερνητικής
οργάνωσης με στόχο την προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: «Είμαι υπέρ των
Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης», δηλώνει προς το Ρώυτερ ο φεντεραλιστής
Σοάρες, ο οποίος ελπίζει εξάλλου πως η νίκη του Τόνι Μπλερ στη Βρετανία θα
αποκαταστήσει την «πολιτική ανισορροπία» της Ευρώπης και θα φέρει και πάλι στο
προσκήνιο την κοινωνική πρόνοια και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Αλλά το
ζήτημα που αναμένεται να τον κρατήσει στη δημοσιότητα στους επόμενους μήνες
είναι πολύ πιο ευαίσθητο: κατόπιν αιτήματος της κυβέρνησης του επίσης
σοσιαλιστή πρωθυπουργού Αντόνιο Γκουτέρες και της Τράπεζας της Πορτογαλίας, ο
Σοάρες θα τεθεί επικεφαλής μιας επιτροπής που θα αναλάβει τη διεξαγωγή ερευνών
σχετικά με τις συναλλαγές σε χρυσό της Πορτογαλίας με τη ναζιστική Γερμανία
στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την Ελβετία, η Πορτογαλία
είναι η χώρα που είχε πάρει τον περισσότερο χρυσό από τους ναζί κατά την
περίοδο αυτή ως πληρωμή για εξαγωγές προς τη ναζιστική Γερμανία. «Είναι κάτι
σοβαρό, δύσκολο. Δεν είναι κάτι που ήθελα να κάνω, αλλά όταν μου το ζήτησε και
η εβραϊκή κοινότητα, ήταν δύσκολο να αρνηθώ», δήλωσε ο Σοάρες. Κατά τα άλλα, ο
73χρονος πρώην πρόεδρος ασχολείται με το ίδρυμά του, στο οποίο φυλάσσονται
περισσότερα από δύο εκατομμύρια έγγραφα, όλα περασμένα σε ηλεκτρονικό
υπολογιστή. Σε μια γωνιά της μηχανικής κρύπτης που στεγάζει τα έγγραφα υπάρχει
μια παλιά βαλίτσα, ενθύμιο λιγότερο σίγουρων καιρών. Μέσα σε δεκάδες τέτοιες
βαλίτσες που έκρυβε σε σπίτια φίλων του, ο Σοάρες κατάφερε να διαφυλάξει τα
χαρτιά και τα αρχεία του στα χρόνια της δεξιάς δικτατορίας. «Μ’ αυτό τον τρόπο
η μυστική αστυνομία δεν κατάφερε να τα βάλει στο χέρι», εξηγεί.