Φόροι και ανεργία

Και τι δουλειά κάνεις;» είναι μια από τις πρώτες ερωτήσεις που απευθύνουμε
προς κάποιον που μόλις γνωρίσαμε. Από την απάντησή του περιμένουμε να
καταλάβουμε τι είδους άνθρωπος είναι και να τον εντάξουμε κοινωνικά.

Άνθρωπος χωρίς δουλειά είναι κάτι σαν άνθρωπος χωρίς ιδιότητες. Ο νεολογισμός
«απασχολήσιμος» αυτό ακριβώς το κενό προσπαθεί άτεχνα να καλύψει. Η εργασία,
έστω και αυτή που πολλοί θεωρούν «αλλοτριωτική», έχει γίνει «είδος εν
ανεπαρκεία». Και αυτό σε έναν κόσμο όπου η παραγωγή αγαθών και η σπατάλη των
φυσικών πόρων αυξάνονται. Οι μηχανές υποκαθιστούν τους ανθρώπους γιατί είναι
παραγωγικότερες, δεν συνδικαλίζονται και δεν απεργούν. Επιπλέον, οι μηχανές
δεν υποχρεώνουν αυτόν που τις χρησιμοποιεί να καταβάλλει κοινωνικές εισφορές,
ενώ η ενέργεια που τις κινεί είναι σχετικά φθηνή. Αντίθετα η ανθρώπινη εργασία
είναι ακριβή. Αυτό δεν συμβαίνει γιατί οι εργαζόμενοι υπεραμείβονται, αλλά
γιατί η εργασία επιβαρύνεται με φόρους και εισφορές που οφείλουν να
καταβάλλουν τόσο ο εργαζόμενος όσο και ο εργοδότης. Το πολύτιμο αγαθό
«ανθρώπινη εργασία» αντιμετωπίζεται από τα φορολογικά συστήματα σαν κοινωνικό
«κακό» και πηγή εσόδων για τον κρατικό προϋπολογισμό. Αντίθετα, τα πραγματικά
κοινωνικά κακά, όπως η σπάταλη χρήση της ενέργειας και η ρύπανση, δεν
επιβαρύνονται ή η επιβάρυνσή τους είναι αμελητέα. Δείκτης γι’ αυτήν τη
στρέβλωση είναι οι φορολογικές επιβαρύνσεις και εισφορές που επιβάλλονται στην
εργασία, την ενέργεια, τους φυσικούς πόρους και το κεφάλαιο εκφρασμένες ως
ποσοστό της αξίας του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, δηλ. ως ποσοστό επί της
αξίας του συνόλου των προϊόντων που παρήχθησαν και των υπηρεσιών που
προσεφέρθησαν σε μια χώρα κατά τη διάρκεια ενός έτους.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 15, η επιβάρυνση της εργασίας από τους φόρους και τις
εισφορές των εργοδοτών και των εργαζομένων ανέρχεται σε περίπου 22% του ΑΕΠ
και κυμαίνεται από 13,5% στην Πορταγαλία έως 27,7%, στη Δανία. Στην Ελλάδα το
αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 16,2% του ΑΕΠ. Ως μέτρο συγκρίσεως αξίζει να
τονισθεί ότι ο μέσος όρος των εσόδων από τη φορολόγηση των φυσικών πόρων στην
Ευρωπαϊκή Ένωση είναι γύρω στο 1,2% του ΑΕΠ, ενώ ο φιλόδοξος στόχος της
Δανίας, που συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον προηγμένων χωρών σε θέματα
περιβάλλοντος, είναι να αυξήσει τους φόρους στη χρήση των φυσικών πόρων ώστε
να φθάσουν το 1,4% του ΑΕΠ.

Η ανεργία, η ρύπανση και η εξάντληση των φυσικών πόρων δεν έχουν κατά κανόνα
κανένα κόστος για την επιχείρηση που απολύει για να εξορθολογίσει την παραγωγή
της, εκπέμπει τους ρύπους της στο περιβάλλον και χρησιμοποιεί φθηνές
πρωτογενείς πρώτες ύλες αντί να ανακυκλώνει χρησιμοποιημένα υλικά. Έχουν όμως
κόστος για την κοινωνία, μόνο που το κόστος αυτό δεν εμφανίζεται σε κανέναν
ετήσιο ισολογισμό. Οι οικονομικές αποφάσεις λαμβάνονται με οικονομικά και όχι
με κοινωνικά κριτήρια. Και αυτό σημαίνει ότι όποιος θέλει να παραμείνει στην
αγορά είναι υποχρεωμένος να ελαχιστοποιεί συνεχώς το κόστος της παραγωγής του.
Κριτήριο είναι οι τιμές της αγοράς ­ αλλά αυτές στέλνουν τα λάθος σήματα:
Κοινά αγαθά, όπως ο αέρας ή η θάλασσα δεν έχουν τιμή και δεν κοστολογούνται.
Άρα ο καθένας μπορεί να τα χρησιμοποιεί και να τα καταστρέφει ελεύθερα ­ και
κυρίως δωρεάν.

Αντίθετα η ανθρώπινη εργασία είναι ένας ακριβός «συντελεστής παραγωγής» που η
τιμή του επιβαρύνεται από φόρους και εισφορές. Η επιβολή περιβαλλοντικών ­
«πράσινων» ­ φόρων για τη ρύπανση και τη χρήση της ενέργειας και των φυσικών
πόρων με παράλληλη ελάφρυνση των φόρων και των εισφορών που επιβάλλονται στην
εργασία θα διόρθωνε τις τιμές της αγοράς και θα είχε διπλό όφελος: Την αύξηση
των προσλήψεων και τον περιορισμό της καταστροφής του περιβάλλοντος, χωρίς να
θιγούν το πραγματικό εισόδημα των εργαζομένων και οι κοινωνικές παροχές. Η
προσπάθεια επιβολής σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενός φόρου στην ενέργεια και το
διοξείδιο του άνθρακα απέτυχε. Δειλά, στις βόρειες κυρίως χώρες της Ευρώπης,
έχουν αρχίσει να εφαρμόζονται «πράσινοι» φόροι. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται φόρος
στα υγρά καύσιμα, τα έσοδα του οποίου υπερβαίνουν το 10% του συνόλου των
φορολογικών εσόδων, σε σύγκριση με 4,5% που είναι ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή
Ένωση. Ο σκοπός όμως του φόρου αυτού είναι καθαρά εισοδηματικός και δεν
επηρεάζει την απασχόληση.