ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σινεμά και πολιτική

Πρώτη κοινοβουλευτική αναμέτρηση, απόψε, για δύο πολιτικούς ηγέτες με
ελάχιστες κοινοβουλευτικές περγαμηνές και μέτρια, μάλλον, κοινοβουλευτικά
χαρίσματα: ο Κ. Σημίτης και ο Καραμανλής ο νεώτερος θα αναμετρηθούν απόψε για
πρώτη φορά. Ο ΕΝΑΣ, ΓΙΑ να προσδιορίσει, επιτέλους, το νέο αντιπολιτευτικό
στίγμα τού κόμματός του και ο άλλος για να απαντήσει (όχι στον Καραμανλή,
βέβαια, αλλά μέσω αυτού στην αληθινή του αντιπολίτευση· την εσωκομματική).

Το αληθινό ενδιαφέρον, όμως, της βραδιάς, ας είμαστε ειλικρινείς, δεν
βρίσκεται στις, προβλέψιμες άλλωστε, πολιτικές αναλύσεις. Βρίσκεται στην ίδια
τη σκηνική παρουσία των δύο ανδρών. Μοιάζει πια με αλήθεια του Λαπαλίς: στις
κοινωνίες του θεάματος, η μοίρα των πολιτικών εξαρτάται από την «εικόνα» που
προβάλλουν. Η αποψινή κοινοβουλευτική κόντρα, λοιπόν, έχει κάτι από
«σκριντέστ». Είναι σαν να περιμένουμε να δούμε το πρώτο δοκιμαστικό δύο
επίδοξων πρωταγωνιστών, δύο υποψήφιων σταρ, στους οποίους τα στούντιο
επενδύουν κάποιες ελπίδες…

Λένε συνήθως ότι πολιτικοί μεγάλου βεληνεκούς, πολιτικοί μυθικών διαστάσεων,
δεν υπάρχουν πια. Όπως λένε ότι και στην κινηματογραφική βιομηχανία δεν
υπάρχουν πια τα ιερά τέρατα του παρελθόντος. Ότι στην πολιτική δεν υπάρχουν
πια Καραμανλήδες και Παπανδρέου, όπως και στο σινεμά δεν υπάρχουν πια Τζον Γουέιν.

Κατά σύμπτωση, μόλις κυκλοφόρησε, με πάταγο, στην Αμερική, μια νέα βιογραφία
του Τζον Γουέιν (ή Μάριον Μόρισον, όπως ήταν το αληθινό του όνομα). Για να
αποδειχθεί, και πάλι, πως η αλήθεια από τον μύθο απέχει όσο το αληθινό όνομα
από το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο ή όσο ο Καραμανλής της ιστορίας από τον
Καραμανλή των φιλοτεχνημένων αρχείων: ο Γουέιν, το αρχέτυπο αυτό του καουμπόι,
σιχαινόταν τα άλογα, το πρότυπο του Αμερικανού πατριώτη την είχε κοπανήσει με
κομπίνα από τη στρατολογία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το υπόδειγμα αυτό έντιμου
αρσενικού και καλού οικογενειάρχη έζησε από διαζύγιο σε διαζύγιο…

Αλλά ο σταρ είναι σταρ: ο Τζον Γουέιν και οι όμοιοί του (της Αλίκης
Βουγιουκλάκη συμπεριλαμβανομένης), έπαιζε πάντα τον ίδιο ρόλο ­ τον εαυτό του
(ή τον μύθο του). Οι διάδοχοί του και οι καλύτεροι εξ αυτών, παίζουν απλώς τον
κάθε φορά ρόλο τους. Έτσι και στην πολιτική: ο Παπανδρέου ή ο Καραμανλής
έμοιαζαν να φέρνουν το έργο στα μέτρα τους· οι επίγονοί τους παίζουν απλώς,
καλύτερα ή χειρότερα, τον ρόλο που η συγκυρία αναθέτει.

Και υπάρχουν δύο τρόποι για την κατασκευή ενός κινηματογραφικού μύθου: είτε ο
τρόπος του ίδιου του Τζον Γουέιν ­ ο οποίος παντελώς στερημένος από
προσωπικότητα ο ίδιος έγινε η λευκή οθόνη, πάνω στην οποία οι σκηνοθέτες (ο
Τζον Φορντ ή Χοκς) προέβαλλαν και επέβαλλαν ένα δικό τους κατασκεύασμα. Είτε ο
τρόπος ενός άλλου μεγάλου, του Κάρι Γκραντ, ο οποίος «εφηύρε τον εαυτό του»:
έπαιζε αδιάκοπα έναν ρόλο, έναν τύπο που ο ίδιος διαμόρφωσε, μέχρι που να μη
μείνει τίποτε από τον αληθινό Γκραντ και να αφομοιωθεί ο αληθινός άνθρωπος
στον αρχέτυπο ρόλο.

Οι πολιτικοί μύθοι, ο Καραμανλής και ο Παπανδρέου, φερ’ ειπείν,
κατασκευάζονταν συνήθως με τον τρόπο του Γκραντ. «Εφευρίσκοντας τον εαυτό
τους» ­ τόσο, ώστε και αυτοβιογραφούμενοι να παρασύρονται πια από τη μυθική
τους περσόνα και να περιφρονούν την αλήθεια.

Το ότι ούτε στο σινεμά, ούτε στην πολιτική κατασκευάζονται πια ιερά τέρατα,
ίσως να εξηγείται από την αλλαγή στους όρους λειτουργίας της βιομηχανίας του
θεάματος και της συντεχνίας της πολιτικής· ίσως να εξηγείται από την αλλαγή
στο επικοινωνιακό περιβάλλον, στα θρασύτατα και εικονοκλαστικά «μίντια»· ίσως
να είναι και σημάδι ενηλικίωσης του κοινού. Οι σημερινές φίρμες του Χόλιγουντ
δεν γεμίζουν το πανί όπως ο Τζον Γουέιν και οι σημερινοί πολιτικοί ηγέτες το
ίδιο. Καλύτερα έτσι.

Αλλά κάτι μοιάζει να μην έχει αλλάξει: όπως στο παλιό Χόλιγουντ, έτσι και στη
σημερινή πολιτική, αυτό που βλέπεις είναι σπάνια αυτό που στ’ αλήθεια
παίρνεις, η «εικόνα» των πολιτικών είναι σπάνια αντίστοιχη με την αλήθεια.
Σπανιότερα, μάλιστα, οι εφευρέτες της είναι οι ίδιοι, στο στυλ του Κάρι
Γκραντ, και συχνότερα είναι κατασκευασμένη από κάποιους άγνωστους και αφανείς
Φορντ και Χοκς ­ καμιά φορά εμάς τους ίδιους, τους δημοσιογράφους.