ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Αυτοκρατορία του Εωσφόρου»

Η Ελλάδα δεν είναι η πρώτη χώρα που αντιμετωπίζει απειλή από ένα αναθεωρητικό
και εσωτερικά ασταθές κράτος, του οποίου ο απροκάλυπτος επεκτατισμός
τροφοδοτείται από εσωτερικές πολιτικές και κοινωνικές συμπεριφορές που
αγγίζουν τα όρια του φασισμού, του σωβινισμού και του άκρατου υπερεθνικισμού.

Καταπιέζει, επίσης, εκατομμύρια μειονοτικούς και συντηρεί μηχανισμούς
καταστολής, βασανιστηρίων και γενοκτονίας.

Με κάθε κριτήριο αμερικανικής πολιτικής σκέψης, το τουρκικό καθεστώς θα
αποτελούσε ­ σύμφωνα με την ιστορική, πλέον, φράση του τέως προέδρου Ρήγκαν,
όταν αναφερόταν στη Σοβιετική Ένωση ­ μια περιφερειακή «αυτοκρατορία του
Εωσφόρου»: Δεν σέβεται το διεθνές δίκαιο και τις διεθνείς συνθήκες, κυβερνάται
από αυταρχικό καθεστώς και δεν σέβεται το δικαίωμα της ελευθερίας του ίδιου
του δικού της λαού, καθώς και το δικαίωμα της ανεξαρτησίας και αυτοδιάθεσης
άλλων λαών. Με βάση αυτά ακριβώς τα κριτήρια, κατά καιρούς, αντιμετωπίσθηκαν η
Γερμανία, η ΕΣΣΔ και άλλα κράτη με αυταρχικά καθεστώτα.

Μετά το τέλος του πολέμου, τόσο οι ΗΠΑ όσο και ο υπόλοιπος δυτικός κόσμος
αντιμετώπισαν το παλιό γνωστό δίλημμα: πρώτα εξισορρόπηση και μετά διάλογος ή
διάλογος άνευ προϋποθέσεων; Οι Αμερικανοί και άλλοι Δυτικοί ηγέτες δεν
υπέκυψαν στις πιέσεις που ασκούσαν τα κάθε λογής «κινήματα ειρήνης», οι οπαδοί
των οποίων κραύγαζαν: «καλύτερα κόκκινοι παρά νεκροί», «συναυλίες στο τείχος
του Βερολίνου αντί εξισορρόπηση» και «κάνε έρωτα όχι πόλεμο». Το ότι πολλά από
τα ηγετικά στελέχη αυτών των κινημάτων ήταν στρατολογημένα και πληρωμένα
όργανα των μυστικών υπηρεσιών της ΕΣΣΔ είναι μια άλλη θλιβερή ιστορία. Τα περί
«στρατολόγησης» και «πληρωμής», βεβαίως, τα μάθαμε εκ των υστέρων, όταν
κατέρρευσε «η αυτοκρατορία του Εωσφόρου» και άνοιξαν τα αρχεία των τέως
κομμουνιστικών κρατών. Σήμερα, οι πληρωμένοι κρύβονται και οι αφελείς ή
ανόητοι κλαίνε. Ευτυχώς το «καλύτερα κόκκινοι παρά νεκροί» δεν πέρασε.
Ελπίζουμε, πάντως, πως το «καλύτερα Τούρκοι παρά νεκροί» δεν θα ακουστεί από
Έλληνες, αν και στην Κύπρο ορισμένοι το υπονοούν όταν μιλούν για «ελληνικές
σημαίες που πρέπει να μπούνε στο μπαούλο» ή για την «Κύπρο – Σιγκαπούρη», που
θα επιβιώσει μόνον εάν «κατορθώσει να εξυπηρετεί τα τουρκικά στρατηγικά συμφέροντα».

Όντως, σήμερα, λίγοι θα διαφωνήσουν πως στα συνθήματα «ειρήνη με συναυλίες στο
τείχος του Βερολίνου» και «καλύτερα κόκκινοι παρά νεκροί» η Δύση ορθά αντέταξε
τη στρατηγική που, μεταξύ άλλων, υποστήριξαν οι συντηρητικοί Ρήγκαν και
Θάτσερ, οι σοσιαλιστές Μιτεράν και Σμιτ και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας.
Δηλαδή, από τη δεκαετία του 1940 έως τη δεκαετία του 1990, οπότε και
κατέρρευσε το «καθεστώς του Εωσφόρου», η Δύση: 1) επέλεξε στρατηγική
ανάσχεσης/συγκράτησης, 2) πρόταξε σιδερένια πυγμή σε κάθε προσπάθεια αλλαγής
των πολιτικών και στρατιωτικών συσχετισμών και 3) ενήργησε με αποφασιστικότητα
σε κάθε προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων. Εξάλλου, επί μακρόν, ιδιαίτερα
μετά την εισβολή στο Αφγανιστάν, οι Αμερικανοί τερμάτισαν κάθε ουσιαστικό
διάλογο ή πολιτικές διαπραγματεύσεις και περιόρισαν τις επαφές σε
«τεχνικό»/διπλωματικό επίπεδο. Μέχρι και την πτώση της «αυτοκρατορίας του
Εωσφόρου», ουσιαστικά, το στρατηγικό δόγμα ήταν: «όσο θα υπάρχει απειλή,
εξισορρόπηση ανεξαρτήτως κόστους» και «αποφυγή οποιασδήποτε ενέργειας που θα
νομιμοποιούσε τις αναθεωρητικές τάσεις». Βέβαια, όταν εμείς οι ίδιοι
κατευνάζουμε τους «Εωσφόρους», οι Δυτικοί δεν έχουν κανένα λόγο να είναι
«βασιλικότεροι του βασιλέως». Ίσως εκεί να βρίσκεται η ρίζα του κακού στις
σχέσεις μας με τη Δύση!

Η Ιστορία διδάσκει, και αυτό πρεσβεύουν (για τα κράτη τους) οι ηγεσίες όλων
των ανεπτυγμένων χωρών, πως κατευνασμός και διάλογος με επεκτατικά και
αυταρχικά κράτη είναι συνταγή υποταγής, υποτέλειας και συρρίκνωσης. Στην
καλύτερη περίπτωση συντηρείται ή και αυξάνεται η επιθετικότητα και ο
αναθεωρητισμός του «Εωσφόρου» και στη χειρότερη περίπτωση ο «Εωσφόρος»
αποθρασύνεται σε βαθμό και έκταση που ο πόλεμος καθίσταται αναπόφευκτος.

Αυτή η νομοτέλεια δεν ισχύει στις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας, μόνον εάν
ανατραπούν τα δεδομένα του προβλήματος. Δηλαδή, μόνο εάν η Τουρκία μετατραπεί
σε πραγματική δημοκρατία, εάν τερματίσει τις ηγεμονικές και αναθεωρητικές της
τάσεις και εάν παύσουν να υπάρχουν σωβινιστικές τάσεις στο επίπεδο των
τουρκικών πολιτικών ελίτ και της τουρκικής κοινωνίας. Ο αντίθετος ισχυρισμός
είναι απόρροια είτε λανθασμένων χειρισμών είτε αφέλειας. Τα υπόλοιπα θα τα
μάθουμε εάν και όταν ανοίξουν τα (τουρκικά) αρχεία. Ίσως, όμως, να είναι πλέον αργά.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων
και Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.