Πράσινο φως από το ’58 για τη βία και τη νοθεία

ΟΙ ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΕΣ εκλογές του 1961 αποτέλεσαν σταθμό στην ελληνική πολιτική
ιστορία γιατί, τόσο η διεξαγωγή τους («βία και νοθεία») όσο και η έντονη
αμφισβήτησή τους («ανένδοτος αγώνας»), είχαν ως συνέπεια να διευρυνθεί και να
παγιωθεί το χάσμα μεταξύ Δεξιάς και αντιδεξιών δυνάμεων, μεταβάλλοντας ριζικά
τη μορφή του πολιτικού ανταγωνισμού. Η αντίθεση Δεξιά – «δημοκρατικές
δυνάμεις», με όλες φυσικά τις ασάφειες και αμφισημίες που χαρακτήριζαν τις
έννοιες αυτές στις αρχές της δεκαετίας του ’60, αποτελούσε μια νέα μορφή
διπολικού ανταγωνισμού, η οποία μόνον εν σπέρματι υπήρχε κατά την προηγούμενη
δεκαετία (π.χ. εκλογές 1956). Κύριο χαρακτηριστικό της ήταν ότι μετατόπιζε
σημαντικά το κρίσιμο, πολιτικά και εκλογικά, διαπαραταξιακό σύνορο, σε
σύγκριση με την κυρίαρχη κατά την πρώτη μετεμφυλιοπολεμική περίοδο αντίθεση
μεταξύ «εθνικοφρόνων» και «μη εθνικοφρόνων».

Με τον τρόπο αυτό οι (εσκεμμένα ασαφώς οριζόμενες) «δημοκρατικές δυνάμεις»
αποκτούσαν μια πλειοψηφική δυναμική, την οποία κατά κανένα τρόπο δεν είχε ο
περιθωριακός κόσμος των «μη εθνικοφρόνων».

Οι εκλογές του 1961 αποτέλεσαν το καθοριστικό σημείο τομής που σηματοδότησε
αυτή τη μετατόπιση. Συμβολική, ως προς αυτό το θέμα, είναι η δήλωση του Σοφ.
Βενιζέλου, τρεις μήνες μετά τις εκλογές:

«Δεν δεχόμεθα, υπό τας συνθήκας τας οποίας δημιουργήσατε, να είμεθα
συνάδελφοι εν εθνικοφροσύνη μαζί σας» («Ελευθερία», 21.1.1962).

Όμως, παρ’ όλο που έχουν ήδη περάσει τριάντα πέντε χρόνια από τις εκλογές του
1961 και οι πρωταγωνιστές τη εποχής εκείνη έχουν σχεδόν όλοι αποβιώσει ή
αποχωρήσει από την ενεργό πολιτική, η προσέγγιση του ζητήματος εξακολουθεί να
παραμένει εντυπωσιακά φορτισμένη. Και, κατά παράδοξο τρόπο, αυτό δεν ισχύει
μόνον για την παράταξη εκείνη (προδικτατορική κεντροαριστερά, μεταδικτατορικό
ΠΑΣΟΚ) που θεωρεί ότι οι εκλογές του 1961 και κυρίως η αμφισβήτησή τους
(«ανένδοτος αγώνας») αποτελεί την αφετηριακή μήτρα της πολιτικής της
ταυτότητας. Ισχύει εξίσου και για την καραμανλική πτέρυγα της συντηρητικής
παράταξης η οποία, με εντυπωσιακή επιμονή, αρνείται να αναγνωρίσει την
οποιαδήποτε, έστω και επιμέρους, ευθύνη της για τα όσα συνέβησαν εκείνη την εποχή.

ΤΟ «Αρχείο του Κωνσταντίνου Καραμανλή» δεν πρωτοτυπεί στο σημείο αυτό.
Επαναλαμβάνει, συχνά αυτολεξεί, τα όσα έχουν ήδη κατά καιρούς αναφέρει οι
βιογράφοι του Κ. Καραμανλή (Ρ. Μασσίπ, Κρ. Γουντχάουζ κ.ά.) ή έχουν
υποστηρίξει οι στενοί του συνεργάτες, κυρίως ο Κ. Παπακωνσταντίνου (βλ. π.χ.
την επιστολή του στα «ΝΕΑ», 15.2.1980, η οποία αναδημοσιεύεται έκτοτε συνεχώς
σε όλες τις καραμανλικές εκδοχές περί εκλογών του 1961).

Η βασική θέση που υποστηρίζει ο Κ. Καραμανλής στο ζήτημα των εκλογών του 1961
συνοψίζεται σε δύο, εντυπωσιακά απλές και χωρίς ίχνος αυτοκριτικής, φράσεις:

α) «Εχαρακτήρισα τον μύθον περί βίας και νοθείας ως την μεγαλυτέραν απάτην
της ελληνικής ιστορίας» και

β) «Ο ανένδοτος αγών (…) υπήρξε μια από τας πλέον θλιβεράς πολιτικάς
εκδηλώσεις της ελληνικής ιστορίας» (τόμ. 5, σελ. 226). Και «τελικώς» οδήγησεν
«εις την πτώσιν της Δημοκρατίας» (τόμ. 7, σελ. 90).

Για τον Κ. Καραμανλή η προσωπική του αμφισβήτηση στη διάρκεια του ανένδοτου
αγώνα ουσιαστικά ταυτίζεται με αμφισβήτηση του πολιτεύματος: «Το πολίτευμα
είχε κλονισθεί από την εποχήν του ανενδότου αγώνος, ο οποίος αποτελούσε
εκτροπήν, όχι μόνον από την συνταγματικήν, αλλά και από την ηθικήν τάξιν»
(τόμ. 7, σελ. 90).

ΘΑ ήταν μάταιο να αναζητήσει κανείς, στους 12 τόμους του δημοσιευμένου
Αρχείου, την τεκμηρίωση των θέσεων που υποστηρίζει ο Κ.Κ. (και οι άμεσοι
συνεργάτες του) για τις εκλογές του 1961. Εκτός από τη δημοσίευση ορισμένων
αυτοβιογραφικών σημειώσεων που έχει υπαγορεύσει ο ίδιος (το περιεχόμενο των
οποίων ήταν εξάλλου σε γενικές γραμμές ήδη γνωστό από τις βιογραφίες του που
κυκλοφορούν), το Αρχείο περιορίζεται στην αναδημοσίευση γνωστών κειμένων, με
μοναδική προσθήκη το πλήρες κείμενο μιας επιστολής του Θ. Τσακαλώτου προς τον
Κ. Καραμανλή, στην οποία τον ευχαριστεί επειδή τον πρότεινε ως υπηρεσιακό
πρωθυπουργό (τόμ. 5, σελ. 181) και ενός εμπιστευτικού σημειώματος σχετικά με
το απαλλακτικό βούλευμα για το σχέδιο «Περικλής» (τόμ. 6, σελ. 171-172).
Κανένα στοιχείο που να ρίχνει πραγματικά νέο φως στα γεγονότα ή να
ανασκευάζει, έστω και εν μέρει, τα άφθονα στοιχεία που έχουν προσκομισθεί για
να τεκμηριώσουν τις ανώμαλες συνθήκες κάτω από τις οποίες διεξήχθησαν οι
εκλογές του 1961.

Με την έννοια αυτή η συμβολή του Αρχείου Καραμανλή για τη μελέτη του
συγκεκριμένου ιστορικού ζητήματος είναι ουσιαστικά μηδενική. Εντούτοις, θα
ήταν χρήσιμο να παραβληθεί η (ολοκληρωμένη πια) αφήγηση του Κ. Καραμανλή για
τις εκλογές του 1961 ­ ο «μύθος» που αντιπαραθέτει στον, κατά την άποψή του,
«μύθο περί βίας και νοθείας» ­ με τα πραγματικά γεγονότα της περιόδου. Γιατί,
μέσα από τις αποσιωπήσεις, τις ελλειπτικές φράσεις και τις επιχειρούμενες
ερμηνείες και παρερμηνείες, φωτίζονται ορισμένες κρίσιμες όψεις των ιστορικών
γεγονότων της περιόδου εκείνης.

Η πορεία προς τις εκλογές της «βίας και νοθείας» ξεκινάει ουσιαστικά αμέσως
μετά τις εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, που ανέδειξαν την ΕΔΑ αξιωματική
αντιπολίτευση με 25% των ψήφων και 79 βουλευτές.

ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ του 1958 ­ σύμφωνα με τη μαρτυρία του Σ. Κωνσταντόπουλου
(«Ελεύθερος Κόσμος», 11.8.1968) ­ ο Κ. Καραμανλής, ο οποίος είναι ταυτόχρονα
και υπουργός Εθνικής Αμύνης, δίνει προσωπικά το πράσινο φως για τη δημιουργία
μιας «άτυπης επιτροπής» που θα συντονίζει τις ενέργειες για την αντιμετώπιση
του «κομμουνιστικού προβλήματος». Στην «άτυπη» αυτή επιτροπή, που προφανώς
συνδέεται στενά με την ΚΥΠ, συμμετέχουν ο Σ. Κωνσταντόπουλος, ο Αγγ.
Προκοπίου, ο Γ. Γεωργαλάς, ο Γ. Παπαδόπουλος κ.ά. Για τη σύσταση της επιτροπής
αυτής, που δεν έχει μέχρι σήμερα διαψευσθεί, δεν υπάρχει καμιά αναφορά στο
Αρχείο Καραμανλή, εκτός αν ως επιβεβαίωσή της θεωρηθεί η φράση που υπαγόρευσε
αργότερα ο ίδιος, ότι «το αποτέλεσμα των εκλογών του 1958 προεκάλεσε επί των
κοινών γνωμών ένα μούδιασμα και ανησυχίες για το μέλλον» (τόμ. 3, σελ. 128).

Η πρώτη δοκιμαστική εφαρμογή των νέων μεθόδων που επεξεργάζεται η «άτυπη»
επιτροπή γίνεται στις δημοτικές εκλογές του 1959 (βλ. Σπ. Λιναρδάτος, «Από τον
Εμφύλιο στη Χούντα», τομ. Γ’, σελ. 432-437). Είναι χαρακτηριστικές οι δηλώσεις
που κάνει εκείνη την εποχή στη Βουλή ο τότε πρόεδρός της Κ. Ροδόπουλος: Πρέπει
«να δανεισθώμεν μερικά, τα ηπιώτερα μέσα τα οποία μεταχειρίζονται αι εκείθεν
του παραπετάσματος χώραι εναντίον των αντιδρώντων κατά του εκεί ισχύοντος
καθεστώτος διά να προστατεύσωμεν την Δημοκρατίαν» (!). Ούτε για τις συνθήκες
διεξαγωγής των δημοτικών εκλογών υπάρχει πάντως η παραμικρή μνεία στο Αρχείο Καραμανλή.

Μετά τις δημοτικές εκλογές του 1959 ­ στις οποίες ο Γ. Παπανδρέου, έχοντας
αποχωρήσει από το Κόμμα των Φιλελευθέρων (Κ.Φ.), συνέπλευσε εν μέρει με τις
κυβερνητικές επιλογές ­ αρχίζει η προσέγγιση Καραμανλή – Παπανδρέου, κυρίως
μέσω του Δ. Μακρή: «Συναντήθημεν δε δύο φοράς προσωπικώς, διά να ακούσω τας
απόψεις του (…). Επεφυλάχθην όμως να δεσμευτώ διότι, όπως του είπα,
ευρισκόμεθα ακόμη μακράν των εκλογών (…). Υπό τας συνθήκας αυτάς διέρρευσεν
το 1960, του Γ. Παπανδρέου δυσφορούντος διότι δεν είχεν οριστικήν μου
απάντησιν» (τόμ. 5, σελ. 224-5).

ΝΕΟΣ ΝΟΜΟΣ

Από τις αρχές του 1961 ο Κ. Καραμανλής αντιμετωπίζει συστηματικά το ενδεχόμενο
επίσπευσης των εκλογών («ΤΟ ΒΗΜΑ», 17.1.1961) και ανακοινώνει ότι τον Μάρτιο
θα αρχίσει συνεννοήσεις με τα κόμματα του Κέντρου για την καθιέρωση νέου
εκλογικού νόμου. Για να βολιδοσκοπηθούν μάλιστα οι διαθέσεις της
αντιπολίτευσης, ο Γ. Ράλλης, που παρέμενε ακόμη εκτός ΕΡΕ, δημοσιεύει στην
«Καθημερινή» (15.1.1961) άρθρο με το οποίο προτείνει την υιοθέτηση ενός
συστήματος «συγγενών κομμάτων», το οποίο θα λειτουργούσε ως πλειοψηφικό έναντι
της ΕΔΑ και ως αναλογική μεταξύ των «εθνικών κομμάτων».

Την ιδέα αυτή του Γ. Ράλλη υιοθετεί τελικώς η κυβέρνηση και την προτείνει στις
16.3.1961 στους Σοφ. Βενιζέλο, Στ. Κωστόπουλο και Σπ. Μαρκεζίνη, αφού
προηγουμένως έχουν οδηγηθεί σε ναυάγιο οι συνομιλίες μεταξύ Κ. Καραμανλή και
Γ. Παπανδρέου (ο.π. σελ. 225). Στόχος του Κ. Καραμανλή είναι να αποδυναμώσει
την κίνηση Γρίβα και γι’ αυτό η στροφή προς τον Σοφ. Βενιζέλο γίνεται μόλις
διαπιστώνει ότι υπάρχουν μεταξύ τους τριβές (ο.π. σελ. 176), ενώ παράλληλα, με
την προσχώρηση στην ΕΡΕ στις 27.2.1961 τριών βουλευτών του Κ.Φ. και ορισμένων
πολιτευτών, δίνεται ένα μήνυμα για τις δυνατότητες υπονόμευσης του κεντρώου
χώρου, που διαθέτει η κυβέρνηση.

Η πρόταση για καθιέρωση ενός συστήματος «συγγενών κομμάτων» ­ που αναπόφευκτα
θα οδηγούσε σε μετωπική αναμέτρηση μεταξύ «εθνικοφρόνων» και «μη
εθνικοφρόνων», δηλαδή σε θεατρική επανάληψη του εμφυλίου πολέμου ­
αντικατοπτρίζει άριστα την αντίληψη που δέσποζε εκείνη την εποχή στην
κυβέρνηση για τη μορφή της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης. Ταυτόχρονα, η
εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος θα επέτρεπε στην ΕΡΕ να εξασφαλίσει άνετη
κοινοβουλευτική πλειοψηφία (αφού υπερτερούσε εκλογικά των κομμάτων του
Κέντρου) και να διατηρήσει διασπασμένη την αντιπολίτευση (αφού προσέφερε την
αναλογική εκπροσώπηση σε κάθε ομάδα που θα συνέπραττε ως «συγγενής» με την
παράταξη των «εθνικοφρόνων»).

Τα κόμματα του Κέντρου προτίμησαν όμως τελικά να υποστηρίξουν ένα
«αντιπολωτικό» σύστημα που θα εξασφάλιζε την εκπροσώπησή τους και ταυτόχρονα
θα εξασθένιζε τις τάσεις για συνεργασία με την ΕΔΑ. Με άξονα τις απόψεις αυτές
για «αντιπολωτικό» εκλογικό σύστημα, η κυβέρνηση κατέθεσε, στις 5 Μαΐου 1961,
το εκλογικό νομοσχέδιο με ορισμένες τροποποιήσεις του συστήματος της
ενισχυμένης αναλογικής, που έγιναν ευνοϊκά δεκτές από τα κόμματα του Κέντρου.
Κατά τη συζήτηση μάλιστα του εκλογικού νόμου στη Βουλή, η κυβέρνηση, με
προσωπική παρέμβαση του Κ. Καραμανλή στη Βουλή (26.5.1961), πρότεινε και
μερικές ουσιαστικές συμπληρωματικές τροποποιήσεις, που ενίσχυαν σημαντικά τον
αναλογικό και, κατά συνέπεια, τον «αντιπολωτικό» χαρακτήρα του εκλογικού συστήματος.

ΟΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ

Η κυριότερη από τις τροποποιήσεις αυτές προέβλεπε τη συμμετοχή στη Β’ κατανομή
και του τρίτου (αυτοτελούς) κόμματος, ανεξαρτήτως ποσοστού, γεγονός που
αποτελούσε σαφέστατη ένδειξη για το ποιος ήταν ο πιθανολογούμενος εκείνη την
εποχή συσχετισμός των εκλογικών δυνάμεων. Γιατί φυσικά η παραχώρηση αυτή δεν
έγινε προς την ΕΔΑ, αλλά προς τα κόμματα του Κέντρου. Πραγματοποιήθηκε μάλιστα
παρά την ταυτόχρονη μείωση σε 15% του φραγμού για τη συμμετοχή ενός
(αυτοτελούς) κόμματος στη Β’ κατανομή.

Η «παραχώρηση» αυτή προς τα κόμματα του Κέντρου (με τις συγκεκριμένες
αριθμητικές ρυθμίσεις της) γίνεται επομένως όχι μόνον με την προοπτική ενός
διασπασμένου Κέντρου, αλλά και ως αντιπερισπασμός στις προσπάθειες ενοποίησής
του. Είναι μάλιστα ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι οι «παραχωρήσεις»
ανακοινώνονται ξαφνικά ­ ο Κ. Καραμανλής αναφέρει πως τις γνωστοποίησε στους
συνεργάτες του λίγη ώρα πριν τις παρουσιάσει στη Βουλή (τόμ. 5, σελ. 225) ­
τις μέρες ακριβώς που ο Σοφ. Βενιζέλος βρίσκεται στις ΗΠΑ και δέχεται
συστάσεις από τον Μακ Γκι, υψηλόβαθμο στέλεχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, για
ενοποποίηση των δυνάμεων του Κέντρου. Είναι χαρακτηριστικές στο σημείο αυτό οι
δηλώσεις του Σοφ. Βενιζέλου, επιστρέφοντας από τις ΗΠΑ, ότι ο ίδιος τάσσεται
«υπέρ ενιαίου Κέντρου» και ότι «την άποψιν αυτήν συμμερίζονται και οι
Αμερικανοί» («ΤΟ ΒΗΜΑ» 1.6.1961).

Με βάση τα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως είναι λοιπόν εύλογο να υποθέσει κανείς
ότι ο Κ. Καραμανλής όχι μόνον δεν βοήθησε τις διεργασίες για ενοποίηση του
Κέντρου, όπως φευγαλέα αναφέρει («συνίστων εις τας κατεσπαρμένας δυνάμεις των
αντιπάλων μου να ενωθούν», τομ. 5, σελ. 224), αλλά αντίθετα έκανε ό,τι
μπορούσε για να τις τορπιλίσει.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ, σχολιάζοντας τις εκλογές του 1958, σημειώνει πως
«το αποτέλεσμα (…) μου επέβαλε το καθήκον όπως επιδιώξω την δημιουργίαν
εθνικής αντιπολιτεύσεως ικανής να με διαδεχθή» (τόμ. 3, σελ. 129), κανένα από
τα στοιχεία που παρατίθενται στη συνέχεια δεν τεκμηριώνει αυτόν τον ισχυρισμό.
Γιατί φυσικά οι χωριστές συνομιλίες με τους ηγέτες του Κέντρου («τόσον ο
Παπανδρέου όσο και ο Βενιζέλος κατ’ επανάληψιν είχαν ζητήσει να συνεργασθούν
μαζί μου», αναφέρει υπεροπτικά ο Κ. Καραμανλής, «και μετεβλήθησαν σε άσπονδους
εχθρούς μου, διότι ακριβώς απέκρουσα τη συνεργασία τους», τομ. 5, σελ. 224)
είχαν ως προφανή στόχο να οξύνουν τις μεταξύ τους αντιθέσεις και όχι να τις
αμβλύνουν. Όπως επίσης οι τροποποιήσεις του εκλογικού νόμου με στόχο την
ευχερέστερη εκπροσώπηση των μικρών κομμάτων ­ ακόμη κι αν, όπως αναφέρει ο Κ.
Καραμανλής, «ευρίσκοντο πέραν και των αιτημάτων της αντιπολιτεύσεως» (τομ. 5,
σελ. 225) ­ δεν μπορούν να θεωρηθούν παρά ως αντικίνητρο για την ενοποίηση του
Κέντρου. Είναι επομένως απόλυτα παραπλανητικό το επιχείρημα ότι «ετροποποίησα
τον εκλογικό νόμο σύμφωνα με τας υποδείξεις της Ε.Κ. (σημ. η οποία δεν είχε
συγκροτηθεί!) διά να τη διευκολύνω να υπερφαλαγγίση την κομμουνιστικήν ΕΔΑ»
(τομ. 7, σελ. 90).

ΕΠΙΣΠΕΥΣΗ

Με την ολοκλήρωση της ψήφισης του εκλογικού νόμου (23.6.1961) άρχισαν να
πυκνώνουν οι φήμες για επίσπευση των εκλογών και διεξαγωγή τους το φθινόπωρο
του 1961 (βλ. «ΤΟ ΒΗΜΑ» 4.8.1961 και «Ελευθερία» 30.7.1961), ενώ παράλληλα
δημοσιεύονται οι πρώτες πληροφορίες για «καχεξία» στις σχέσεις Καραμανλή και
Ανακτόρων («Ελευθερία», 18.6.1961). Οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιώνονται
σήμερα από την αφήγηση του ίδιου του Κ. Καραμανλή, χωρίς όμως να φωτίζονται
καθόλου οι αιτίες της σύγκρουσης.

«Αι σχέσεις μου με τον βασιλέα ήσαν αγαθαί μέχρι της παραιτήσεώς μου (…).
Δεν δύναται όμως να λεχθή το ίδιον διά την βασίλισσαν και τον διάδοχον, των
οποίων αι εχθρικαί διαθέσεις ήρχισαν να εκδηλούνται περίπου από το 1961, όπως
προκύπτει από πολλά και χαρακτηριστικά περιστατικά» (τόμ. 6, σελ. 32, το
απόσπασμα αυτό είχε και προηγουμένως δημοσιευτεί στο: Κ. Γουντχάουζ,
Καραμανλής, σελ. 197). Μάταια φυσικά θα αναζητήσει κανείς στο Αρχείο Καραμανλή
αυτά τα «πολλά και χαρακτηριστικά περιστατικά»… Μια μόνον φευγαλέα αναφορά
στην ανεπίσημη επίσκεψη της Τζ. Κέννεντυ το καλοκαίρι του 1961 στην Ελλάδα,
όταν οι βασιλείς την κάλεσαν σε γεύμα «αλλά δεν κλήθηκα εγώ και η σύζυγός μου»
(ο.π., σελ. 474).

Την εποχή ακριβώς που οριστικοποιείται η απόφαση για τις εκλογές συνεδριάζει η
Δευτεροβάθμια Επιτροπή Πληροφοριών και Διαφωτίσεως του ΓΕΕΘΑ υπό την προεδρία
του Α/ΓΕΣ Βασ. Καρδαμάκη, με αντικείμενο τη συζήτηση «τού υπό της ΚΥΠ
υποβληθέντος Σχεδίου Ενεργείας» (πρόκειται για το γνωστό σχέδιο Περικλής). Και
τα «ενδεικνυόμενα μέτρα ώστε ο κομ/σμός εις το εγγύς μέλλον να υποστή κάμψιν
και το ποσοστό του να κατέλθη εις επίπεδον κάτω του 20%» (11 και 12.8.1961).
Στη σύσκεψη συμμετέχουν εκ μέρους της ΚΥΠ ο αντ/ρχης Γ. Παπαδόπουλος και εκ
μέρους της Υπηρεσίας Πληροφοριών της Προεδρίας της Κυβερνήσεως ο αντ/γος Ν.
Γουγούσης. (Βλ. τα αναλυτικά στοιχεία για το σχέδιο «Περικλής» σε: Εφημερίς
των Συζητήσεων της Βουλής, περίοδος Η’, Σύνοδος Β’, συνεδρίασις 49η,
23.2.1965). Ας σημειωθεί ότι τις μέρες ακριβώς εκείνες έχει οξυνθεί ο ψυχρός
πόλεμος με την ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου και τις απειλές του
Χρουστσώφ εναντίον της Ελλάδας.

Σύμφωνα με το σχέδιο, η «άσκησις Περικλής» εμφανιζόταν ως άσκηση ψυχολογικού
πολέμου στην οποία οι Κυανοί είχαν να αντιμετωπίσουν τους Κίτρινους: «Αι
πολιτικαί δυνάμεις των ΚΥΑΝΩΝ πρέπει και δύνανται να θέσουν ΑΠΑΣΑΙ ως πρώτον
πολιτικόν αντίπαλον τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ. Εις την προσεχή σύγκρουσίν των προς τους
ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ πρέπει να είναι ανελέητοι» («Άσκησις Περικλής», Παράρτημα Γ’).

Η εφαρμογή του σχεδίου «Περικλής» εγκρίνεται στη συνεδρίαση της Δευτεροβάθμιας
Επιτροπής στις 8.9.1961, υπό την προεδρία του Α/ΓΕΕΘΑ Αθ. Φροντιστή. Στη
συνεδρίαση αυτή ο Α/ΓΕΣ Βασ. Καρδαμάκης πληροφορεί τους υπόλοιπους ότι «ο κ.
Πρόεδρος της Κυβερνήσεως ενέκρινε γενικώς το Σχέδιον “ΠΕΡΙΚΛΗΣ” και τα εν τη
σχετική αναφορά του Α/ΓΕΕΘΑ αναφερόμενα».

ΒΟΥΛΕΥΜΑ

Όπως είναι φυσικό, στο Αρχείο Καραμανλή δεν υπάρχει καμιά άμεση αναφορά στα
γεγονότα αυτά. Επαναλαμβάνεται απλώς στερότυπα η άποψη που υποστήριξε το 1980
ο Κ. Παπακωνσταντίνου ότι:

«Όσον αφορά το σχέδιον “Περικλής” (…) το 1966 εξεδόθη το υπ’ αρ. 38 Βούλευμα
από το οποίον προκύπτει:

1. Ότι το σχέδιον εκείνο δεν είχε ουδεμία σχέσιν με τας εκλογάς του 1961 και

2. Ότι παρέμεινε εις τα αρχεία ως προσχέδιον, χωρίς να κοινοποιηθεί προς
ουδένα» (τόμ. 5, σελ. 224).

Για να τεκμηριωθούν οι ισχυρισμοί αυτοί παρατίθενται εκτεταμένα αποσπάσματα
από το ήδη δημοσιευμένο βούλευμα (τόμ. 6, σελ. 169-171), καθώς και ένα,
αδιευκρίνιστης προέλευσης, εμπιστευτικό σημείωμα, της ίδιας εποχής, που το
σχολιάζει (ο.π., σελ. 171-172). Δεν προσκομίζεται όμως κανένα ουσιαστικά νέο
στοιχείο. Ακόμα και η αναφορά που υπέβαλε ο Βασ. Καρδαμάκης μετά τις εκλογές
στον Κ. Καραμανλή ­ και στην οποία αναφέρεται ο Κ. Γουντχάουζ (ο.π., σελ. 178)
­ απουσιάζει από το δημοσιευμένο Αρχείο.

Ας σημειωθεί επίσης ότι η άποψη αυτή ­ ότι δηλαδή ουδέποτε εφαρμόστηκε το
σχέδιο «Περικλής» ­ έρχεται σε προφανή αντίφαση με την άλλη εκδοχή, που έχει
επίσης υποστηρίξει σε διάφορα σημειώματά του ο Κ. Καραμανλής, ότι ορισμένοι
ανακτορικοί και στρατιωτικοί κύκλοι «κατά τας εκλογάς του 1961 εσκέφθησαν, εν
αγνοία μου και κατά τρόπον επιπόλαιον, να αναπτύξουν πέραν του δέοντος τας
συνήθεις αντικομμουνιστικάς τους δραστηριότητας» (τόμ. 7, σελ. 90, υπογρ. δική μου).

Ή, με διαφορετική διατύπωση: «Δεν γνωρίζω εάν εν αγνοία μου είτε η Κυβέρνησις
κατ’ εντολήν του βασιλέως [sic!!] είτε ο στρατός έλαβον μέτρα περιστολής των
δυνάμεων του κομμουνισμού. Δεν το αποκλείω εντελώς, δεδομένου ότι μετά τας
εκλογάς του ’58, η διόγκωσις των δυνάμεων της ΕΔΑ προκαλούσε εθνικάς
ανησυχίας» (τόμ. 5, σελ. 226). Ή ακόμη ότι: «Είχε γίνει η σκέψις, εν όψει νέων
εκλογών, να ασκηθεί ψυχολογική πίεση επί των κομμουνιστών για να συμπτυχθεί η
δύναμίς των. Τα ανόητα αυτά σχέδια τα κατήρτιζαν μυστικές υπηρεσίες εν αγνοία
της Κυβερνήσεώς μου» (ο.π., σελ. 222).