Ω, οι ωραίες ημέρες

Και ξαφνικά, το άρωμα της δεκαετίας του ’60, ένα στυφό άρωμα, πλημμύρισε
τη χώρα. Η απόψυξη παλαιών παθών και ξεχασμένων σχεδόν παθημάτων, μέσω των
Αρχείων Καραμανλή, κατέλαβε τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων και τα κύματα των
ραδιοτηλεοράσεων.

Και κάποιοι αναρωτιούνται αν υπάρχει άλλη χώρα στον
κόσμο όπου ελάσσονος σημασίας αποκαλύψεις για γεγονότα που συνέβησαν προ 20 ή
30 ετών θα κατελάμβαναν τόσο εύκολα τις κορυφές της επικαιρότητας…

Είναι, ίσως, που δεν προσφέρει εύκολα υλικό για πρωτοσέλιδα η σύγχρονή μας
πολιτική ζωή ­ πληκτικά ομοιόμορφη, αφόρητα συναινετική και τόσο ξενέρωτη, από
πλευράς πολιτικών παθών, ώστε η συναρπαστικότερη αντιπαράθεση της εποχής, η
μόνη που έχει μίση και πάθη αυθεντικά, να είναι εκείνη ανάμεσα στον Θόδωρο
Πάγκαλο και τον… Μανόλη Δασκαλάκη.

Και ίσως να είναι πάλι που τη
νοσταλγία της δεκαετίας του ’60 δεν την ξεπεράσαμε ακόμη. Κάνουμε, κάνουμε ­
σ’ αυτήν γυρίζουμε. Από τη λάμψη της τρώμε ακόμη.

Κάποιες εποχές χτίζουν,
πράγματι, τον μύθο τους με υλικά αειθαλή. Και τα υλικά της δικής μας δεκαετίας
του ’60, τέτοια είναι: Ο Ελύτης του Άξιον Εστί και ο Σεφέρης του Νόμπελ, το
υπόγειο του Κουν και η φωνή της Λαμπέτη, ο Μίκης και ο Μάνος, Λαμπράκης και
Πέτρουλας, Μελίνα, Ντασσέν και Κακογιάννης, η Κάλλας στην Επίδαυρο και ο «λαός
στα πεζοδρόμια», η Χαμένη Άνοιξη του Τσίρκα και τα παλιά τεύχη της
«Επιθεώρησης Τέχνης», ήχοι από του Σαββόπουλου το Φορτηγό και εικόνες από του
Μποστ τα σκίτσα. Ήταν μια εποχή μεγάλων παθών, μεγάλων μορφών, μεγάλων
ονείρων…

Σπανιότερα ανασύρεται στο φως και διδακτικά περιφέρεται για
λίγο και η άλλη όψη εκείνης της δεκαετίας, η ολιγότερο λαμπερή. Όπως τώρα, με
τα Αρχεία του εθνάρχη και τις τρίχες του μονάρχη.

Η ίδια εποχή, μια άλλη
Ελλάδα ­ η Ελλάδα ενός ανόητου νεαρού άνακτος, της καταχθόνιας μητρός του και
των θερμοκέφαλων συμβούλων του· η Ελλάδα των εν διαρκή εξεγέρσει αξιωματικών,
μονίμως δυσπιστούντων έναντι του κοινοβουλευτισμού και μονιμότερα
ονειρευομένων να σώσουν το έθνος από τον εαυτό του· η Ελλάδα μιας παντοδύναμης
και παντεπόπτου αμερικανικής πρεσβείας· η Ελλάδα μιας δημοκρατίας υπό
επιτροπεία και μιας πολιτικής τάξης που ζητιάνευε ψίχουλα εξουσίας στους
προθαλάμους των ανακτόρων και της πρεσβείας…

Προσωπικά βρίσκω πολύ
αυθεντικότερη, ως σημάδι της εποχής, από όλες τις ιστορίες που τα Αρχεία
έφεραν στο φως, μια άλλη ιστορία, που ο συνάδελφος Αλέξης Παπαχελάς αφηγείται
στο πολύτιμο υπό έκδοση βιβλίο του, με βάση τα επίσημα αμερικανικά αρχεία της
εποχής. Είναι η ιστορία των αφόρητων πιέσεων και παρακλήσεων του «νεαρού
άνακτος» προς την εδώ αμερικανική πρεσβεία, να μεσολαβήσει προς το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ, ώστε να διατεθούν χρήματα από τα μυστικά κονδύλια των ΗΠΑ για να
εξαγοραστούν βουλευτές του Κέντρου και να καταστεί δυνατός ο σχηματισμός της
τρίτης κυβέρνησης των αποστατών, της κυβέρνησης Στεφανόπουλου, το καλοκαίρι
του 1965! Δεν έχει σημασία τι συνέβη εν τέλει. Σημασία έχει το αίτημα ­ και ο
κυνισμός με τον οποίο το καταγράφουν οι Αμερικανοί αυθέντες στα δικά τους
αρχεία. Θα μπορούσε να είναι το επίγραμμα μιας ολόκληρης εποχής.

Μιας
εποχής που μια έκθεση της αμερικανικής πρεσβείας, του 1958, στο ίδιο βιβλίο
δημοσιευμένη, την περιγράφει να καθορίζεται και να κινείται από την «Αγία
Τριάδα» ­ δηλαδή, τον Βασιλέα, τον Αμερικανό πρέσβη και όποιον από τους
Έλληνες πολιτικούς επεδίωκε κάθε φορά την εύνοια του βασιλιά και του πρέσβη,
για να αναρριχηθεί στην εξουσία. Και μιας πολιτικής τάξης, που η ίδια έκθεση
περιγράφει ως συνδυάζουσα «ηττοπάθεια και ξέφρενο εθνικισμό», «έτοιμη να
αφήσει τους ξένους να κυβερνήσουν τη χώρα για λογαριασμό της και την ίδια ώρα
με βαθύ μίσος έναντι των ξένων αυτών», συνωστιζόμενη στα σαλόνια των
Αμερικανών αξιωματούχων, ζητώντας πράσινο φως για κάποια δικτατορία.

Χρήσιμο να μας τα θυμίζουν όλα αυτά. Πιο χρήσιμο ακόμη να εντοπίζουμε τα
κουσούρια που ακόμη σέρνει ο δημόσιος βίος μας ­ κληρονομιά εκείνων των
αξέχαστων ημερών.