Ήταν καλό το κλίμα, αλλά…

Όταν ο υπουργός Εξωτερικών Θ.
Πάγκαλος ανέβαινε τις γυάλινες σκάλες του ξενοδοχείου Τζεϊλάν Ιντερκοντινένταλ
στην Κωνσταντινούπολη, κατευθυνόμενος στην αίθουσα όπου βρίσκονταν ήδη
συγκεντρωμένοι οι υπουργοί Εξωτερικών των χωρών του Ευξείνου Πόντου, φαινόταν
ιδιαίτερα ευχαριστημένος.

ΜΟΛΙΣ ΤΗΝ προηγούμενη ημέρα, με τη
στάση του στο Συμβούλιο Σύνδεσης Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας στο
Λουξεμβούργο, είχε αποδείξει ότι έχει τη δυνατότητα να βρίσκει τη λύση που να
αφήνει όλες τις πλευρές ικανοποιημένες: η εσωκομματική αντιπολίτευση ήταν
ικανοποιημένη γιατί η Αθήνα δεν ήρε το βέτο της για τη χρηματοδότηση της
Τουρκίας, οι Ευρωπαίοι εταίροι μας (αλλά και οι ΗΠΑ) ήταν ικανοποιημένοι γιατί
υπήρξε συμφωνία στη σύσταση της ελληνοτουρκικής επιτροπής εμπειρογνωμόνων και
η Άγκυρα ήταν ικανοποιημένη γιατί με τις αποφάσεις του Συμβουλίου η Τουρκία
εξασφάλισε ίση μεταχείριση με τις άλλες υποψήφιες προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή
Ένωση χώρες!

Απτή απόδειξη της ικανοποίησης της τουρκικής πλευράς,
μάλιστα, ήταν το γεγονός ότι με το που άνοιξαν οι πόρτες του Φάλκον στο
Αεροδρόμιο Κεμάλ Ατατούρκ και εμφανίσθηκε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, οι
εκατοντάδες συγκεντρωμένοι ­ που περίμεναν το αεροπλάνο με την Τανσού Τσιλέρ ­
άρχισαν να χειροκροτούν με πάθος και να φωνάζουν «Πάγκαλος – Πάγκαλος».

Ενθουσιώδεις ­ αν και ενδεχομένως όχι τόσο αυθόρμητες ­ εκδηλώσεις που
επαναλήφθηκαν και όταν ο υπουργός εγκατέλειπε την αίθουσα VIP του αεροδρομίου
κάνοντάς τον να πει αστειευόμενος στους ανθρώπους της συνοδείας του: «Κι εδώ
να βάλω υποψηφιότητα, δεν θα τα πάω άσχημα…».

«ΕΝΤΕΧΝΑ» ΚΑΛΟ
ΚΛΙΜΑ

Το «έντεχνα» καλό κλίμα συνεχίστηκε και λίγο αργότερα. Ο
Τούρκος υφυπουργός Εξωτερικών Ον. Οϊμέν προϋπαντώντας με θερμό τρόπο τον Θ.
Πάγκαλο τού ψιθύρισε δυο λόγια. Ο Θ. Πάγκαλος έγνεψε καταφατικά και μπήκε στην
αίθουσα όπου σε λίγες ώρες υπό την προεδρία της Τ. Τσιλέρ θα ολοκληρωνόταν
πανηγυρικά η Σύνοδος των υπουργών Εξωτερικών των χωρών του Ευξείνου Πόντου.

Πριν ολοκληρωθεί, όμως, η συνεδρίαση, ο Θ. Πάγκαλος και Τ. Τσιλέρ
ανταλλάσσοντας νεύματα αποτραβήχτηκαν διακριτικά για μισή ώρα στον 18ο όροφο
του ξενοδοχείου, για να συνεχίσουν τη συζήτηση που είχαν αρχίσει στο
Λουξεμβούργο.

Η υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας δεν δεσμεύτηκε για τίποτα
συγκεκριμένο, έλεγε μετά τη συνάντηση υψηλά ιστάμενη διπλωματική πηγή. Η Τ.
Τσιλέρ υποστήριξε ότι η κυβέρνηση στην οποία μετέχει επιθυμεί χαμηλούς τόνους
στα ελληνοτουρκικά. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι η ίδια δεν ήταν υπεύθυνη για την
κρίση στα Ίμια…

Καλά και οι εμπρηστικές δηλώσεις της κυρίας Τσιλέρ για
πόλεμο; Και τα ιταλικά έγγραφα που αποδείκνυαν το αβάσιμο των τουρκικών
ισχυρισμών και δεν μπόρεσαν την κρίσιμη εκείνη περίοδο να δουν το φως της
δημοσιότητας;…

Η ελληνική πλευρά δεν περίμενε κάτι παραπάνω από τη
συνάντηση της Κωνσταντινούπολης. Έτσι κι αλλιώς ­ έλεγαν διπλωματικοί κύκλοι ­
η Τ. Τσιλέρ εάν ήθελε πραγματικά να βοηθήσει στη βελτίωση των ελληνοτουρκικών
σχέσεων είχε κάθε ευκαιρία κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Σύνδεσης να δεχθεί
τις διεθνείς συνθήκες που διέπουν τα θαλάσσια σύνορα στο Ανατολικό Αιγαίο και
να άρει τις απειλές πολέμου κατά της Ελλάδας σε περίπτωση επέκτασης των
ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 μίλια. Κάτι που θα οδηγούσε αυτομάτως στην
άρση του ελληνικού βέτο για τη χρηματοδότηση της Τουρκίας από την Ευρώπη.

Σε μια περίοδο, όμως, που η κυβέρνηση στην Τουρκία κλυδωνίζεται καθημερινά,
υπό τις απειλές των στρατηγών, και κανείς δεν ξέρει κατά πόσο ο συνασπισμός
Ερμπακάν – Τσιλέρ έχει χρονικό ορίζοντα μεγαλύτερο μερικών εβδομάδων δεν
νοούνται τέτοιες γενναίες πρωτοβουλίες στα ελληνοτουρκικά, έλεγαν οι ίδιοι
διπλωματικοί κύκλοι. Ακόμη και αν υποθέσουμε (μάλλον παρακινδυνευμένα) ότι
κάποιοι μπορεί να τις ήθελαν τις πρωτοβουλίες αυτές.

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ
ΣΤΡΑΤΗΓΩΝ

Ωστόσο, όπως έλεγαν στα «ΝΕΑ» ξένοι διπλωμάτες, η Άγκυρα
επιθυμεί να κατεβάσει τους τόνους στα ελληνοτουρκικά, ώστε να υπάρχει
μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στα εσωκομματικά θέματα της χώρας. Η εκτόνωση της
έντασης, έλεγαν οι ίδιες πηγές, θα δώσει τη δυνατότητα στους Τούρκους
στρατηγούς, αλλά και στα κόμματα της αντιπολίτευσης να ετοιμάσουν τη
διαδικασία αντικατάστασης του σημερινού κυβερνητικού συνασπισμού με άλλον,
στον οποίο δεν θα μετέχει το ισλαμικό κόμμα Ρεφάχ του Ερμπακάν.

Εξ ου και
οι προσεκτικές δηλώσεις των Τούρκων στρατηγών για ανάγκη ειρηνικής επίλυσης
των ελληνοτουρκικών διαφορών. Δηλώσεις στις οποίες, όπως έλεγαν διπλωμάτες του
υπουργείου Εξωτερικών, με έντεχνο τρόπο δεν υπήρξε επανάληψη του γνωστού casus
belli (αιτία πολέμου) για το θέμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων. Αλλά
η κομψή φράση ότι μια «κατάχρηση δικαιώματος» από την Ελλάδα θα προκαλέσει
«τουρκικές αντιδράσεις»…

ΑΝΕΞΟΔΕΣ ΕΠΙΔΕΙΞΕΙΣ

Ανέξοδες,
όμως, επιδείξεις διαλλακτικότητας από την πλευρά της Άγκυρας μόνο κέρδη μπορεί
να αποφέρουν στον πολυπόθητο ευρωπαϊκό προσανατολισμό της Τουρκίας. Ενώ
ανάλογες κινήσεις της Αθήνας εκτονώνουν την αφόρητη πίεση Ευρωπαίων και
Αμερικανών: «Κάντε διάλογο και βρείτε τα»…

Έτσι ο Θ. Πάγκαλος είχε και
άλλον ένα λόγο να είναι ικανοποιημένος στην Κωνσταντινούπολη. Είχε ακούσει
πριν από μερικές ώρες την Τ. Τσιλέρ στο Λουξεμβούργο να τοποθετεί στην
τουρκική ομάδα εμπειρογνωμόνων δύο «γεράκια με γαμψά νύχια», όπως
χαρακτηρίστηκαν από έμπειρο διπλωμάτη οι Μπιλγκί και Ελεγκτάτ. Έγινε απολύτως
σαφές στον υπουργό Εξωτερικών ότι η επιτροπή αυτή έχει πλέον ελάχιστες
πιθανότητες να προχωρήσει κι άρα δεν θα βρεθεί μπροστά σε διλήμματα για
ελληνικές υποχωρήσεις που θα έχουν υψηλό εσωτερικό πολιτικό κόστος. Το κλίμα
των συναντήσεων που είχε ο Θ. Πάγκαλος με την Τ. Τσιλέρ στο Λουξεμβούργο και
στην Κωνσταντινούπολη θα μεταφέρει σήμερα ο υπουργός Εξωτερικών στην
Κυβερνητική Επιτροπή και τη Δευτέρα στα κομματικά όργανα του ΠΑΣΟΚ (Πολιτική
Γραμματεία και Εκτελεστικό Γραφείο). Το επόμενο ελληνοτουρκικό ραντεβού,
πάντως, έχει ήδη κλειστεί σε λίγες μέρες στο περιθώριο του Συμβουλίου της
Ευρώπης μεταξύ των Γ. Παπανδρέου και Ον. Οϊμέν.

ΑΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΟΣ παραμένει ακόμη ο τρόπος εργασίας της «επιτροπής σοφών»
Ελλάδας – Τουρκίας, που θα εξετάσει ­ με τη μεσολάβηση της ολλανδικής
προεδρίας ­ το πρόβλημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ωστόσο, η Άγκυρα
προδιέγραψε την… αποτυχία της επιτροπής, ορίζοντας ως εκπροσώπους δύο από τα
γνωστότερα «γεράκια» της.

Την ίδια στιγμή, διπλωματικές πηγές στην Αθήνα
προσπαθούσαν να υποβαθμίσουν τον ρόλο της επιτροπής, λέγοντας ότι η σύστασή
της απλώς εξυπηρετεί τις δύο χώρες στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τις
διεθνείς πιέσεις που δέχονται.

Η Τανσού Τσιλέρ έσπευσε να ανακοινώσει πως
οι δύο προσωπικότητες που θα εκπροσωπήσουν την Τουρκία θα είναι οι πρώην
πρέσβεις κ.κ. Σουάτ Μπιλγκί και Σοκρού Ελεγκτάκ ­ αμφότεροι γνωστοί για τις
«σκληρές» θέσεις τους.

ΣΚΛΗΡΕΣ ΘΕΣΕΙΣ

Ο πρώτος υπέγραψε
το 1976 το πρακτικό της Βέρνης, το οποίο ­ σύμφωνα με τον Ανδρέα Παπανδρέου ­
απεμπολούσε το δικαίωμα της Ελλάδας για έρευνες με αντικείμενο την
υφαλοκρηπίδα. Σε βιβλίο του δε, έχει υποστηρίξει πως δεν συμφέρει την Τουρκία
η προσφυγή στη Χάγη για την υφαλοκρηπίδα, αλλά ένα «πακέτο» θεμάτων. Ο
δεύτερος, ο κ. Ελεγκτάκ, έχει διατελέσει γενικός γραμματέας του τουρκικού
ΥΠΕΞ, πρέσβης της χώρας του στην Ουάσιγκτον και το ΝΑΤΟ ­ και είναι ο πατέρας
της θεωρίας ότι η Τουρκία μπορεί να αντέξει «δυόμισι πολέμους» (με την Ελλάδα,
τη Συρία και το ΡΚΚ). Πρόσφατα ­ το 1996 ­ σε άρθρο του υποστήριξε ότι ορθώς η
Τουρκία αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο επέκτασης των χωρικών υδάτων από μέρους
της Ελλάδας ως casus belli.

Από το σχετικό κείμενο, στο οποίο συμφώνησαν
Ελλάδα και Τουρκία, προκύπτει ότι οι «σοφοί» θα είναι τέσσερις ­ δύο από κάθε
χώρα ­ δεν θα έχουν κυβερνητική ιδιότητα (γεγονός που φαίνεται να αποκλείει
γενικούς γραμματείς υπουργείων και εν ενεργεία διπλωμάτες). Αθήνα και Άγκυρα
έχουν επίσης τη δυνατότητα να ορίσουν προσωπικότητες διεθνείς ­ μολονότι καμιά
από τις δύο χώρες δεν φαίνεται διατεθειμένη να το πράξει.

ΤΟ
ΠΟΡΙΣΜΑ

Το «κοινό πόρισμα» θα υποβληθεί μέχρι τα μέσα Ιουνίου και
θα περιλαμβάνει «διαδικαστικές, μη εκτελεστικής φύσης προτάσεις για την
αντιμετώπιση των προβλημάτων προς τις δύο κυβερνήσεις».

Ανοικτό παραμένει
το ερώτημα εάν θα υπάρχουν συναντήσεις των «σοφών» σε ολομέλεια ­ ή απλώς θα
συναντώνται οι δύο της κάθε χώρας με τον Ολλανδό διαμεσολαβητή. Ανοικτό
παραμένει, επίσης, το ενδεχόμενο να υπάρξει ανεπίσημο πόρισμα του μεσολαβητού
­ σε περίπτωση που δεν υπάρξει ομοφωνία των τεσσάρων ­ κάτι που προβληματίζει
διπλωματικές πηγές της Αθήνας.

Οι ίδιες πηγές διατύπωναν ακόμη ερωτηματικά
και για την «ουσιαστική» σχέση που θα έχουν οι Έλληνες «σοφοί» με την
κυβέρνηση ­ και, συγκεκριμένα, εάν υπάρχει περίπτωση να καταλήξουν σε
προτάσεις που δεν θα εκφράζουν την επίσημη εξωτερική πολιτική ή εάν θα τους
δοθεί κάποιο «πλαίσιο» εντός του οποίου θα εργασθούν.

ΟΙ
ΕΛΛΗΝΕΣ

Επικρατέστεροι, πάντως, από ελληνικής πλευράς για την
επιτροπή θεωρούνται οι καθηγητές κ.κ. Κρατερός Ιωάννου και Αργύρης Φατούρος ­
αμφότεροι μέλη του Επιστημονικού Συμβουλίου του υπουργείου Εξωτερικών ­ καθώς
και ο κ. Μ. Ρούκουνας (ο οποίος είχε εκπροσωπήσει την Ελλάδα και στο
Δικαστήριο της Χάγης, επί Καραμανλή, για την υπόθεση της υφαλοκρηπίδας).
Ωστόσο, είναι άγνωστο εάν οι διακεκριμένοι αυτοί επιστήμονες θα αποδεχθούν την
πρόταση που τυχόν τούς γίνει, δεδομένης της ασάφειας που υπάρχει επί του
παρόντος για το έργο της επιτροπής.

Την ίδια στιγμή, δεν έχει αποκλεισθεί
το ενδεχόμενο στους «σοφούς» η Αθήνα να συμπεριλάβει κάποιον πρώην διπλωμάτη.
Έχει ακουστεί, για παράδειγμα, το όνομα του κ. Β. Θοδωρόπουλου, αλλά ακόμη και
αυτό του κ. Ι. Τζούνη.

Μεταξύ αυτών που έχουν «ακουστεί» για την επιτροπή
είναι και ο κ. Κ. Οικονομίδης, πρώην προϊστάμενος της Νομικής Υπηρεσίας του
υπουργείου Εξωτερικών και νυν μέλος της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου του ΟΗΕ.

Πάντως, ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, καθηγητής Χρήστος Ροζάκης που
αρχικά εφέρετο «δεδομένος» για την επιτροπή, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι δεν
θα μετάσχει, καθώς ο ίδιος δεν επιθυμεί αναζωπύρωση της «φιλολογίας» που
ακολούθησε την αποχώρησή του από το υπουργείο Εξωτερικών.

Στην ­ απίθανη,
όπως εκτιμάται ­ περίπτωση που η Αθήνα επιλέξει να περιλάβει και κάποιον ξένο
υπήκοο στην επιτροπή, θα στραφεί σε επιστήμονες που την έχουν εκπροσωπήσει και
στο παρελθόν.