Ο πόνος που μας εξευγένιζε

Ένας χαρισματικός λαός χωρίς
μνήμη είναι επικίνδυνος. Ποια θα είναι η πυξίδα μας αν όχι η μνήμη του πόνου
που μας εξευγένιζε;Διαβάζω αυτές τις ημέρες τις ελάχιστες μελέτες που
υπάρχουν για τους Έλληνες μετανάστες στην αμερικανική Δύση, το μυθικό Ουέστ.
Πικρά παραμύθια για τους απόκληρους συμπατριώτες μας που ξεκίνησαν από τα τέλη
του προηγούμενου αιώνα για το μεγάλο ταξίδι, την έξοδο κινδύνου από τη φτώχεια
και τη μιζέρια. Πού τους οδήγησε αυτή η ελπίδα; Στοιβαγμένους σε αντίσκηνα,
χωρίς νερό και τουαλέτα, όργανα μεγάλων πρακτόρων-δουλεμπόρων που εισήγαγαν
απελπισμένους Έλληνες (Κινέζους κ.λπ.) για να τους χρησιμοποιήσουν ως
απεργοσπάστες στα ορυχεία και στους σιδηροδρόμους. Οι λευκοί σκλάβοι, που δεν
μιλούσαν λέξη αγγλικά, μισήθηκαν πολύ από τους Αμερικανούς, γιατί χτύπησαν τα
συνδικάτα και τα νόμιμα μεροκάματα. Ο Τύπος τούς αποκαλούσε «αποβράσματα της
Ευρώπης», οι γονείς τούς διαπόμπευαν αν τολμούσαν να πλησιάσουν τα κορίτσια
τους, τα παιδιά τους έπαιζαν μόνα στους δρόμους. Σας θυμίζει τίποτα αυτή η
ιστορία;

Πέρασαν όμως τα χρόνια και οι Έλληνες στάθηκαν κάπως στα πόδια
τους. Αποταμίευσαν κάποια χρήματα, οργανώθηκαν και αυτοί, ζήτησαν στοιχειώδεις
συνθήκες για να κάνουν τη δουλειά τους. Από απεργοσπάστες έγιναν με τη σειρά
τους απεργοί. Και τότε χτύπησε πάλι το σύστημα των διακρίσεων και της
ξενοφοβίας. Στην Ομάχα πυρπολήθηκαν πολλές ελληνικές επιχειρήσεις. Το 1923-24
η διαβόητη Κου Κλουξ Κλαν οργάνωσε επιθέσεις κατά Ελλήνων μεταναστών. Ο Τύπος
τούς επιτίθεται ξανά. «Αυτοί οι ξένοι είναι αχάριστοι, δεν φθάνει που τους
δεχθήκαμε, έφθασαν και σε παράλογες απαιτήσεις». Σας θυμίζει τίποτα αυτό το
σκεπτικό;

Να βοηθήσω και άλλο τη μνήμη σας; Ο Γιώργος Ματζουράνης στα
«Παιδιά του Νότου» του (Εκδόσεις Gutenberg, 1991) γράφει για τους Έλληνες
μετανάστες που περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο από τις γερμανικές αρχές για
να πάρουν άδεια εργασίας: «Μικρό παιδί θυμάμαι, το 1940, που ήρθε στο χωριό
μου μια επιτροπή του στρατού για να πάρει ζώα για τις μεταφορές στον πόλεμο
της Αλβανίας. Τότες όλοι οι χωρικοί μπήκανε στη σειρά με τα ζώα τους, άλογα,
μουλάρια και γαϊδάρους, ο κτηνίατρος έβλεπε τα δόντια τους, τα ρουθούνια τους,
το σάλιο τους, έλεγε κάτι σ’ έναν στρατιώτη δίπλα του και αυτός είχε μια
φουφού με κάρβουνα και πύρωνε δύο μεγάλα σίδερα. Στα καλά ζώα κόλλαγε ένα
πυρωμένο Ε στον λαιμό και στα σκάρτα ένα Ο στα πισινά. Ένας άλλος για τα γερά
ζώα έδινε στους χωριανούς μια απόδειξη παραλαβής. Έτσι, ένοιωσα στη γερμανική
επιτροπή. Όχι σα χωρικός δηλαδή αλλά σαν άλογο. Ο γιατρός μού κοίταξε τα
δόντια, με ακροάστηκε, μου έβγαλε πλάκα στο στήθος, μου ζούπιξε τα ποντίκια
στα χέρια και στα πόδια και μου έδωσε το σημείωμα ικανότητας. Μου φάνηκε πως
ήτανε ο στρατιώτης που έδινε απόδειξη παραλαβής».

Αν δεν σας θυμίζουν κάτι
αυτές οι ιστορίες είναι γιατί φροντίσαμε και τις ξεχάσαμε γρήγορα. Δεν τις
διηγηθήκαμε στα παιδιά μας, αυτά που μεγάλωσαν με μπέιμπι σίτερ Φιλιππινέζα
και παραδουλεύτρα Αλβανίδα. Αποκτήσαμε, βλέπετε, το σκληρό πετσί του
νεόπλουτου. Οι εποχές που οι άρειοι Γερμανοί μάς αποκαλούσαν «μαυροκέφαλους»
παρήλθαν ανεπιστρεπτί, άλλοι πήραν τη θλιβερή σκυτάλη τώρα, έτσι είναι η ζωή.
Παρακολουθούμε αφ’ υψηλού τον πνιγμό των απελπισμένων Αλβανών στη τηλεόραση.
Και από τους Έλληνες μετανάστες στην Αμερική μόνο τον Τζωρτζ Στεφανόπουλο
θυμόμαστε και τον Μάικλ Δουκάκη. Αυτοί αποτελούν, άλλωστε, την έμπρακτη
απόδειξη του δαιμόνιου της φυλής που παίρνει λάσπη και την κάνει χρυσάφι.
Αυτοί αποδεικνύουν ότι είμαστε ξεχωριστός λαός, χαρισματικός.

Ένας
χαρισματικός λαός χωρίς μνήμη όμως είναι επικίνδυνος. Ποια θα είναι η πυξίδα
μας αν όχι η μνήμη του πόνου που μας εξευγένιζε;

Η Λένα Διβάνη είναι
επίκουρος καθηγήτρια της Διπλωματικής Ιστορίας στη Νομική Σχολή Αθηνών.