Μία… μοντέρνα πεταλούδα

Πότε ακούστηκε για
πρώτη φορά η Νάνα Μούσχουρη στο ραδιόφωνο; Στις αρχές της δεκαετίας του ’50,
σε μια διαφήμιση των κλωστών «Πεταλούδα».

ΤΙ ιδιαίτερο συνδέει τον
Κώστα Χατζηχρήστο, τον Μανώλη Χιώτη, τη Σπεράντζα Βρανά, τον Αλέκο Λειβαδίτη,
τη Μάγια Μελάγια, τον Γιώργο Μουζάκη και τον Γιώργο Κατσαρό; Μα, οι
«ατσάλινες» κλωστές «Πεταλούδα», που όλοι αυτοί τις έκαναν πασίγνωστες,
μετέχοντας στα ψυχαγωγικά και διαφημιστικά προγράμματα τα οποία χρηματοδοτούσε
ο Ελευθέριος Μουζάκης. Ο κύριος «Πεταλούδα» (και DMC).

Ιδιοφυής
επιχειρηματίας, διορατικός και εργατικός, ο άνθρωπος αυτός που είναι γνωστός
σήμερα ως ο πρώτος Έλληνας φορολογούμενος με δηλωμένο εισόδημα 1 δισ. δρχ.,
ήταν 29 μόλις χρόνων όταν επέλεξε μια διαφήμιση στο προκλητικό πνεύμα των
σημερινών της «Μπένετον». Και ήταν 35 χρόνων το 1950, όταν έγινε από τους
πρώτους, αν όχι ο πρώτος, σπόνσορας.

Πριν από τους σπουδαίους συγγραφείς
και κινηματογραφιστές που άρχισαν στα 1970 να ασχολούνται με την τέχνη της
διαφήμισης, οι καλλιτέχνες της σκηνής και της πίστας και άθελά τους κάποιοι
πολιτικοί, όπως ο Κ. Καραμανλής, είχαν επιστρατευθεί 20 χρόνια νωρίτερα από
τον Ελευθέριο Μουζάκη για να προωθήσουν τα προϊόντα του μέσα από εκπομπές,
θεατρικά σκετς ή αφίσες με κοινωνικά μηνύματα.

Η αθέατη αυτή πτυχή στο
δαιμόνιο του Ελ. Μουζάκη αναπτύσσεται γλαφυρά στα αποσπάσματα που
προδημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ» από την «Αυτοβιογραφία» του. Το βιβλίο αυτό,
γραμμένο με την επιμέλεια του Νίκου Ρογκάκου, κυκλοφορεί τούτες τις μέρες από
τον «Κέδρο», πλούσιο σε περιστατικά, με εικονογράφηση της εποχής.

Ο Ελ.
Μουζάκης, που είναι σήμερα 82 χρόνων, δεν αφηγείται ιδιωτικές στιγμές του ή
μύχιες σκέψεις του, αλλά καταθέτει τα ντοκουμέντα μιας λαμπρής επιχειρηματικής
καριέρας. Από το μικρό προσφυγόπουλο της Σμύρνης στον δραστήριο βιοπαλαιστή
που υπήρξε, από τον εφευρετικό έμπορο στον αποτελεσματικό βιομήχανο που είναι,
μιλώντας για τη ζωή του αναφέρεται και στην πορεία της οικονομικής ανάπτυξης
στη χώρα μας, με τα κακά και τα καλά της. Έτσι που η «Αυτοβιογραφία» του
μοιάζει και με εγχειρίδιο. Για το πώς να επιτύχετε εκμεταλλευόμενος τους
νόμους της αγοράς αλλά παραμένοντας έντιμος.

Ο ΟΜΗΡΟΣ Αθηναίος, από τους πρώτους συνεργάτες του Ελ.
Μουζάκη στις διαφημιστικές καμπάνιες του, θυμάται:

«Την εποχή που ο τέως
Πρόεδρος Δημοκρατίας ήταν υπουργός Δημοσίων Έργων και ξήλωνε τις γραμμές των
τραμ δυναμικά, σε αντίθεση με τη σύμβαση που υπήρχε με την ΗΕΜ, ξεσηκώθηκε το
πανελλήνιο, αλλά εκείνος, ανένδοτος, ήταν παρών στο συμβολικό ξήλωμα των
γραμμών της οδού Πατησίων.

Στο πρόγραμμα των κλωστών “Πεταλούδα”, με τον
Παύλο Πρόγια γράψαμε ένα θεατρικό στιγμιότυπο με τον κωμικό Σπαρίδη, το οποίο
άκουσε ο Καραμανλής από ραδιοφώνου. Κάποτε συναντηθήκαμε με τον Πρόεδρο τυχαία
στο κέντρο “Σπηλιά του Παρασκευά” στον Πειραιά και μου είπε επί λέξει:

­
Σε άκουσα που τα είπες στο ραδιόφωνο, εμένα εννοούσες, και να πεις του Λευτέρη
να λέει πιο πολλά για τους πολιτικούς. Οι πολιτικοί μοιάζουν με δέντρα που
τους χρειάζεται κλάδεμα.

Το αυθεντικό κείμενο έλεγε τα εξής:

­ Καλώς
τον Σπαρίδη.

­ Αμάν, Αθηναίε μου, είμαι πολύ σεκλετισμένος.

­ Γιατί;

­ Έρχομαι από δικαστήριο.

­ Πάλι δίκη είχες;

­ Όχι, αυτή τη φορά
ήμουνα ακροατής.

­ Σε ποια δίκη;

­ Τη δίκη της οδού Πατησίων.

­
Δηλαδή;

­ Η οδός Πατησίων έκανε μήνυση στην εταιρεία οδοστρωμάτων.

­ Ο
λόγος ποίος;

­ Διότι την εξήλωνε.

­ Μα, αν την ξηλώνουνε, το κάνουν
για καλύτερο.

­ Τι καλύτερο, Αθηναίε μου, που σπάραξε η καρδιά μου. Να
δεις την οδό Πατησίων να ‘χει σηκωθεί όρθια και να λέει στον κύριο Πρόεδρο:
“Κύριε Πρόεδρε, αυτό που κάνατε είναι απάνθρωπο”.

Συνεχίζει η δίκη επί
μακρόν και καταλήγει στην απόφαση:

­ Και τι απόφαση βγήκε;

­ Ότι η
οδός Πατησίων θα ξηλωθεί οπωσδήποτε και θα ξαναστρωθεί, αλλά αυτή τη φορά το
πάθημα έγινε μάθημα κι έτσι κάθε βήμα που θα στρώνουνε θα το ράβουνε με
κλωστές “Πεταλούδα”…».

ΠΡΙΝ ΑΠΟ τον
«Μπένετον» υπήρχε ο Μουζάκης όπως αποδεικνύει η υπόθεση τούτης της
διαφημιστικής αφίσας και όπως τη διηγείται ο ίδιος:

«Στα 1944, που
πλησίαζε το τέλος του πολέμου, γινότανε πολύς λόγος για το ότι οι υπεύθυνοι
Χίτλερ και Μουσολίνι θα καθόντουσαν στο σκαμνί. Πήγα λοιπόν στον τυπογράφο μου
ένα απόγευμα, τον Ι. Λεονάρδο, στην οδό Ναβαρίνου 4, και του είπα ότι θέλω τον
γελοιογράφο διαφημιστή που είχε κάνει το κουτί για τα προφυλακτικά που τότε
κυκλοφορούσαν στην αγορά. Ήταν μεγάλο, σαν κουτί σπίρτων στο μέγεθος, είχε
έναν άνδρα ανήσυχο, με μαλλιά σηκωμένα όρθια, με το χέρι στο στόμα, που έλεγε:
«Όχι άλλη μάρκα… Μπεμπέκα».

Ήταν, όπως έμαθα, ο Ι. Βλασσόπουλος.
Συναντηθήκαμε την ίδια μέρα το βράδυ και του εξήγησα πως ήθελα να παρουσιάσω
τους Μουσολίνι και Χίτλερ καθισμένους πλάτη με πλάτη, δεμένους πισθάγκωνα, σε
ένα σκαμνί ο καθένας, και τυλιγμένους με μια κλωστή που προερχότανε από ένα
χαρτονάκι “Πεταλούδα”. Του επεξήγησα τη σκέψη μου και του έδωσα και το κείμενο
για λεζάντα: “Εγκληματίαι πολέμου”.

Του ζήτησα επίσης να παρουσιάζει τον
Μουσολίνι να είναι ατάραχος, χωρίς να κάνει καμία προσπάθεια για απελευθέρωση.
Αντίθετα ο Χίτλερ, που είναι πισώπλατα δεμένος, να προσπαθεί να σπάσει τα
δεσμά του, την κλωστή με την οποία ήταν δεμένος.

Ο ατάραχος Μουσολίνι
απευθύνεται στον Χίτλερ και του λέει: “Μπορεί, Φύρερ μου, να έχεις σπάσει
γραμμές και οχυρά, αλλά την κλώστη “Πεταλούδα” που μας έχουνε δέσει, δε θα τη
σπάσεις ποτέ!”.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕ «σπόνσορινγκ» στη δεκαετία του ’50; Και πώς ξεκίνησε η
συνεργασία του δραστήριου κλωστοβιομήχανου Μουζάκη με τον καλλιτεχνικό κόσμο;
Η «Αυτοβιογραφία» του κυρίου «Πεταλούδα» δίνει την απάντηση:

«Το 1950, ο
βιομήχανος Ελευθέριος Δ. Μουζάκης, ταξιδεύοντας για Θεσσαλονίκη, άκουσε από το
ραδιοφωνικό σταθμό Λαρίσης το στρατιώτη Όμηρο Αθηναίο σε ένα μουσικό
πρόγραμμα. Μέσω του διαφημιστή Κώστα Δημητρίου μεσολάβησε και ο Όμηρος
Αθηναίος μετετέθη στο Γενικό Επιτελείο Αθήνας.

Την εποχή εκείνη, οι
κλωστές “Κιθάρα” είχαν ένα πρόγραμμα με τον Γιώργο Οικονομίδη από το
ραδιοφωνικό σταθμό της οδού Ζαλοκώστα που είχε τίτλο “781 Λόχος Γενικών
Μεταφορών”.

Ο κύριος Μουζάκης αποφάσισε να ανταγωνιστεί την “Κιθάρα” στο
σταθμό ΕΙΡ2, βάζοντας αντίπαλο του Γιώργου Οικονομίδη τον Όμηρο Αθηναίο,
ενισχυμένο με πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι εκεί
ακούστηκε για πρώτη φορά στο ραδιόφωνο η Νάνα Μούσχουρη με πιανίστα τον Λεό.
Επίσης, ο Κώστας Χατζηχρήστος, ηθοποιός ενός μόλις μηνός στο θέατρο ΡΑΝΤΑΡ,
αιφνιδίασε ραδιοφωνικά με τον πονηρό βλάχο Θύμιο και με το σλόγκαν του “Αμ
πώς!”. Για παράδειγμα:

­ Πώς από δω, ρε Θύμιο;

­ Ήρθα στην Αθήνα να
βρω το ανιψούδι μου.

­ Και τα πρόβατα;

­ Δε φοβάμαι, γιατί έχω δέσει
το κριάρι με “Πεταλούδα” και δεν κουνιέται με τίποτα. Αμ πώς!