Επιτελικοί κι αποκεντρωμένοι
Το επιτελικό κράτος παρουσιάστηκε ως η απάντηση. Ενα κέντρο που θα συντονίζει, θα ελέγχει, θα λογοδοτεί. Στην πράξη, αποδείχθηκε εγγύηση συγκεντρωτισμού και τίποτε παραπάνω
Εφτά χρόνια μετά, αν μιλήσεις με τον πυρήνα των κεντρώων ψηφοφόρων του Μητσοτάκη, εκείνους που δεν συγκινούνται ούτε από τα «πατριωτικά» του Μαξίμου ούτε από τις κορώνες για τα δύο άκρα, θα ακούσεις ένα παράπονο που επανέρχεται σταθερά. «Δεν σοβάρεψε το κράτος». Δεν είναι η ακρίβεια, δεν είναι καν τα σκάνδαλα καθαυτά. Είναι η διάψευση μιας υπόσχεσης. Οτι μετά τη χρεοκοπία θα ερχόταν επιτέλους κάποιος να βάλει τάξη στη μηχανή.
Παρατηρώντας ακόμη και το πάθος με το οποίο μιλάνε για τα εθνικά, βλέπεις μια προσποίηση ισχυρού κράτους, την ώρα που γύρω μας έχουμε ένα σωρό χειροπιαστά παραδείγματα αποτυχιών στα στοιχειώδη. Δεν μπορεί να μοιράσει σωστά αγροκτηνοτροφικές επιδοτήσεις, να εγκαταστήσει κανονικά συστήματα ασφαλείας στα τρένα, να φτιάξει μια δομή φιλοξενίας αιτούντων άσυλο στην Κρήτη ή τα παραγεμισμένα σωφρονιστικά καταστήματα, να εξορθολογίσει πρόστιμα και φορολογικά, δεν θέλει να προστατεύσει το απόρρητο των επικοινωνιών αξιωματούχων από «ιδιώτες». Ο,τι δεν λύνεται με ένα βιντεάκι στο Instagram, απλώς δεν λύνεται.
Το επιτελικό κράτος παρουσιάστηκε ως η απάντηση. Ενα κέντρο που θα συντονίζει, θα ελέγχει, θα λογοδοτεί. Στην πράξη, αποδείχθηκε εγγύηση συγκεντρωτισμού και τίποτε παραπάνω. Κι εδώ βρίσκεται η θεμελιώδης αντίφαση. Οποιος συγκεντρώνει την εξουσία, συγκεντρώνει μοιραία και την ευθύνη. Επιτελικότητα στις αποφάσεις σημαίνει επιτελικότητα στη λογοδοσία. Το Μαξίμου, όμως, εφάρμοσε το μοντέλο κατά το ήμισυ. Κράτησε την εξουσία στο κέντρο και αποκέντρωσε την ευθύνη στην περιφέρεια, στο «ανθρώπινο λάθος», στο «βαθύ κράτος», στις «παλιές πελατειακές δομές», στη «διαχρονικότητα».
Δεν είναι μόνο ζήτημα ήθους. Τα συγκεντρωτικά συστήματα, ακριβώς επειδή παρακάμπτουν την κλασική θεσμική λειτουργία, κινδυνεύουν από την αυθαιρεσία σε δύο επίπεδα. Στο επιτελικό κέντρο, όπου π.χ. ένας συγγενής μπορεί να διοικεί υπηρεσίες ασφαλείας ή ένας άμισθος «εθελοντής» τα γραφεία του Πρωθυπουργού, χωρίς καμία θέσμιση. Και στην κρατική περιφέρεια, όπου οι θεσμοί που αφέθηκαν να μαραζώνουν έγιναν εστίες αταξίας, διαφθοράς και κομματικού πελατειασμού. Οπως, ας πούμε, ο βουλευτής που διαπραγματεύεται μόρια για τις πανελλήνιες, ή ο κομματάρχης που σηκώνει το τηλέφωνο για τα βόδια στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Η ευθύνη διαχέεται, αλλά δεν μηδενίζεται. Διότι ο πολίτης κατανοεί πως μια χώρα που δεν μπορεί να κάνει σοβαρά τα απλά, δύσκολα θα κάνει σοβαρά τα δύσκολα.














