Καταγωγή, θρησκεία και πολιτική ουδετεροφροσύνη

H Ελίφ Εράλπ είναι Τουρκάλα που θα προωθήσει την τουρκοϊσλαμική ατζέντα ή φέρει την ιδεολογική σκευή της διωκόμενης, από τη χούντα του Εβρέν, οικογένειας τούρκων αντιφρονούντων; Θα είναι αντισημίτρια, ενσωματώνοντας την ερντογανική φόρμα, ή θα είναι η ευρύχωρη δημοκρατική ευρωπαία πολίτης που υπερβαίνει καταγωγικές μονομέρειες; Κακά τα ψέματα, η συζήτηση πάνω σε πλήθος θεμάτων μεταχειρίζεται την «καταγωγή», ως κύριο προσδιοριστικό της πολιτικής θέσης και θέασης. Στα διάφορα αντι-εβραϊκά χάπενινγκ, δεσπόζει η καταγωγή ως υπερκαθορισμός πολιτικής ταυτότητας. Ο επιβάτης του πλοίου είναι Εβραίος, άρα είναι «εγκληματίας».

Ο Ζόραν Μαμντάνι προβάλλοντας, ως στοιχείο της πολιτικής του ιδιοπροσωπίας, τη θρησκευτική του ταυτότητα, έβαλε με θεαματικό τρόπο στην πολιτική κούρσα (και στο συνακόλουθο μάρκετινγκ) μια παράμετρο που τουλάχιστον η ευρωπαϊκή Δύση έδειχνε ότι είχε ξεπεράσει: τον θρησκευτισμό. (Λέω «ευρωπαϊκή», γιατί έχει μεγάλη και γηραλέα απήχηση στην ήπειρό μας). Ετσι, με την επίκληση στο θρησκευτικό του φρόνημα, ο ίδιος υπονόμευσε την προσωπική λειτουργία του, ως φιγούρα που υποστασιοποίησε την κοινωνική διαμαρτυρία και που για αυτό το στοιχείο εξελέγη. Εγινε απλώς φορέας μιας – έστω εξευγενισμένης – ισλαμικής στόχευσης, κατά το συντηρητικό ακροατήριο. Ή αντίθετα (για την αριστερή πλευρά του φάσματος), ακριβώς επειδή είναι αφρικανός μουσουλμάνος, είναι ιδρυτικά αθώος πολιτικής ιδιοτέλειας, ιδίως γιατί το αντιισλαμικό λόμπι τον ενοχοποιεί.

Η Σάρα Βάγκενκνεχτ, αριστερή και ιρανικής καταγωγής, υποδηλώνει με τη γενικά αναθεωρητική θέση της στο μεταναστευτικό, την ανάκτηση μιας θέσης που διαλύει προβλέψεις. Ως αριστερή, δεν είναι εύκολη στη μεταναστευτική πολιτική της Αριστεράς και ως (και) Ιρανή εκπλήσσει με τη συντηρητική επιφύλαξή της, που θέλει την επανεγκατάσταση μιας πειθαρχικής τάξης, σε μια πολιτική πραγματικότητα που θέλγεται από το αντίθετο και που πιθανόν περιέχει και την ίδια τη ρίζα της (ο πατέρας της, ιρανός μετανάστης).

Οι πολιτικές και συχνά ηθικές ταξινομήσεις, έχουν ως βασικό συστατικό την καταγωγή και τα θρησκευτικά φρονήματα. Μη μιλήσουμε για τις μυστικές υπηρεσίες, όπου η βασική καθοδηγητική λειτουργία τους (ποιον υποψιαζόμαστε, ποιον παρακολουθούμε) είναι η θρησκευτική και καταγωγική ταυτότητα. Βεβαίως μεταπολεμικά, η Χριστιανοδημοκρατία, οι Χριστιανοκοινωνιστές του Στράους, η ιταλική Χριστιανοδημοκρατία ήταν η αντίδικη απάντηση σε αυτό που ακτινοβολούσε η μεταπολεμική Σοβιετική Ενωση.

Όμως ήταν τόσο βαθιά η εκκοσμίκευση και η διάλυση της μεταφυσικής που έφερνε η μεταπολεμική καπιταλιστική ανάπτυξη, που όλες οι θρησκευτικές αναφορές ήταν ευφημισμός. Μην ξεχάσουμε επίσης τη λειτουργία του Πάπα Βοϊτίλα για πολιτική διείσδυση στην Πολωνία (που σημαίνει ότι το θρησκευτικό φρόνημα μπορεί να είναι υποκατάστατο πολιτικού ελλείμματος· ­αλλά και ο αργοπορημένος πρωτόγονος θρησκευτικός παράηχος του Μπους Τζούνιορ, όταν βομβάρδισε το Ιράκ, ήταν οι οπορτουνιστικές επικαλύψεις μιας διεθνούς μιλιταριστικής ωμότητας.

Σήμερα, ιδίως στην Αριστερά, βρίσκουμε πρόσωπα που με μια σχεδόν «ντέντεκτιβ» έρευνα, βρίσκουν κρυμμένες διασυνδέσεις π.χ. προσώπων του πολιτιστικού χώρου, ή των μίντια, με οικονομικές εταιρείες εβραϊκών συμφερόντων ή εθνοφυλετικά συγγενολόγια. Δηλαδή σε κάτι σύνηθες στον χώρο της τέχνης ή των ΜΜΕ, τη χορηγική δομή, η οποία είναι εξαιρετικά απλωμένη σε όλα τα πεδία εκδηλώσεων και καλλιτεχνικών συμβάντων, οι «κλουζό», βρίσκουν τον κρυμμένο Εβραίο που εκμαυλίζει τον καλλιτέχνη ή τον δημοσιογράφο.

Η νέα πολιτική πραγματικότητα (μέτοχος της οποίας είναι και η Αριστερά) δεν ήρε την έκλειψη της «καταγωγής» ή της θρησκευτικής ένταξης (όπως ωθούσε η μεταπολεμική κατάσταση των πραγμάτων), αλλά την έξαρση της προσδιοριστικής τους λειτουργίας.

Μετά την πτώση της ΕΣΣΔ και τη φαινομενική αποϊδεολογικοποίηση που έφερε ο πολιτιστικός θρίαμβος του «μέσου πολίτη», όπως και η ευρύτερη κρίση του μαρξιστικού υποδείγματος, ανέδειξε τη βιολογική, θρησκευτική και γεωγραφική παράμετρο, ως δεσπόζουσες. Η λεγόμενη ουδετεροφροσύνη (στην παιδεία, στον δημόσιο λόγο κ.λπ.) και η φενάκη της λεγόμενης «συμπερίληψης» (ενός πατριαρχικού, εν τέλει, όρου) είναι η μεταμφίεση της πιο αντιδραστικής, οπισθοδρομικής και σκοταδιστικής πολιτικής διείσδυσης, που έχουμε δει τις τελευταίες δεκαετίες.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ