Ο Κ. Τσουκαλάς και η ελληνική διανόηση

Στην ώριμη σκέψη του Κώστα Τσουκαλά υπάρχει κυρίως η απρόβλεπτη κίνηση της Ιστορίας. Αυτό τον φέρνει πράγματι πιο κοντά σε ορισμένες καστοριαδικές ευαισθησίες, χωρίς να τον κάνει Κορνήλιο Καστοριάδη. Στις αναφορές για την πνευματική διαμόρφωση του Τσουκαλά εμφανίζονται ως βασικές επιρροές όχι μόνο ο Νίκος Πουλαντζάς και ο Λουί Αλτουσέρ, αλλά και ο Πιερ Μπουρντιέ, ο οποίος τελικά φαίνεται να έπαιξε πολύ σημαντικότερο ρόλο στην ώριμη κοινωνιολογική του σκέψη.

Ο Τσουκαλάς απομακρύνθηκε από την ιδέα ότι υπάρχει ένα κλειστό, νομοτελειακό μαρξιστικό σύστημα που εξηγεί τα πάντα. Στην ώριμη σκέψη του Τσουκαλά υπάρχει πολύ περισσότερο η ιστορική συγκυρία, η κοινωνική πολυπλοκότητα, η αβεβαιότητα, η αυτονομία των κοινωνικών υποκειμένων, ο πολιτισμός και η ιδεολογία. Κυρίως όμως υπάρχει η απρόβλεπτη κίνηση της Ιστορίας.

Ο Τσουκαλάς έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δεν κατέληξε ούτε στον Πουλαντζά, ούτε στον Καστοριάδη. Πήρε από τον πρώτο την ευαισθησία για εξουσία και κοινωνικές δομές, από τη γαλλική κοινωνιολογία – ιδίως τον Μπουρντιέ – την ανάλυση των μηχανισμών αναπαραγωγής και από την ιστορική εμπειρία την επίγνωση ότι η Ιστορία δεν υπακούει σε κανένα τέλειο θεωρητικό σχέδιο. Ο Καστοριάδης πήγε πολύ βαθύτερα στην αμφισβήτηση του ίδιου του μαρξιστικού θεωρητικού οικοδομήματος.

Ο Πουλαντζάς έλεγε περίπου πως είναι απαραίτητο να ανανεώσουμε τον Μαρξισμό ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα το κράτος, την εξουσία και τις ταξικές σχέσεις. Ο Καστοριάδης, από την άλλη, πήγαινε προς την τάση ότι μάλλον πρέπει να εγκαταλειφθεί η ιδέα ότι η ιστορία έχει αντικειμενικούς «νόμους» και ότι η κοινωνία μπορεί να εξηγηθεί πρωτίστως μέσα από τις ταξικές δομές.

Αυτό εξηγεί γιατί η σημερινή αποτίμηση του έργου του Κ. Τσουκαλά τον τοποθετεί περισσότερο ως θεωρητικό κοινωνιολόγο παρά ως απλώς «μαρξιστή διανοούμενο». Γι’ αυτό ίσως και η διάρκεια της παρουσίας του σε έναν πολιτικό μηχανισμό της Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ) είχε αναπόφευκτα ελάχιστη διάρκεια.