Οδυνηροί ακαδημαϊκοί αντικατοπτρισμοί

Μια εσωτερική πανεπιστημιακή υπόθεση – η παραίτηση του καθηγητού Κοινωνιολογίας Jason Arday από το Κέιμπριτζ – έγινε πρωτοσέλιδο παγκοσμίως και εξελίχθηκε σε τραγωδία με την αυτοκτονία του 41χρονου πρωταγωνιστή. Πώς εξηγείται το ενδιαφέρον αυτό; Πέραν από τα πραγματολογικά (τι έγινε και γιατί) αντλούνται ευρύτερα διδάγματα;

Ο μικρόκοσμος του πανεπιστημίου έχει αξιοποιηθεί ως προσιτή σκηνή για να εξερευνηθούν αγωνιώδη διλήμματα. Το μυθιστόρημα του C. P. Snow «The Masters» του 1951 αφορά την εκλογή επικεφαλής άλλου κολεγίου,  λίγα τετράγωνα απόσταση από του Arday.  Εξιστορεί τη διαμάχη μεταξύ του εσωτερικού υποψηφίου, που θα προωθούσε το καλό του κολεγίου, και ενός  διεθνώς καταξιωμένου επιστήμονα, η εκλογή του οποίου θα εξέπεμπε ευρύτερα μηνύματα. (Διαδραματίζεται το 1937 στο περιθώριο συζητήσεων απομονωτισμού).

Είναι ενδιαφέρον ότι η περίπτωση του Arday προέκυψε από παρόμοια επιθυμία εκπομπής μηνύματος, ότι το πανεπιστήμιο είχε εγκαταλείψει το ελιτιστικό του παρελθόν. Η κριτική που διατυπώνεται τώρα είναι ότι το μήνυμα («Κοιτάξετε πόσο ανοικτοί είμαστε!») υπερσκέλισε την ουσία («Διαλέξαμε τον καλύτερο κοινωνιολόγο»). Ο συγκεκριμένος άνθρωπος (με όλα του τα προβλήματα) μετατράπηκε σε σύμβολο.

Τουλάχιστον αυτή ήταν η αιχμή της κριτικής κατά του Arday. Υπέστη λυσσαλέα επίθεση από κάποιον που αυτοπροσδιορίζεται ως «φυλετικός ρεαλιστής» και ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι, αν ίσχυε αξιοκρατία, οι μαύροι θα διέπρεπαν μόνο στα θεάματα και τον αθλητισμό.  Ο Αrday είναι μαύρος. Χειρότερα ακόμη,  συγκέντρωνε και άλλα μειονεκτήματα (γνωσιακά προβλήματα τα οποία είχε ξεπεράσει).

Ηταν κάτι σαν παράδειγμα εφαρμογής της δύστροπης έννοιας της «διαθεματικότητας». Ετσι διαβλήθηκε η επιλογή του ως πομπός της ατζέντας DEI (Diversity, Equity, Inclusion,) με τη δική του αξία να έρχεται πολύ μετά. Ολως συμπτωματικά, ο Arday βρέθηκε στο στόχαστρο του MAGA και της Δεξιάς.

Η επίθεση δεν ασχολείτο με την ποιότητα του έργου τού Arday, αλλά εστίαζε σε λογοκλοπή – εντοπισμό μέσω κατάλληλου λογισμικού τμημάτων δημοσιεύσεων ως αντιγραφή έργου άλλων. Τα προγράμματα αυτά τα χρησιμοποιούμε για έλεγχο διπλωματικών  εργασιών και εντοπίζουν όχι μόνο αν έχει γίνει αντιγραφή αλλά και από πού. Η ψηφιοποίηση επιτρέπει κάτι που απαιτούσε εβδομάδες αναζήτησης στη βιβλιοθήκη να γίνει άκοπα (και άκριτα). Η ευκολία αυτή οδήγησε σε παραιτήσεις πολιτικών σε χώρες που εντυπωσιάζονται από το «δρ» πριν από το όνομα – όπως στη Γερμανία και στη Νορβηγία.

Τα προγράμματα που χρησιμοποιούνται εντοπίζουν τη λογοκλοπή μηχανιστικά – δηλαδή ως σύμπτωση ακολουθιών λέξεων. Δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν τι λένε οι λέξεις –την πρωτοτυπία ιδεών. Θα μπορούσαμε να φανταστούμε μια υποθετική περίπτωση όπου, λ.χ. εντοπίζεται υποσημείωση σε κείμενο του Αϊνστάιν πανομοιότυπη με κείμενο του Τρεχαγυρευόπουλου. Τότε ο Αϊνστάιν (και όποιος τον εξέλεξε) θα μπορούσε να αντιτάξει «πού ακριβώς δημοσιεύτηκε η Θεωρία της Σχετικότητας του Τρεχαγυρευόπουλου;».  Και θα είχε δίκιο, γιατί θα έπρεπε να μας αφορά η ουσία και όχι (μόνο) ο τύπος.

Αυτό είναι ίσως και το πιο αποκαρδιωτικό της περίπτωσης Arday. Αν και η Βρετανική Κοινωνιολογική Εταιρεία τον τίμησε ως κεντρικό ομιλητή στο ετήσιο συνέδριό της μόλις τον Απρίλιο, δεν υπήρξε επίσημη υπεράσπισή του 4 μήνες αργότερα.

Ο κατακερματισμός της επιστήμης και η έλλειψη συλλογικότητας οδήγησαν σε αφωνία όταν η υπεράσπιση του κύρους του πανεπιστημίου και της επιστήμης θα απαιτούσαν θάρρος και παρρησία. Ο θάνατος του Arday σχολιάστηκε ως προσωπική τραγωδία και λιγότερο ως ακαδημαϊκός κώδωνας κινδύνου. Γιατί ως τέτοιος μας αφορά όλους, στη Βρετανία και παντού.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά