Κοιλιακή παχυσαρκία και καρδιακή ανεπάρκεια

Σύμφωνα με νέα επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο JACC: Heart Failure, το υπερβολικό και κυρίως το δυσλειτουργικό σπλαγχνικό λίπος φαίνεται να αποτελεί τον βασικό μηχανισμό που οδηγεί στην ανάπτυξη της καρδιακής ανεπάρκειας με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης (HFpEF), μιας μορφής καρδιακής ανεπάρκειας που αυξάνεται συνεχώς παγκοσμίως.

Η συγκεκριμένη μορφή καρδιακής ανεπάρκειας χαρακτηρίζεται από φυσιολογική συσταλτική λειτουργία της καρδιάς, αλλά μειωμένη ικανότητα χαλάρωσης και πλήρωσης των κοιλιών. Οι ασθενείς εμφανίζουν δύσπνοια, εύκολη κόπωση και μειωμένη αντοχή στην άσκηση. Η μέχρι πρότινος αντίληψη, ότι η υπέρταση αποτελούσε τον κύριο υπεύθυνο για τη νόσο, δεν αρκεί πλέον για να εξηγήσει την επιδημιολογία της καρδιακής ανεπάρκειας. Αντίθετα, η εντυπωσιακή αύξηση της κοιλιακής παχυσαρκίας και του μεταβολικού συνδρόμου φαίνεται να συμβαδίζει με την εκρηκτική αύξηση των περιστατικών HFpEF.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ποσότητα του λίπους, αλλά κυρίως η «ποιότητά» του. Το σπλαγχνικό λίπος που συσσωρεύεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα λειτουργεί ως ένα ενεργό ενδοκρινικό όργανο, εκκρίνοντας φλεγμονώδεις ουσίες (κυτοκίνες), οι οποίες προκαλούν χρόνια φλεγμονή, ίνωση και βλάβες στο μυοκάρδιο. Παράλληλα, συμβάλλει στην ανάπτυξη υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, λιπώδους νόσου του ήπατος και χρόνιας νεφρικής νόσου, δηλαδή των συχνότερων συνοδών παθήσεων των ασθενών με HFpEF.

Μάλιστα, η κοιλιακή παχυσαρκία προηγείται κατά πολλά χρόνια της εμφάνισης της καρδιακής ανεπάρκειας, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες πρόληψης. Η μέτρηση της περιμέτρου μέσης ή ακόμη καλύτερα του λόγου μέσης προς ύψος αποτελεί πιο αξιόπιστο δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου από τον παραδοσιακό Δείκτη Μάζας Σώματος. Πολλές  επιστημονικές εταιρείες, όπως η American Heart Association και το American College of Cardiology, έχουν ήδη ενσωματώσει αυτή τη νέα θεώρηση στις πρόσφατες οδηγίες τους, αναγνωρίζοντας το δυσλειτουργικό λιπώδη ιστό ως την αφετηρία του καρδιονεφρομεταβολικού συνδρόμου.

Η νέα γνώση αλλάζει και τη θεραπευτική στρατηγική. Εκτός από την απώλεια βάρους μέσω υγιεινής διατροφής και τακτικής άσκησης, σημαντικό ρόλο αποκτούν φάρμακα που βελτιώνουν τη λειτουργία του λιπώδους ιστού, όπως οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1, οι αναστολείς SGLT2 και οι ανταγωνιστές των υποδοχέων αλατοκορτικοειδών. Παράλληλα, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη κλινικές μελέτες νέων θεραπειών που στοχεύουν ειδικά στη φλεγμονή και στις βλαβερές ουσίες που παράγει το σπλαγχνικό λίπος.

Το κλινικό μήνυμα είναι σαφές: η αντιμετώπιση της κοιλιακής παχυσαρκίας δεν αποσκοπεί μόνο στη μείωση του σωματικού βάρους, αλλά αποτελεί πλέον θεμελιώδη στρατηγική για την πρόληψη και τη θεραπεία μιας από τις συχνότερες μορφές καρδιακής ανεπάρκειας του 21ου αιώνα.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών